Кіріспе
Оңтүстік Африканың мандаты 1915-1990 жылдар аралығында
the South African colony
South West Africa, renamed to Namibia from 12 June 1968 was a territory under South African administration from 1915 to 1990, after which it became modern day Namibia. It bordered Angola (a Portuguese colony before 1975), Botswana (Bechuanaland before 1966), South Africa, and Zambia (Northern Rhodesia before 1964 and Rhodesia between 1964 and 1979). During its administration, South Africa applied its own apartheid system in the territory of South West Africa. A German colony known as German South West Africa from 1884 to 1915, it was made a League of Nations mandate of the Union of South Africa following Germany's defeat in the First World War. Although the mandate was repealed by the United Nations on 27 October 1966, South African control over the territory continued despite its illegality under international law. The territory was administered directly by the South African government from 1915 to 1978, when the Turnhalle Constitutional Conference laid the groundwork for semi autonomous rule. During an interim period between 1978 and 1985, South Africa gradually granted South West Africa a limited form of home rule, culminating in the formation of a Transitional Government of National Unity. In 1990, South West Africa was granted independence as the Republic of Namibia with the exception of Walvis Bay and the Penguin Islands, which continued to remain under South African rule until 1994.
Оңтүстік Африканың колониясы. Оңтүстік-Батыс Африка, 1968 жылдың 12 маусымынан бастап Намибия деп аталды, 1915 жылдан 1990 жылға дейін Оңтүстік Африканың басқаруындағы аумақ болды, содан кейін ол қазіргі Намибия мемлекетіне айналды. Ол Анголамен (1975 жылға дейін португалдық колония), Ботсванамен (1966 жылға дейін Бечуаналенд), Оңтүстік Африкамен және Замбиямен (1964 жылға дейін Солтүстік Родезия, ал 1964-1979 жылдар аралығында Родезия) шектесетін. Оңтүстік Африка басқару кезінде Оңтүстік-Батыс Африка аумағында апартеид жүйесін қолданды. 1884-1915 жылдары Германияның Оңтүстік-Батыс Африка колониясы болған бұл аймақ, Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның жеңілісінен кейін Оңтүстік Африка Одағының Ұлттар Лигасының мандатына айналды. Біріккен Ұлттар Ұйымы 1966 жылғы 27 қазанда мандатты жойғанына қарамастан, Оңтүстік Африканың халықаралық құқыққа қайшы бақылауы жалғасты. Аумақ 1915 жылдан 1978 жылға дейін Оңтүстік Африка үкіметі тікелей басқарды, ол кезде Турнхалл конституциялық конференциясы жартылай тәуелсіз басқарудың негізін қалады. 1978-1985 жылдар аралығындағы кезеңде Оңтүстік Африка Оңтүстік-Батыс Африкаға шектеулі өзін-өзі басқару құқығын біртіндеп берді, нәтижесінде Ұлттық Бірлікке Ерісу Үкіметі құрылды. 1990 жылы Оңтүстік-Батыс Африка 1994 жылға дейін Оңтүстік Африканың басқаруында болған Уолвис-Бей және Пингвин аралдарын қоспағанда, Намибия Республикасы ретінде тәуелсіздік алды.
the South African colony
South West Africa, renamed to Namibia from 12 June 1968 was a territory under South African administration from 1915 to 1990, after which it became modern day Namibia. It bordered Angola (a Portuguese colony before 1975), Botswana (Bechuanaland before 1966), South Africa, and Zambia (Northern Rhodesia before 1964 and Rhodesia between 1964 and 1979). During its administration, South Africa applied its own apartheid system in the territory of South West Africa. A German colony known as German South West Africa from 1884 to 1915, it was made a League of Nations mandate of the Union of South Africa following Germany's defeat in the First World War. Although the mandate was repealed by the United Nations on 27 October 1966, South African control over the territory continued despite its illegality under international law. The territory was administered directly by the South African government from 1915 to 1978, when the Turnhalle Constitutional Conference laid the groundwork for semi autonomous rule. During an interim period between 1978 and 1985, South Africa gradually granted South West Africa a limited form of home rule, culminating in the formation of a Transitional Government of National Unity. In 1990, South West Africa was granted independence as the Republic of Namibia with the exception of Walvis Bay and the Penguin Islands, which continued to remain under South African rule until 1994.
