Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының туы – Америка Құрама Штаттарының туы, егер ол жалау ретінде қолданылса (кеме немесе қайықтың корпусiнде, немесе Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштері, Теңіз жаяу әскерлері, Жағалау күзет қызметі, Ұлттық океанографиялық және атмосфералық басқармасының жағажайдағы нысандарынан ілiну арқылы ұлттық ерекшелікті білдіретін теңіз жалауының түрі). Халықаралық теңіз құқығы – Теңіз құқығы жөніндегі халықаралық шарттың 91 және 92-баптарына сiлтеме жасаңыз – кемелердің «ұлттық сипаты» бар екенін және осыған орай олар осы ұлттық сипатқа сәйкес келетін жалауды (белгіні) көрсетуі керек, әсіресе халықаралық немесе шетел суларында. Федералдық кемелерді тіркеу актісі бойынша ресми түрде тіркелген, Америка Құрама Штаттарындағы мемлекеттік органдарға тиесілі және АҚШ әскеріне қарасты кемелердің ұлттық сипаты бар екені даусыз, сондықтан олар өздерінің ұлттық сипатын көрсету үшін АҚШ жалауын дұрыс көтеруі керек. Штаттармен нөмірленген (46 USC 411-тарау) және АҚШ азаматтарына тиесілі, бірақ басқа елдерде тіркелмеген шағын, тіркелмеген кемелер де өздерінің ұлттық сипатын көрсету үшін АҚШ жалауын көтере алады. АҚШ яхта жалауы (ұлттық жалаудың нұсқасы; төменде қараңыз) АҚШ суларында жүзгенде АҚШ ойын-сауық кемелері ұлттық жалаудың орнына жиі қолданылады; бұл жалау 1848 жылдан 1980 жылға дейін лицензияланған яхталар үшін заңмен талап етілді және бұл практика АҚШ суларындағы барлық АҚШ ойын-сауық кемелері арасында ұзақ жылдар бойы қолданылып келе жатқан тарихи дәстүр мен әдет-ғұрыптарға сәйкес жалғасуда. Сонымен қатар, Америка Құрама Штаттарының күштік эскадрильясының мүшелері басқаратын кейбір кішкентай ойын-сауық кемелері ішкі суларда ұлттық жалаудың орнына АҚШ күштік эскадрильясының жалауын жалау ретінде қолданады (төменде қараңыз). АҚШ-тың ұлттық сипаты бар барлық кемелер халықаралық және АҚШ-қа қарасты емес суларда жүзгенде ұлттық жалауды көрсетуі керек.

Әскери-теңіз байрағы және оның алғашқы салюті

Ұлы Одақ Туы де-факто АҚШ-тың алғашқы әскери-теңіз байрағы болды. Ол алғаш рет 1775 жылдың 3 желтоқсанында Делавэр өзенінде Континентальдық Әскери-теңіз күштерінің коммодоры Есек Хопкинстің «Альфред» флагманында көтерілді; сол кезде кеменің аға лейтенанты болған Джон Пол Джонс осы құрметке жеке өзі талап етті. Қазіргі «Жұлдыздар мен жолақтар» дизайны алғаш рет Екінші Континентальдық Конгресс 1777 жылдың 14 маусымында «Ту туралы қаулыны» қабылдағанда бекітілді: «Шешім қабылданды, он үш Біріккен Штаттың туы жиырма бір қызыл және ақ түсті жолақтан тұрсын; одақ – көк фондағы он үш ақ жұлдыздан, жаңа шоқжұлдызды бейнелейтіндей болсын». Кейінгі туы туралы заңдар жаңа штаттар одаққа қосылған сайын дизайнда өзгерістер енгізді. Дания мен Нидерланды Ұлы Одақ Туына алғашқы болып салют берді, 1776 жылдың соңында АҚШ кемелерінің салютына Батыс Индиядағы шенеуніктер жауап берді: қазан айында Данияның Сент-Кройс аралында және қараша айында Нидерландының Сент-Эвстациус аралында. (Бірақ кейінірек, жақсы құжатталған Эндрю Дориаға қатысты Сент-Эвстациус оқиғасы дәстүрлі түрде «алғашқы салют» деп есептеледі.) Франция 1778 жылдың 14 ақпанында Рейнджерді басқарған капитан Джон Пол Джонстың салютына француз құрлық жағалауынан шыққан флот салют бергенде «Жұлдыздар мен жолақтар» туына алғашқы болып салют берген ел болды. 19 ғасырда байрақтар өте үлкен болды; 1870 жылы ең үлкен байрақтың өлшемі ... болды. 20 ғасырдың басында, соғыс кемелері ерекше формаларға ие болғандықтан және алыстан сауда кемелерінен оңай ажырату мүмкін болмағандықтан, байрақтар кішірейе бастады және бүгінде олардың бұрынғы өлшемдерінің бір бөлігін құрайды – кемелерде күнделікті қолданылатын ең үлкен байрақ қазір ... . 19 ғасырда АҚШ Әскери-теңіз күштері кішкентай өлшемдегі байрақтары үшін 13 жұлдызды туды қолданды, ол қайықтарда (яғни, катерлер, шлюпкалар және тендерлерде) кеңінен қолданылуына байланысты «қайық туы» деп аталды. Әскери-теңіз күштері бұл тәжірибені 1850 жылдары бастаған көрінеді және ол 1864 жылғы Әскери-теңіз ережелерінде ресми түрде тіркелді. Жұлдыздардың азаю себебі – кішкентай туда жайғастырылған жұлдыздардың алыстан жақсы көрінуі үшін. Кішірейтілген байрақтарды қолданғандықтан, 20 ғасырдың басында АҚШ-тың алғашқы су асты кемелері мен эсминдері де 13 жұлдызды туды қолданды. Алайда, кейбір тулар 1950 жылға дейін жабдықтау жүйесінде сақталды.

