Оранжевый Свободный Государство: история боерской республики в Южной Африке (1854-1902). Язык – нидерландский, предшественник современной провинции Фри-Стейт.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1854–1902 жылдардағы Оңтүстік Африкадағы Буер республикасы. Бұрынғы Буер республикасы.
1854–1902 Boer republic in Southern Africa
the former Boer republic
Оранж еркін мемлекеті (Oranje Vrijstaat;) — 19 ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік Африкада британдық билік астында болған тәуелсіз Буер егемен республикасы. 1902 жылы Екінші Буер соғысының соңында жеңіліп, Британ империясына бағынғаннан кейін құлап, өмір сүруін тоқтатты. Қазіргі Еркін мемлекет провинциясының үш тарихи алғышелінің бірі. Оранж және Ваал өзендері арасында орналасқан оның шекарасы 1848 жылы Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі белгіледі. Бұл аймақ Блумфонтейнде орналасқан британдық резидент арқылы Оранж өзенінің тәуелділігі деп жарияланды. Оранж еркін мемлекетінің ресми тілі – голланд тілі. Сол кезде халық тым сирек болды. Тұрғындардың көп бөлігі сото тайпасынан еді, бірақ Оранж және Ваал аңғарларында корана (хойкой) тайпасы және Дракенсбергте баролон тайпасының бір бөлігі, ал батыс шекарасында көшпелі оңтүстік африкалықтар көптеп қоныстанды. 19 ғасырдың басында гриква тайпасы Оранж өзенінің солтүстігіне қоныстанды.
The Orange Free State (Oranje Vrijstaat; ) was an independent Boer sovereign republic under British suzerainty in Southern Africa during the second half of the 19th century, which ceased to exist after it was defeated and surrendered to the British Empire at the end of the Second Boer War in 1902. It is one of the three historical precursors to the present day Free State province. Extending between the Orange and Vaal rivers, its borders were determined by the United Kingdom of Great Britain and Ireland in 1848 when the region was proclaimed as the Orange River Sovereignty, with a British Resident based in Bloemfontein. The official language in the Orange Free State was Dutch. At that time, the population was sparse. The majority of the inhabitants appear to have been members of the Sotho people but in the valleys of the Orange and Vaal were Korana (Khoikhoi)and a section of Barolong in the Drakensberg and on the western border lived numbers of Nomadic Southern Africans. Early in the 19th century Griqua established themselves north of the Orange.
Бурлардың көшіп келуі
1824 жылы голланд, француз гугеноттары және неміс тегінен шыққан фермерлер, Кейп колониясынан шығып, малдарына жайылым іздеп, британ үкіметінің бақылауынан қашу үшін елге қоныстанды. Осы уақытқа дейін Оранж өзенін кесіп өткен еуропалықтардың көп бөлігі аңшылар немесе миссионерлер болған. Бұл алғашқы көшпенділерден кейін 1836 жылы Ұлы Көштің алғашқы топтары келді. Бұл эмигранттар түрлі себептермен Кейп колониясын тастап кетті, бірақ барлығы британдық биліктен тәуелсіздік алуға ұмтылды. Бірінші ірі топтың басшысы Хендрик Потгитер Батсвананың Батунг тайпасының басшысы Макуанамен келісім жасап, Вет және Ваал өзендері арасындағы жерді фермерлерге берді. Бурлар көп ұзамай Ваал өзенін кесіп өткен бур аңшыларына шабуыл жасаған Мзиликазидің шабуылшыл тобымен қақтығысты. Жауап шаралары іле-шара болып, 1837 жылдың қараша айында бурлар Мзиликазиді қатты жеңіп, ол солтүстікке қашып кетті.