Германия отарлығы
1884 жылдан бастап Германияның отар аймағы болғандықтан, Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы (Deutsch Südwestafrika) деп аталды. Германия үшін бұл аймақты басқару қиын болды, оған қатал неміс үкіметіне қарсы көптеген көтерілістер ұйымдастырылды, әсіресе партизандық көшбасшы Якоб Моренга басқарған көтерілістер. Басты порты – Уолвис шығанағы және Пингвин аралдары 1878 жылы Ұлыбританияға қосылып, 1884 жылы Кейп колониясының құрамына кірді. 1910 жылы Оңтүстік Африка Біріккен Республикасы құрылғаннан кейін Уолвис шығанағы Кейп провинциясының бөлігіне айналды. 1890 жылғы Гелиголанд-Занзибар шарты аясында Бечуаналендтің солтүстік шекарасынан алынған және Замбези өзеніне дейін созылған жер жолағы колонияға қосылды. Бұл жолақ Германия канцлері Лео фон Капривидің құрметіне Каприви жолағы (Caprivizipfel) деп аталды.
Оңтүстік Африканың ережесі
1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың Оңтүстік-Батыс Африка кампаниясы кезінде Оңтүстік Африка Германияның колониясын басып алды. Соғыстан кейін Версаль шарты бойынша ол Ұлттар Лигасының C класындағы мандаттық аумақ деп жарияланды, ал Оңтүстік Африка Оңтүстік-Батыс Африканың басқаруына жауапты болды. 1922 жылдан бастап бұл Уолвис-Бейді де қамтыды, ол Оңтүстік-Батыс Африка істері жөніндегі заңға сәйкес мандатталған аумақтың бір бөлігі ретінде басқарылды. Оңтүстік-Батыс Африка Екінші дүниежүзілік соғысқа және Ұлттар Лигасының тарауына дейін Ұлттар Лигасының мандаты болып қала берді. Мандат Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттар Лигасының мандаттары Біріккен Ұлттар Ұйымына өткен кезде Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімгерлік аумағына айналуға тиіс болды. Премьер-министр Ян Смутс Оңтүстік-Батыс Африканың БҰҰ бақылауына өтуіне қарсы болды және аумақтың тәуелсіздікке ие болуына жол бермеді, керісінше, 1946 жылы оны Оңтүстік Африканың бесінші провинциясы етуге тырысты. Бұл орындалмаса да, 1949 жылы Оңтүстік-Батыс Африка істері жөніндегі заңға түзетулер енгізілді, ол Оңтүстік-Батыс Африкадағы ақ нәсілділерге Оңтүстік Африка Парламентінде өкілдік беруге мүмкіндік берді, оларға Ассамблеяда алты және Сенатта төрт орын берілді. Бұл аймақтағы африканерлер мен этникалық неміс ақ нәсілді халқының күшті қолдауына ие болған Ұлттық партияның пайдасына болды. 1950-1977 жылдар аралығында Оңтүстік-Батыс Африканың барлық парламенттік орындарын Ұлттық партия иеленді. Бұның тағы бір салдары – апартеид заңдарының аумаққа таралуы болды. Бұл Халықаралық сотта бірнеше істерге әкелді, ол 1950 жылы Оңтүстік Африканың Оңтүстік-Батыс Африканы БҰҰ-ның сенімгерлік аумағына айналдыруға міндетті емес екенін, бірақ Ұлттар Лигасының мандатына бағынуға міндетті екенін, ал БҰҰ Бас Ассамблеясы қадағалаушылық рөлді атқаратынын шешті. Халықаралық сот сондай-ақ Бас Ассамблеяның Оңтүстік-Батыс Африка тұрғындарынан шағымдар қабылдауға және Оңтүстік Африкадан есеп сұрауға құқылы екенін нақтылады. Бас Ассамблея қадағалау функцияларын жүзеге асыру үшін Оңтүстік-Батыс Африка жөніндегі комитетті құрды. 1955 жылы шығарылған тағы бір консультативтік пікірде Сот Бас Ассамблеяның Оңтүстік-Батыс Африкаға қатысты мәселелерді шешуде Ұлттар Лигасының дауыс беру процедураларын сақтауға міндетті емес екенін мәлімдеді. 1956 жылы Сот комитеттің мандатталған аумақтан келген шағымданушыларды тыңдауға құқылы екенін растады. 1960 жылы Эфиопия мен Либерия Оңтүстік Африканың міндеттемелерін орындамағанын айыптап, Халықаралық сотқа Оңтүстік Африкаға қарсы іс қозғады. Бұл іс сәтті аяқталмады, 1966 жылы Сот олардың бұл істі қозғауға құқығы жоқ екенін шешті.
