Кіріспе
Оңтүстік Африка воутреккерлерінің көшбасшысы (1780-1838) Питер Мориц Ретиф (1780 жылдың 12 қарашасы – 1838 жылдың 6 ақпаны) – воутреккерлердің көшбасшысы. 1814 жылы Кейп колониясының шекаралық аймағына қоныстанған ол, кейіннен алтыншы Ксоса соғысы кезіндегі жазалау экспедицияларын басқарды. Ол шекаралық шаруалардың наразылықтарын білдіретін өкілі болды және колониядан кету кезінде воутреккерлердің манифестін жазды. Ол Ұлы Көшпенділікте жетекші тұлға болды және бір кезде олардың сайланған губернаторы қызметін атқарды. Ол Наталды олардың көші-қонының соңғы мақсаты ретінде ұсынды және болашақ астана орналасатын жерді таңдады, ол кейіннен оның құрметіне Питермарицбург деп аталды. Ретифтің және оның делегациясының зулу патшасы Дингане тарапынан қырғынға ұшырауы, сондай-ақ қазіргі Вьенен қаласының маңындағы бірнеше воутреккерлер лагерьлерінің жойылғандығы Нкомь өзеніндегі Қанды өзен шайқасына әкеп соқты. Ұзаққа соқпаған Бур республикасы Наталия тиімсіз басқарудан зардап шекті және ақырында Британдық Кейп колониясына қосылды.
the person
Pieter Mauritz Retief (12 November 1780 – 6 February 1838) was a Voortrekker leader. Settling in 1814 in the frontier region of the Cape Colony, he later assumed command of punitive expeditions during the sixth Xhosa War. He became a spokesperson for the frontier farmers who voiced their discontent, and wrote the Voortrekkers' declaration at their departure from the colony. He was a leading figure during their Great Trek, and at one stage their elected governor. He proposed Natal as the final destination of their migration and selected a location for its future capital, later named Pietermaritzburg in his honour. The massacre of Retief and his delegation by the Zulu King Dingane and the extermination of several Voortrekker laagercamps in the area of the present town of Weenen led to the Battle of Blood River on the Ncome River. The short lived Boer republic Natalia suffered from ineffective government and was eventually annexed to the British Cape Colony.
Ерте өмір
Ретиф Якобус пен Дебора Ретифтің ұлы болып, Кап колониясының Вагенмакерсваллейінде, қазіргі Оңтүстік Африканың Уэллингтон қаласында дүниеге келді. Оның отбасы француз гугеноттарының ұрпақтары еді: оның бес атасы 1689 жылы гугенот босқыны Франсуа Ретиф, Блуа қаласының жанындағы Мер, Луар және Шер аймағынан шыққан; Оңтүстік Африкадағы осы әулеттің бастауы. Ретиф ата-бабаларының жүзімдіктеріндегі Велванпас шарап зауытында өсті, онда ол 27 жасқа дейін жұмыс істеді. Греймстаун маңына көшіп келгеннен кейін Ретиф, басқа бурлар сияқты, мал шаруашылығы арқылы байлыққа ие болды, бірақ сол кезеңде ксоса тайпаларының шабуылдарынан жиі зардап шекті. Осы шабуылдар 6-шы Кап шекаралық соғысына себеп болды. (Ретифтің қаржылық қиындықтары жиі болды. Ол бірнеше рет ақшасы мен мүлкін жоғалтты, көбінесе жер сатып алуда қателіктер жасағандықтан. Колонияда да, шекарада да кем дегенде екі рет банкротқа ұшырағаны хабарланды.) Мұндай шығындар шекарадағы көптеген шаруаларды Вуртреккерлер (сөзбе-сөз аударғанда, "алға жылжушылар") болуға және солтүстікке жаңа жерлерге көшіп кетуге итермеледі. Ретиф олардың (голланд тілінде сөйлейтін қоныс аударушылар, немесе бурлар) 1837 жылғы 22 қаңтардағы манифестін жазды, онда британ үкіметіне қарсы ұзақ жылдар бойы жинаған наразылықтарын баяндады. Олар британ үкіметінің оларды қарулы банту тайпаларының шабуылдарынан қорғамағанын, шетелдік саясатқа (британдықтарға) қатысты шағымдарын қарастырмағанын және 1833 жылғы Құлдықтан Азат ету заңы арқылы құлдарын босатып, иелеріне құлдардың нарықтық құнының төрттен бір бөлігіне жетпейтін өтемақы төлегенін сендірді. Ретифтің манифесті 2 ақпанда Греймстаун журналында және 17 ақпанда De Zuid Afrikaan газетінде жарияланды, осы уақытта эмигрант бурлар өз үйлерін тастай бастады.