Жағалау күзетінің және кедендің байрағы

Америка Құрама Штаттарының Жағалау күзеті кемелерді тоқтату, оларға міну, тексеру және тәркілеу құқығын көрсету үшін ерекше туды қолданады. АҚШ Кеден қызметі де осыған ұқсас туды қолданады, бірақ оның ұшында белгісі жоқ. Бұл тулардың тамыры 1799 жылы жасалған, сол кезде ту ретінде қолданылуға және шындығында қолданылған (яғни ұлттық мәртебесі бар толыққанды ту). Бүгінде бұл екі ту «белгілер» деп аталады, бірақ олар Жағалау күзеті мен Кеден кемелерінде АҚШ-тың ұлттық туымен бірге және оған бағынышты түрде қолданылады. АҚШ Жағалау күзетінің көптеген кішкентай кемелері әдетте ұлттық және Жағалау күзетінің туларын бірге көрсетеді. Бұл екі қазіргі заманғы тудың бастауы 1799 жылдың тамызында Revenue Marine қызметі үшін Қаржы министрі Оливер Уолкотт жасаған туға барып тіреледі. 1799 жылдың 1 тамызында Уолкотт президенттің өкілеттігімен, Revenue Marine үшін ерекше белгі мен тудың «16 тік жолақтан, қызыл және ақ түстер кезекпен, ал тудың біріктірілген бөлігінде ақ фондағы қою көк түсті АҚШ гербі» болады деп жариялаған бұйрық шығарды. Бұл Қаржы министрлігінің кемелерін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелерімен шатастыруды болдырмау үшін жасалды. 1799 жылдан бастап бұл ту Revenue Marine (1894 жылдан бастап Revenue Cutter Service деп аталды) үшін ұлттық ту ретінде қолданылды және сонымен бірге жағалаудағы кеден үйлерінің үстінен де ілінді. 1895 жылдың 27 маусымында Қаржы министрінің орынбасары Чарльз Самнер Хамлин АҚШ Revenue Cutter Service кемелері енді басты мачтада ұлттық туды, ал алдыңғы мачтада Revenue Service туын тасуға міндетті екенін жариялаған бұйрық шығарды. Алайда, 1910 жылдың маусымында президент Уильям Тафт жағалаудағы кеден үйлерінің үстінен қарапайым туды ілуді бұйырды және екі тармақтың арасын ажырату үшін Revenue Cutter Service өз бөлімшесінің эмблемасын тудың ұшына қосуды бұйырды. Бұйрықта былай делінген: «Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің (МКК) қаулысымен маған берілген өкілеттіктерге сәйкес, мен Revenue Cutter Service кемелерінің қазіргі таңда қолданып жүрген ерекше туын сол қызметтің ерекше эмблемасымен, көк және ақ түстерде, тудың мачтасынан жетінші тік қызыл жолақтың ортасынан үш жолақтың көлденең кеңістігін қамтитын және тудың біріктірілген бөлігінің төменгі жиегімен бір деңгейде орналастырылған белгімен белгілеуді бұйырдым. Бұл өзгеріс мүмкіндігінше ертерек жасалуы тиіс». 1910 жылдан бастап АҚШ Кеден қызметі Revenue туының қарапайым нұсқасын қолдануын жалғастырды, ал Revenue Cutter Service (1915 жылы АҚШ Өмірді сақтау қызметімен бірігіп Жағалау күзетін құрды) белгіленген нұсқаны (белгісі бар нұсқаны) қолданды. АҚШ Жағалау күзеті 1915 жылы тудың «белгіленген» нұсқасын мұра етті, ал 1927 жылы кесу белгісі Жағалау күзетінің өз эмблемасын пайдалану үшін жаңартылды. 1966 жылы Жағалау күзетінің белгісі сәл өзгертілді. Жағалау күзеті тудың «белгіленген» немесе «қаңқаланған» нұсқасын қолдануын жалғастыруда, бірақ қазір оны Жағалау күзетінің кемелері мен нысандары АҚШ-тың ұлттық туымен бірге қолданады, жеке ту ретінде емес. Екі тудың (Кеден және Жағалау күзетінің) кантондарының (яғни бүркіт пен жұлдыздар) дизайны 1951 жылы 1799 жылы Уолкотттың бастапқы дизайнында көрсетілгендей «АҚШ гербіне» сәйкес келу үшін өзгертілді.