Мандаттың аяқталуы
Оңтүстік Африка мен тәуелсіздік үшін күресетін күштер арасында ұзаққа созылған күрес болды, әсіресе 1960 жылы Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымы (SWAPO) құрылғаннан кейін. 1966 жылғы 27 қазанда Бас Ассамблея 2145 (XXI) қарар қабылдады, онда мандат тоқтатылғаны және Оңтүстік Африка Республикасының Оңтүстік-Батыс Африканы басқаруға енді құқығы жоқ екені жарияланды. 1971 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің консультативтік пікір сұрауы бойынша, Халықаралық сот Оңтүстік Африканың Намибияда болуы заңсыз деп шешті және Оңтүстік Африка Намибиядан дереу шығуға міндетті болды. Сондай-ақ, БҰҰ-ның барлық мүше мемлекеттері Оңтүстік Африканың Намибия атынан жасаған ешқандай әрекетін жарамды деп тануға міндетті емес деп шешті. Оңтүстік-Батыс Африка, БҰҰ-ның 1968 жылғы 12 маусымдағы 2372 (XXII) қарарымен аумақтың атын өзгерткен кезде Намибия деп аталды. SWAPO Намибия халқының өкілі ретінде мойындалды және Оңтүстік-Батыс Африка аумағы өзін-өзі басқаруға жатпайтын аумақтар тізімінен алынып тасталғаннан кейін БҰҰ бақылаушы статусын алды. 1977 жылы Оңтүстік Африка Уолвис шығанағының басқаруын Кейп провинциясына қайтарып берді, осылайша оны эксклавқа айналдырды.
Үш деңгейлі басқару жүйесі (1980-1989 жж.)
Оңтүстік Африка үкіметі 1976-1978 жылдар аралығында Оңтүстік-Батыс Африканың мәртебесіне «ішкі» шешім табу ниетімен Турнхолл конституциялық конференциясын өткізді. Конференцияға 11 этникалық топтың өкілдері қатысты: херэро, «аралас нәсілділер», бастер, цвана, дамара, овамбо, каприви, нама, каванго, сан және ақ адамдар. Бірақ ең ірі азаттық қозғалысы – СВАПО шақырылған жоқ. Конференция нәтижесінде «Уақытша үкімет құру туралы петиция» деген 29 беттік құжат жасылды. Петицияда аумақ үшін уақытша үкімет құру туралы сұраныс, сондай-ақ «өз туы мен ұлттық әнұраны бар» «Оңтүстік-Батыс Африка/Намибия» деп аталатын «республикалық, демократиялық мемлекеттің» конституциясының жобасы қамтылған. Ұсынылғандай, басқарудың үш деңгейлі жүйесі болжанатын. Бірінші деңгей – Орталық үкімет, ол Ұлттық Ассамблеядан тұрады, ол Министрлер Кеңесін тағайындайды. Екінші деңгейге этникалық негіздегі өкілді органдар, ал үшінші деңгейге жергілікті билік органдары кіреді.
Екінші деңгей: Өкілді органдар
Оңтүстік-Батыс Африкадағы басқарудың екінші деңгейі 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында құрылған бантустан жүйесін алмастырған этникалық негіздегі өкілді органдардан тұрды. Әрбір орган атқарушы және заң шығару құзыретына ие болды, сайланған заң шығару жиналыстарынан құрылды, олар төрағалары басқаратын атқару комитеттерін тағайындады. Өкілді органдар жерді пайдалану, ауыл шаруашылығы, бастауыш білім беру, мұғалімдерді даярлау, денсаулық сақтау, әлеуметтік көмек және зейнетақы мәселелеріне жауапты болды, сондай-ақ заң шығару жиналыстары жарлықтар деп аталатын заңдар қабылдауға құқылы болды. Бұрынғы бантустандардан айырмашылығы, өкілді органдар тек этникалық принцип бойынша жұмыс істеді және енді географиялық тұрғыдан белгіленген аумақтарға негізделмеді. Ақтар, түстілер, овамбо, каванго, каприви, дамара, нама, тсвана және херро үшін өкілді органдар құрылды. 1976 жылғы Рехобот өзін-өзі анықтау заңымен Рехобот бастерлері үшін де осыған ұқсас орган құрылған болатын. 1986 жылы Сан бушмендері үшін кеңесші кеңес құрылды. Химба халқы үшін ешқандай өкілді орган құрылмады.
Үшінші деңгей: Жергілікті билік органдары
Жергілікті билік Оңтүстік-Батыс Африкада басқарудың ең төменгі деңгейін құрады. Бұрын құрылған жергілікті өзін-өзі басқару органдары өз қызметін жалғастыра береді және жаңалары құрылуы мүмкін. Қалалық жерлерде жергілікті билік сайланған жергілікті кеңес болып табылады. Ауылдық жерлерде, егер жергілікті басқару құрылымдары дәстүрлі әдет-ғұрып құқығына негізделген болса, тиісті өкілді орган олардың одан әрі дамуын қолдай алады.