Үлкен жол
1837 жылдың ақпан айының басында Ретифтің отбасы Винтерберг ауданындағы шаруашылығынан екі арбамен аттанып, тағы 30 арбадан тұратын топқа қосылды. Пионерлер Оранж өзенін кешіп, тәуелсіз территорияға енді. Ұлы көш-қон кезінде бірнеше топтар Вет өзенінде кездескенде Ретиф «Бірлескен Лагерлердің Губернаторы» және «Оңтүстік-Шығыс Африкадағы Жаңа Голландияның еркін провинциясының» басшысы болып сайланды. Бұл одақ қысқа ғана уақытқа созылды, ал Ретиф шығысқа қарай бет алған топтың жалғыз жетекшісі болды. 1837 жылдың 5 қазанында Ретиф Дракенсберг жотасының жанындағы Керкенбергте 54 арбадан тұратын лагерь құрды. Ол ертесі күні Жан Геррице Бантжес пен он төрт серігі, төрт арбамен бірге Дракенсберг пен Порт-Натал арасындағы, қазір Квазулу-Натал деп аталатын аймақты зерттеу үшін атқа міне жүрді. Бұл Бантжестің Порт-Наталға екінші сапары еді, алғашқысы 1834 жылы «Коммисситррек» барлау миссиясы аясында болған. Порт-Наталда Ретиф шығанақтың мүмкіндіктеріне және оның голландтық еркін сауда портына айналу перспективасына қызығушылық танытты. Бантжес пен екі серігі 1837 жылдың 2 қарашасында Керкенбергтегі лагерьге хабар жеткізіп, көшпенділерге Наталға енуге болатынын хабарлады. Аймаққа деген жағымды әсерінен Ретиф 1837 жылдың қараша айында зулу патшасы Дигане каСензангахонамен (Дигане/Дингаан деп белгілі) жер мәселесі бойынша келіссөздер бастады. Ретиф тобымен Дракенсберг тауларын басып өткеннен кейін, ол 1838 жылдың қаңтарында Вуртреккер көшбасшылары Геррит Мариц пен Андриес Хендрик Потгитерді өзіне қосылуға көндірді. Ретифтің Диганеге екінші сапарында зулулар, егер буерлік делегация бәсекелес Тлоква тайпасы ұрлаған малдарды қайтарып алса, Наталда буерлердің қоныстануына келісім берді. Буерлер осы талапты орындады, олардың беделі мен мылтықтары халықты 700 басқа жуық малды қайтаруға мәжбүр етті. Ретифтің тілегі бойынша Дж. Г. Бантжес Наталдың буерлерге қоныстануға және жаңа шаруашылықтарын бастауға берілетін аудандарын көрсететін танымал Пит Ретиф/Дингаан шартын жасады. Бұл келісім зулу патшасының қамалында ратификациялануға тиіс болды.
Өлім
Ескертулерге қарамастан, Ретиф 1838 жылғы 25 қаңтарда Тугела аймағынан кетіп, Натал қонысы үшін Динганемен тұрақты шекаралар бойынша келіссөздер жүргізе алатынына сенді. Тугела-Умзимубу аймағының берілу шарты 1838 жылғы 4 ақпанда жасалса да, Дингане оған 1838 жылғы 6 ақпанда қол қойды. Екі тараптан үш куәгерден тіркелді. Дингане Ретифтің тобын әскерлерінің арнайы көрсетілімін тамашалауға шақырды, содан кейін Дингане әскерлеріне Ретифтің тобы мен олардың түрлі-түсті қызметшілерін ұстауға бұйрық берді. Ретиф, оның ұлы (Питер Корнелис), ер адамдары мен қызметшілері, барлығы 100-ге жуық адам, жақын жердегі кваМативане қыратына жеткізілді, ол Дингане тайпасының басшыларының бірі Мативане есімімен аталды, оны Дингане қорқынышты түрде өлімге кесті. Зулулар Ретифтің бүкіл тобын соққымен өлтірді, ал Ретифті соңғы болып өлтірді, оның ұлы мен серіктерінің өлімін көру үшін. Ретифтің кеудесі тіліп, жүрегі мен бауыры алынып, матаға орап Динганеге әкелінді. Олардың денелерін кваМативане төбесінде құстар мен сүзілгендер жеу үшін тастап кетті, өйткені Дингане жауларымен осылай істейтін. Содан кейін Дингане шабуылды Вуртреккер лагерлеріне бағыттап жіберді.
Мұра
Пит Ретиф қаласы оның құрметіне, ал ішінара Питермарицбург қаласы да оның есімімен аталған. Ол кездегі вортреккер министрі Эразм Смит, Пит Ретифпен бірге қызмет еткен, өзінің күнделігінде 1838 жылғы 23 қазанда вортреккерлердің "Заң шығару органының кеңесі алғашқы ауылды Питер Мариц Бург деп атады деп жазған. Бірінші атау марқұм бұрынғы губернатор Пьетр Ретифтің есімімен, ал екінші атау лагерьдегі саясат кеңесінің президенті, марқұм Г. М. Марицтің есімімен берілді". Дегенмен, кейбіреулер "Мариц" бөлігінің бастапқыда тағы бір вортреккер көшбасшысы Геррит Марицтің құрметіне берілгенін болжайды. Алайда, Питермарицбург бастапқыда Питермаурицбург деп аталған, осылайша Ретифтің есімдерінің екеуі де кіріктірілген. Кейін ғана "u" әрпі алынып тасталды және Маритцтің де атауда есте қалуы шешілді. Род университеті Кимберли залында Ретифтің есімімен аталған жатақхана бар.