Кіріспе

Құбылмалылық индексі

VIX – Чикаголық опциондар биржасының (CBOE) VIX құбылмалылық индексінің табельдік белгісі және танымал атауы. Бұл S&P 500 индексінің опцияларына негізделген қор нарығының құбылмалылығына қатысты күтулердің танымал өлшемі. Ол CBOE тарапынан нақты уақыт режимінде есептеледі және таратылады, сондай-ақ көбінесе «қорқыныш индексі» немесе «қорқыныш бағасы» деп аталады. VIX-тің пайда болуы Менахем Бреннер мен Дэн Галайдың қаржы экономикасы саласындағы зерттеулерімен байланысты. 1989 жылдан бастап жарияланған бірнеше мақаласында Бреннер мен Галай бірқатар құбылмалылық индекстерін жасауды ұсынды, бастапқыда қор нарығының құбылмалылығы индексімен, содан кейін пайыздық ставкалар мен валюта бағамының құбылмалылығына көшуді ұсынды. Олардың мақалаларында Бреннер мен Галай былай деді: «'Сигма индексі' деп аталатын құбылмалылық индексі жиі жаңартылып, фьючерстер мен опциялардың негізгі активі ретінде қолданылатын болады. Құбылмалылық индексі, индекске қатысты опциялар мен фьючерстер үшін нарық индексі атқаратын рөлді орындайды». 1992 жылы CBOE осы теориялық жұмыстың негізінде қор нарығының құбылмалылығын есептеу үшін консультант Боб Уэйлиді шақырды. Нәтижесінде алынған VIX индексінің формуласы нарықтың құбылмалылығын өлшеуге мүмкіндік береді, соған сәйкес жақын болашақтағы қор нарығының құбылмалылығына қатысты күтулер негізделуі мүмкін. Қазіргі VIX индексінің мәні S&P 500 индексінің келесі 30 күн ішіндегі күтілетін жылдық өзгеруін көрсетеді, ол опцияларға негізделген теория және ағымдағы опциондық нарық деректері арқылы есептеледі. Қорытындылай айтқанда, VIX – бұл өлшем күнінен кейінгі 30 күнге арналған S&P 500 опцияларынан туындаған құбылмалылық индексі, әр опцияның бағасы нарықтың 30 күндік болашақ құбылмалылығына қатысты күтуін көрсетеді. Басқа нарықтық өнімдерден айырмашылығы, VIX тікелей сатып алуға немесе сатуға болмайды. Оның орнына, VIX туынды келісім-шарттар, туынды ETF және ETN арқылы сауда-саттыққа және алмасуға қолданылады, олар көбінесе VIX фьючерстік индекстерін қадағалайды. VIX-тен басқа, CBOE келесі байланысты өнімдерді есептеу үшін бірдей әдістемені қолданады:

Сипаттамалар

Имплицитті құбылмалылықты есептеу немесе имплицитті құбылмалылық индексі туралы түсінік 1973 жылы Black and Scholes еңбегінің, «Опциялардың және корпоративтік міндеттемелердің бағасы», «Политикалық экономика журналында» жарияланғаннан кейін пайда болды. Бұл еңбек опцияларды бағалау үшін маңызды Black–Scholes моделін енгізді. Мемлекеттік облигацияның номиналдық кірістілігі облигацияның нарықтық бағасын оның есептеу формуласына теңестіру арқылы есептелетіндей, қаржылық немесе материалдық активтің опциясының имплицитті құбылмалылығы да актив опциясының нарықтық бағасын оның есептеу формуласына теңестіру арқылы есептелуі мүмкін. VIX жағдайында қолданылатын опция бағалары – S&P 500 индексінің опция бағалары. VIX S&P 500 индексі бойынша колл және пут опцияларының нарықтық бағаларын кіріс ретінде пайдаланады: 23 күннен астам қысқа мерзімді опциялар, 37 күннен кем мерзімді келесі опциялар және тәуекелсіз АҚШ қазыналық векселінің пайыздық ставкалары. Егер олардың сұраныс бағасы нөлге тең болса немесе олардың есептеу бағасы екі тізбектелген сұраныс бағасы нөл болатын деңгейден тыс болса, опциялар ескерілмейді. Мақсаты – S&P 500 индексінің опциялары үшін 30 күндік орташа мерзімдегі имплицитті құбылмалылықты бағалау. Ванильді пут және колл опцияларын ғана пайдаланып (сонымен қатар «статикалық көшіру» деп те аталады) дисперсиялық свопқа тең хеджирлеу позициясын құруға болатындықтан, VIX дисперсиялық своптың имплицитті құбылмалылығының квадрат түбірі ретінде қарастырылуы мүмкін, девальвациялық своп емес. Құбылмалылық – дисперсияның немесе стандартты ауытқудың квадрат түбірі. VIX – келесі 30 күнтізбелік күндегі S&P 500 дисперсиясының тәуекелсіз күтуінің квадрат түбірі және жылдық стандартты ауытқу ретінде көрсетіледі. VIX Чикаго опциялар биржасымен нақты уақытта есептеліп, таратылады. 2004 жылдың 26 наурызында VIX фьючерстерімен сауда CBOE Futures Exchange (CFE) биржасында басталды. 2006 жылдың 24 ақпанында VIX опцияларымен сауда жасау мүмкін болды. Бірнеше биржалық инвестициялық қорлар VIX фьючерстерінің қоспаларын ұстайды, олар осы фьючерстерде акция сияқты сауда жасауға мүмкіндік береді. Бұл ETF-тер мен нақты VIX индексі арасындағы корреляция, әсіресе VIX өзгеретін кезде, өте төмен.

