Кіріспе

Ескі валюта

Оңтүстік Африка фунтының монеталары Оңтүстік Африканың тарихи валютасы – Оңтүстік Африка фунтының материалдық нысанының бір бөлігі болды. 1910 жылғы Одаққа дейін әртүрлі билік органдары өз фунттарын шығарды, олардың кейбіреуі тәуелсіз мемлекеттер ретінде әрекет етті. Одақ құрылғаннан кейін, бірақ 1923 жылға дейін айналымдағы монеталардың көп бөлігі британдық болды, бірақ Пол Крюгердің Оңтүстік Африка Республикасының монеталары да қолданыста болды. 1923 жылы Оңтүстік Африка өз монеталарын шығара бастады, олардың мөлшері мен құны Ұлыбританияда қолданылатын монеталармен бірдей болды: 12 пенс (12d) = 1 шиллинг (1s), және 20s = 1 фунт (£1). 1961 жылдың 14 ақпанында Оңтүстік Африка Одағы ондық валюта жүйесіне көшті, фунтты Рэндпен алмастырды. "Тики" деген сөз 3 пенс монетаның лақап аты ретінде қолданылды, сондай-ақ оның орнына шығарылған 2½ цент монетасы үшін де қолданылды.

Оңтүстік Африка Республикасының монеталары

Оңтүстік Африка Республикасы (Zuid Afrikaansche Republiek) 1852 жылғы Құм өзені келісімі бойынша құрылған, 19 ғасырдағы екі маңызды бур республикасының бірі еді. Кейіннен ол 1910 жылдан 1961 жылға дейін Оңтүстік Африка Одағының төрт провинциясының бірі – Трансваалға, ал 1961 жылдан 1994 жылға дейін Оңтүстік Африка Республикасының провинциясына айналды. Шартты түрде тәуелсіз мемлекет болғанымен, 1877-1881 жылдар аралығындағы тікелей британдық басқару кезеңінен басқа, ол британдық жоғары билік астында болды. Бұл оның конституциялық мәртебесін ескере отырып, оның ақшасы Достастық ақшасы деп жіктелуі керек пе деген мәселе туғызды.

1874 жылғы "Бургерспол"

[[Файл:Оңтүстік Африка 1874 One Pond. jpg|thumb|280px|Оңтүстік Африканың 1874 жылғы Бургерспонды, ұзын сақалды түрі]]

1898 жылғы Сэмми Маркс тырнағы

Бұл өте сирек монета 1892–97 жылғы Tickey монетасымен бірдей дизайнға ие, бірақ 1898 жылы соғылған және тек 22 каратты (92%) алтыннан жасалған. Қазіргі таңда 215 данасы белгілі. Бұл монетаны кен байлықтарының магнаты Самми Маркс соқты. Сол кезде зергерлер де осы монетаның көшірмелерін жасаған. Зергерлердің көшірмелері де 22 каратты (92%) алтыннан жасалған, бірақ оларды монетаның арт жағындағы Z.A.R. мотивіндегі тыныс белгілерінің болмауынан ажыратуға болады. Самми Маркс Tickey монетасының зергерлік көшірмелері Ұлттар Достастығы елдерінің монета коллекционерлері арасында танымал.

Велд және Каал тоғандары

1899 жылы қазанда екінші ағылшын-буар соғысы басталды, ал 1900 жылы маусымда лорд Робертс басқарған британдықтар Оңтүстік Африка Республикасының астанасы Преторияны басып алды. Робертстің Преторияға кіруі алдында Бур үкіметі Претория монетаханасындағы құнды металдарды алып кетіп, қашты. Аталған металдардың ішінде соғылуға дайын бірнеше монета бос жамылғылары болды. Олар айналымға шығарылып, «каал понде» (жалаңаш фунт) деп аталды.