Сызықты саудашы жалаушасы

АҚШ-тың ертедегі азаматтық байрақтары туралы ақпарат аз, бірақ Америка революциясы кезінде кейбір АҚШ сауда кемелері 13 кезектесетін қызыл және ақ жолақтан тұратын көлденең жолақты туды желбіреткендігіне куәліктер бар. Бұл тік жолақты тулар Еркіндік ұлдары қолданған туларға ұқсас (Мүмкін, осындай тулар Ұлы Одақ туымен бірге АҚШ-тың ертедегі теңіздік жақтары ретінде де қолданылған). Америка Құрама Штаттарының алғашқы жылдарында байрақтар әлі де стандартталмағандықтан, Джон Пол Джонс қолданған Серапис байрағы сияқты көптеген әртүрлі нұсқалар пайда болды.

Жайық әскерінің байрағы

Ұлттық ту мен байрақтың өзге түрі, бірақ кантонында он үш жұлдызы бар шеңберде бейнеленген зәкірмен, 1848 жылдың тамызында Конгресс актісі арқылы лицензияланған АҚШ яхталары пайдалануы үшін жасалды. Бұл үлгіні 1849 жылы Нью-Йорк яхт клубы ұсынған. Бастапқыда лицензия алуға құқығы бар яхталардың тоннажы 20 таза тоннадан жоғары болуы керек еді (кейін 15 таза тоннаға дейін төмендетілді), сондай-ақ АҚШ кемесі ретінде тіркелуге лайықты болуы тиіс еді; лицензия яхтаға кедендік рәсімдерді өткізбей порттан портқа қадам басуға мүмкіндік берді. 1848 жылғы заңда лицензияланған яхтаның өзін-өзі тануы үшін қолданатын туды сипаттау үшін «сигнал» деген сөз қолданылды, және барлық лицензияланған яхталар осы туды пайдалануға міндетті болды («Барлық мұндай лицензияланған яхталар Әскери-теңіз министрі белгілеген формада, өлшемде және түстегі сигналды қолдануға тиіс»). Әскери-теңіз министрі «Америкалық байрақтың» өзге түрін сигнал ретінде бекітті, ал Қаржы департаментінің 1876 жылғы 24 наурыздағы №2727 қаулысы (Treasury Decision No. 2727) осы тудың әскери байрақ ретінде қолданылуын растады («Лицензияланған яхталар заң бойынша Әскери-теңіз министрі белгілеген американдық әскери байрақты қолдануға міндетті»), ал оны байрақ ретінде пайдалану 1889 жылғы 11 маусымдағы Қаржы департаментінің 9426 қаулысында қайта расталды («яхта байрағы»). Ресми лицензиясы бар яхталар ұлттық байрақтың осы өзге түрін көтеруге заңды түрде міндетті болса да, лицензиясы жоқ АҚШ яхталары да осы туды өздерінің байрағы ретінде көтеруге кірісті, және соңында АҚШ Әскери-теңіз күштері барлық АҚШ яхталары үшін осы практиканы мойындады. 1939 жылы Әскери-теңіз министрі Әскери-теңіз күштерінің Бас судьясының «Әскери-теңіз күштерінің кемесі яхта байрағын көтерген яхтаның жасаған ишаратына жауап беруі керек, және яхта байрағына яхтаға отырғанда немесе одан шыққанда қол сәлемі жасауға болады» деген шешімін бекітті. Лицензияланған яхталардың Яхта байрағын көтеруіне қатысты заңдық талап, ол АҚШ заңнамасының бір бөлігі болды (46 U.S.C. 109-тармақ), 1980 жылғы Кемелерді тіркеу заңымен (Public Law 96–594) жойылды, ол сол кезде өте сирек кездесетін «лицензияланған яхталар» санатына қатысты бірнеше заңдық ережелерді алып тастады және барлық тіркелген демалыс кемелерін бірдей қарады. Дегенмен, оны барлық АҚШ яхталары ұзақ уақыт бойы пайдаланғандықтан, сондай-ақ 1848 жылы «лицензияланған яхталарға» алғаш рет берілген кедендік рәсімдерден босату құқығы ұзақ уақыттан бері барлық АҚШ демалыс кемелеріне, олар федералды түрде тіркелгеніне немесе штаттық тіркелгеніне қарамастан таратылды (19 U.S.C. 1441-тармағын қараңыз), яхта байрағы бүгінде АҚШ суларында көптеген АҚШ яхталары мен демалыс қайықтарымен кеңінен көтеріледі, он тоғызыншы ғасырдың ортасынан бастау алған дәстүрді жалғастырады. Арканзас, Мэриленд және Вашингтон штаттары «АҚШ жалаушасы мен 13 жұлдызы бар кантоны бар АҚШ яхта жалаушасы ұлттық суларда кез келген демалыс кемелерінде бір-бірімен алмастырыла алады» деп белгілейтін жалау хаттамаларын қабылдады. Сонымен қатар, Жағалау күзетімен, Жағалау күзетінің көмекші күштерімен, Нью-Йорк яхт клубымен және басқалармен консультациялар жүргізіп дайындалған АҚШ күшті эскадрильясының жалаулар мен жалау этикеті жөніндегі нұсқаулығында Яхта байрағын ұлттық жалаудың орнына ішкі суларда барлық типтегі және өлшемдегі АҚШ демалыс қайықтары жалау ретінде көтеруге болады, бірақ халықаралық немесе шетелдік суларда әдеттегі ұлттық жалауды кию керек.