VIX формуласы

VIX индексі – SP500 индексінің 30 күндік күтілетін құбылмалылығы, дәлірек айтқанда, индекстің 30 күндік күтілетін нақты дисперсиясының квадрат түбірі. Ол S&P 500 бойынша ақшадан тыс (out-of-the-money) колл және пут опцияларының салмақты орташасы ретінде есептеледі:

мұнда – бір айдағы орташа күн саны (30 күн), – тәуекелсіз мөлшерлеме, – S&P 500 бойынша 30 күндік форвардтық баға, ал – және – колл және пут опцияларының страйк бағасы және 30 күнге дейінгі мерзімі.

Интерпретация

VIX кейде болашақ құбылмалылықты болжау ретінде сынға ұшырайды. Оның орнына ол индекс опционының қазіргі бағасын өлшеу құралы ретінде сипатталады. Сыншылар күрделі формуланы пайдаланса да, көптеген құбылмалылықты болжау модельдерінің болжамдық күші қарапайым, стандартты өлшемдерге, мысалы, қарапайым өткен құбылмалылыққа ұқсас екенін айтады. Дегенмен, басқа зерттеулер бұл сынның осы күрделі модельдерді дұрыс қолдана алмауынан туындағанын көрсетеді. Кейбір сарапшылар мен портфель менеджерлері құбылмалылықтың өзінің негізгі ұғымын қаншалықты жақсы түсінеміз деген күмәнділік білдіреді. Мысалы, Дэниел Голдштейн мен Нассим Талеб зерттеу мақалаларының бірін «Құбылмалылық туралы сөйлескенде не туралы сөйлеп жатқанымызды толық білмейміз» деп атады. Бұған байланысты Эммануэль Дерман теориялық негіздері жоқ эмпирикалық модельдерге көңіл бөлмейтінін білдірді. Оның пікірінше, «теориялар – әлемді қоршаған принциптерді ашуға жасалған тыраштандырулар, ал модельдер – бір нәрсені екіншісімен салыстыратын метафоралар – аналогиялар екенін есте ұстауымыз керек». Майкл Харрис, саудагер, бағдарламашы, баға үлгілерінің теоретигі және автор, VIX бағаның кері динамикасын ғана көрсетеді және болжамдық қабілеті жоқ деп санайды. Кейбір мамандардың пікірінше, Black-Scholes теңдеуімен есептелген бағалар, болашақ мерзімге (қолдану мерзіміне дейін қалған уақыт) болжамдалған құбылмалылық туралы дұрыс болжамдар болса, VIX болжамдық күшке ие болуы керек. Роберт Шиллер VIX-ті Black-Scholes теңдеуінің дәлелі деп қарастыру дөңгелек пікір болар еді деп мәлімдеді, себебі екеуі де бірдей болжамды құбылмалылықты көрсетеді. Сондай-ақ, ол 1929 жылы VIX-ті ретроспективті түрде есептегеннің Ұлы депрессия кезіндегі құбылмалылықты болжамағанын анықтады, бұл аномальды жағдайларда VIX болашақ қауіпті оқиғаларды тіпті нашар болжай алмайды дегенді көрсетеді. Техас университеті (Остин) мен Огайо штаты университеті VIX-ті манипуляциялаудың мүмкін болатын әдістерін зерттеді. 2018 жылдың 12 ақпанында тауарлық фьючерстер сауда комиссиясына және бағалы қағаздар мен биржа комиссиясына VIX-ті манипуляциялау туралы анонимді хабарлаушыдан келген хатты білдірген заң фирмасы хат жіберді.

Ұдайы өзгермелілік

2012 жылы CBOE VIX-тің күтілетін құбылмалылығын өлшейтін "VVIX индексін" (кейде "vol of vol" деп те аталады) енгізді. VVIX VIX-тің есептеу әдістемесімен ұқсас, бірақ кірістік деректер қор нарығы опциондарының орнына VIX опциондарының нарықтық бағалары болып табылады.