Кіріспе

Караваджоның суреті

«Жазушы Әулие Иероним» – итальяндық шебер Микеланджело Меризи да Караваджоның 1607 немесе 1608 жылы салған суреті. Ол Мальтадағы Валетта қаласындағы Сен-Жан соборының ораториясында сақталады. Бұл суретті Римдегі Боргезе галереясындағы Караваджоның осы тақырыптағы ертерек нұсқасымен салыстыруға болады.

Тарих

Караваджо 1607 жылдың 12 шілдесінде Мальтаға келді. Ол алдыңғы айларды Неапольде өткізді, онда ол өзінің қуатты қолдаушылары – Колонна әулетімен паналады, өткен жылы Римде туған дау кезінде адамды өлтіргеннен кейін. Неапольде ол бірден табысқа жетіп, бір жылдан да аз уақыт ішінде ондай тапсырыс алды, оның ішінде бірнеше ірі және өте беделді алтарьлық суреттер, сонымен қатар қала суретшілерінің арасында Караваджизмнің жақтастары пайда болды. Қысқасы, Неапольде ол кәсіби жетістіктерге қол жеткізді, әріптестерінің құрметі мен маңызды меценаттардың қолдауын алды. Олай болса, неге осының бәрін соғысқа көбірек дайындықтанған, емес, өнерді қолдаған майдангер-монахтар тұратын жартасқа тастады? (Питер Робб оларды француз шетелдік легионымен салыстырады). Келесі бөлім Робб пен Хелен Лэнгдон сияқты жақындағы өмірбаяншылардың болжамдарын қысқаша баяндайды: 1607 жылы Караваджо әлі де ізгіліксіз еді, оның жаулары оны тауып алуы мүмкін еді. Оның қолдаушылары мен қорғаушылары – Колонна, Джустиниани, банкир Оттавио Коста – Мальтамен және рыцарьдармен тығыз байланыста болды, сондықтан Орденге қосылу Караваджоға дереу қорғау береді және Римге қайту үшін Папаның кешірімін алуға көмектеседі деп ойлаған болуы мүмкін. Орденнің Ұлы Мастері Алоф де Вигнакур өзінің Ордені мен астанасының беделін арттыруға ұмтылды, ал Рим мен Неапольдің жетекші суретшілерінің бірінің де-факто сарай суретшісі болуы перспективасы тартымды болған болуы керек. Осылайша Караваджо Мальтаға келді. Суреттің төменгі оң жақ бұрышындағы герб – Неапольдегі Сент-Джон рыцарьдары Орденінің приоры Ипполито Маласпинаныкі. Маласпина Караваджоның қолдаушысы Оттавио Костаның некелік туысы, оның басқа қолдаушылары – Джустиниани ағайындыларының досы және екі жыл бұрын суретші Римнен қашқаннан кейін баспана берген Генуя князі Джованни Андреа Дорианың туысы болды. Ол өзін әулие ретінде бейнелеген болуы мүмкін. Осылайша, әртіс үшін Әулие Иероним өте маңызды сурет болды. Бұл тақырып түріктермен күрескен адам үшін бейтарап көрінеді – Әулие Иероним Киелі кітапты аударғандығы үшін құрметтелген, осы оқиғаны осында көруге болады. Бірақ Маласпина тек атақты жауынгер ғана емес, сонымен қатар кедейлерге, жетімдерге және жесірлерге көмектесетін комиссар болды, ал сурет оның жұмысының осы жағын да, Орденнің аскетизмін де көрсету үшін жасалған болуы мүмкін. Ипполито Маласпина 1565 жылғы Ұлы қоршаудың соңында Мальтаға келді. Ол "Grande Soccorso" кемесімен келді және Осман әскерлеріне қарсы соңғы шабуылға қатысты. Сондықтан ол Ұлы қоршаудың соңғы кезеңінің куәсі болды. Ол сондай-ақ, Веспасиан Маласпинаның туысы болды, ол Сент-Эльмо бекінісінде Осман әскерімен батыл күрескенде шейіт болды. Веспасиан Маласпинаның суреті Сент-Джон соборында Италия тіліне арналған капелланың үстіндегі терезеде оң жақта орналасқан. Сондықтан Ипполито аралға ағаларына көмектесу үшін келген болуы керек; алайда оның туысы, басқалармен бірге, католик шейітінің өлімімен қайтыс болды. Мальтада тұруға дейін Ипполито Маласпина Папа флотының адмиралы болды. Католик шейіттерін мальтяндықтар, өкінішке орай, көп еске алмайды, бірақ 8 қыркүйекте, біздің әйелдің тууына арналған мейрамда, Жеңіс күні атап өтіледі, бұл аралдардағы Жеңіс әйелінің күні деп те аталады.

Ұрлық

1984 жылғы желтоқсанда картина Сент-Джонс соборынан ұрланды. Кенептің өзі жақтаудан кесіліп алынды. Екі жылдан кейін, ұрылар мен Мальта және Гозодағы мұражайлардың сол кездегі директоры, Фр. Мариус Ж. Зерафа арасындағы көптеген телефон арқылы жүргізілген келісімдер нәтижесінде картина табылды. Шедевр зақымдалғандықтан, оны қайтадан көрмеге қою үшін қалпына келтіру қажет болды. Ұрлық және картинаны қайтару оқиғасы 2021 жылы PBS телеарнасының "Өлілердің құпиялары" сериалында "Караваджо ұрлығы" деген атаумен көрсетілді. Ал ұрлық туралы толық жазбаша есеп және сәтті қайтару оқиғасын Фр. Мариус Ж. Зерафа өз кітабы "Караваджо күнделіктерінде" жазған.

3 евро монетасы

2022 жылы Мальтаның Орталық банкі картинаның бір бөлігін бейнелейтін екі 3 евролық монета шығарды. Бір монетада бедер, екіншісінде түсті баспа бар. Бедерлі монетаның тиражы 4999 дана, ал баспалы монетаның тиражы 5000 дана.