Крюгер тоғанының мыс жегі

Көп жағдайда Крюгердің 1 фунттық монетасымен шатыстыратын латунь жеребе бар. Оны ажыратудың бір жолы – гербтің астындағы жазуда. Қолданыстағы ұранның орнына "IMITATION KRUGER SOVEREIGN" деп жазылған.

Оңтүстік Африка одағының монеталары

1923 жылдан бастап Оңтүстік Африка Одағының монеталары Преториядағы Корольдік монетаханада дайындалды. 1941 жылы Оңтүстік Африка үкіметі монетахананы өз басқаруына алды. Ол Оңтүстік Африка монетаханасы деп аталды, бірақ кейбір жылдар бойы британдық монета үлгілері бойынша монета дайындауды жалғастырды.

Георг V патшаның алғашқы монетасы (192325/30)

2/ монетасы король Георг V-нің бірінші және екінші соғылған монеталарында дамылды.

1/4d. Кері жағында "1/4 Пенни 1/4" деп жазылған: 1923, 1924. 1/2d. Кері жағында "1/2 Пенни 1/2" деп жазылған: 1923–1926. 1d. Кері жағында "1 Пенни 1" деп жазылған: 1923, 1924. 3d. Гүл шоғындағы "3": 1923–1925. 6d. Гүл шоғындағы "6": 1923, 1924. 1/ Кері жағында "ШИЛЛИНГ" деп жазылған: 1923, 1924. 2/ флор: 1923–1930. 2/6. Кері жағында "21/2 ШИЛЛИНГ" деп жазылған: 1923–1925. 1/2 суверен, британдық үлгіде, бірақ "SA" монета таңбасы қосылған: 1923SA, 1925SA, 1926SA. 1 суверен, британдық үлгіде, бірақ "SA" монета таңбасы қосылған: 1923SA, 1925SA, 1926SA, 1927SA, 1928SA, 1929SA, 1930SA, 1931SA, 1932SA.

Георг V патшаның екінші монетасы (192530)

Осы кезеңдегі барлық монеталардың сыртқы бетін Джордж Крюгер Грей суреттеген.

Георг V патшаның үшінші монетасы (193136)

Барлық монеталардың сыртқы бетіндегі Джордж Крюгер Грейдің бұрынғы суреті сақталды.

Король Георг VI алғашқы монеталар (1937-1947)

Аверсте Т. Хамфри Пейджеттің тәж кимеген Георг VI корольінің суреті бейнеленген. Барлық монеталарға арналған бұрынғы кері жақ дизайндары Джордж Крюгер Грейдің жұмысымен жалғасты.

Георг VI патшаның үшінші монетасы (195152)

thumb 172x172px Кейптаун қаласының құрылғанына 300 жыл толуы, Марион Уолгейттің 1952 жылғы 5 шиллинг монетасы үшін жасаған дизайны. Монетаның бет жағы Т. Хамфри Пейджеттің бұрынғы дизайнын, ал сырт жағы Джордж Крюгер Грейдің бұрынғы дизайнын сақтап қалды. 1952 жылғы 5 шиллинг монетасы Кейптаун қаласының құрылғанына 300 жыл толуын мерекелеу үшін шығарылған. Монетаның бет жағы Т. Хамфри Пейджеттің бұрынғы дизайнын, ал сырт жағы Марион Уолгейттің дизайнын жалғастырды.

Елизавета II монетасы (195360)

Аверсте Мэри Гиллик салған Елизавета II патшайымның суреті бейнеленген, ал реверсте Джордж Крюгер Грейдің бұрынғы дизайны сақталды, бірақ 5 шиллингтік монетаны Курт Штейнберг жасаған. 1960 жылғы 5 шиллингтік монета Оңтүстік Африка Одағының 50 жылдығына арналған естелік монета болды. Аверс Т. Хамфри Пейджеттің бұрынғы дизайнын жалғастырды, ал реверс Преториядағы Одақ ғимараттарын бейнелейтін Хилда Мейсонның дизайнынан тұрды.