Қуат эскадрильясының байрағы

Құрама Штаттар Power Squadrons (немесе USPS) – коммерциялық емес білім беру ұйымы, оның миссиясы теңізшілік, навигация және басқа да пәндер арқылы теңіз қауіпсіздігін арттыру және теңізде жүруден ләззат алуды қамтамасыз ету. 1914 жылы ұйым өз туын қабылдады, ол 1916 жылы патенттелді. Бұл туды сигналдық жалауша ретінде сигналдық құрылғыда, әдетте оң жақ құрылғысында қолдануға болады. Атауына және дизайнерлерінің бастапқы ниетіне қарамастан, АҚШ үкіметі немесе әскери-теңіз күштері оны ұлттық ту ретінде мойындаған емес; алайда, кейбір шағын қайықтар ұлттық тудың орнына осы туды қолданады, әдетте оларда мачта болмайды және олар өздерінің жағалау суларынан тыс жерде жүрмейді. АҚШ Power Squadrons туды қолдану ережелерінде былай делінген: "USPS туын қолдануға ең қолайлы орын – оң жақ құрылғысы немесе кеңейткіш құрылғысы. Оны күндіз де, түнде де қолдануға болады".

Мемлекеттік теңіз жалаулары

1776 жылғы сәуірде Массачусетс әскери-теңіз флоты өз туын – ақ түсті өрісте жасыл қарағай ағашы мен «Көкке үндеу» деген ұранмен қабылдады. 1971 жылы ұран алынып тасталды, ал ту «Коммунальттің теңіз және теңіз туы» деп белгіленді. Мэн штатының да жеке байрағы бар, ол көбінесе көрінбейді. Онда қазіргі және бұрынғы тудың элементтері, ақ өріс және жасыл қарағай ағашы бейнеленген. Жасыл қарағай ағашының түбінде теңізшінің якорі және оның айналасында «MAINE» және «DIRIGO» сөздері жазылған. «Дириго» (латынша «Мен бағыттаймын» немесе «Мен жетелеймін») – Мэн штатының мемлекеттік ұраны. Массачусетс және Мэн штаттары ғана өздеріне тән теңіз туларына ие. Бұл тулар сөздің толық мағынасында «байрақтар» емес, себебі олар ұлттық сипаттағы тулар емес және олар осы ретінде қолданылмайды; керісінше, олар – теңізде қолдануға арналған штат туларының ерекше нұсқалары. Оларды құратын штат заңдары оларды сипаттау үшін «байрақ» терминін емес, «ту» терминін қолданады. Массачусетс штатының заңдарында бұл ту «Коммунальттің теңіз және теңіз туы» деп сипатталған (Mass. Gen. Laws Ann. ch. 2, § 3), ал Мэн штатының заңдарында былай делінген: «Мемлекеттің сауда және теңіз туы деп аталатын ту ақ түсті болады, оның үстінде көк әріптермен «Dirigo» ұраны жазылады; ұранның астында жасыл түсті қарағай ағашының суреті бейнеленген» (Me. Rev. Stat. tit. 1, § 207). Бұл тулар теңізде қолдануға арналған болғамен, оларды «байрақтар» деп атау дұрыс емес.