In 1824 farmers of Dutch, French Huguenot and German descent known as Trekboers (later named Boers by the English) emerged from the Cape Colony, seeking pasture for their flocks and to escape British governmental oversight, settling in the country. Up to this time the few Europeans who had crossed the Orange had come mainly as hunters or as missionaries. These early migrants were followed in 1836 by the first parties of the Great Trek. These emigrants left the Cape Colony for various reasons, but all shared the desire for independence from British authority. The leader of the first large party, Hendrik Potgieter, concluded an agreement with Makwana, the chief of the Bataung tribe of Batswana, ceding to the farmers the country between the Vet and Vaal rivers. The Boers soon came into collision with Mzilikazi's raiding parties, which attacked Boer hunters who crossed the Vaal River. Reprisals followed, and in November 1837 the Boers decisively defeated Mzilikazi, who thereupon fled northward
Британдық билік
Осы аралықта Оранж өзенінің жоғарғы ағысында және Каледон аңғарында жаңа күш пайда болды. Мошошу, Басото тайпасының кішігірім басшысы, Мзиликазиден қашып, сол таулы аймақта пана тапқан, шашыраған және қираған тайпаларды біріктіріп, оны патша ретінде мойындаған Басото ұлтын құрды. 1833 жылы ол өз халқының арасында француз протестант миссионерлерінің тобын жұмыс істеуге шақырды. Ал боерлер оның маңына қоныстанған кезде, ол Кейптағы британдықтардан қолдау іздеуге бел буды. Сол кезде британ үкіметі иммигранттарды бақылауға дайын болмады. Оңтүстік Африкадағы Лондон миссионерлік қоғамының станцияларының басқарушысы доктор Джон Филипптің кеңесімен 1843 жылы Мошошумен шарт жасалып, ол британдықтардың қорғауына алынды. Гриква басшысы Адам Кок III-мен де ұқсас шарт жасалды. Бұл шарттар арқылы британдықтар боерлерді тежеуге және жергілікті тұрғындар мен Кейп колониясын қорғауға тырысты. Оның нәтижесінде үш тараптың арасында қақтығыстар туды. Сайланған делегаттар үкіметті өз шешімін өзгертуге көндіру үшін Англияға екі өкіл жіберген кезде, сэр Джордж Клерк республикалық партия құрған және Дж. Х. Хоффман мырза төрағалық еткен комитетпен келісімге келді. Бұл комитет отырысқа жиналғанға дейін, 30 қаңтар 1854 жылы патшалық жарлыққа қол қойылды, онда "Сұлтанаттағы барлық биліктен бас тарту" жарияланды. 1936 жылдан 1947 жылға дейін аймақты зерттеу мақсатымен 50-ден астам компания 190 шақырымға жуық бұрғылау жұмыстарын жүргізді, ал 1951 жылы осы кен орындарынан алғашқы алтын құймасы алынды. 1981 жылға қарай алтын өндіру провинцияның ЖІӨ-нің 37,4%-ын құрады, ал жұмыс күшін орналастыру үшін Велком қаласы және Рибекстад кенті салынды.
Meanwhile, a new power had arisen along the upper Orange and in the valley of the Caledon. Moshoeshoe, a minor Basotho chief, had welded together a number of scattered and broken clans which had sought refuge in that mountainous region after fleeing from Mzilikazi, and had formed the Basotho nation which acknowledged him as king. In 1833 he had welcomed as workers among his people a band of French Protestant missionaries, and as the Boer immigrants began to settle in his neighborhood he decided to seek support from the British at the Cape. At that time the British government was not prepared to exercise control over the immigrants. Acting upon the advice of Dr John Philip, the superintendent of the London Missionary Society’s stations in South Africa, a treaty was concluded in 1843 with Moshoeshoe, placing him under British protection. A similar treaty was made with the Griqua chief Adam Kok III. By these treaties, which recognised native sovereignty, the British sought to keep a check on the Boers and to protect both the natives and Cape Colony. The effect was to precipitate collisions between all three parties. While the elected delegates sent two members to England to try and induce the government to alter their decision, Sir George Clerk speedily came to terms with a committee formed by the republican party and presided over by Mr J. H. Hoffman. Even before this committee met a royal proclamation had been signed (30 January 1854) "abandoning and renouncing all dominion" in the Sovereignty. From 1936 to 1947, approximately 190 miles of drilling had been accomplished by over 50 companies for prospecting the area, and in 1951, the first gold bar was produced from these fields. By 1981, gold mining was contributing 37.4% of the provinces GDP, and the city of Welkom and town of Riebeeckstad had been established to accommodate the labour forces.
Көрші елдермен бейбіт қарым-қатынастар
Шекара мәселесі шешілгеннен кейін британдықтар мен Оранж еркін мемлекеті арасындағы қарым-қатынас 1899 жылы Екінші бура соғысы басталарға дейін толыққанды достық болды. 1870 жылдан бастап мемлекет тарихы тыныш, тұрақты дамумен өтті. Трансваалдың бірінші аннексиясы кезінде Еркін мемлекет Лорд Карнарвонның Оңтүстік Африканың басқа қауымдастықтарымен федерация құру туралы ұсынысын қабылдамады. 1880 жылы Трансваалда бурлардың көтерілісі қаупі туғанда президент Брэнд қақтығысты болдырмауға бар күшін салды. Ол Кейп колониясының бас судьясы сэр Генри де Вильерсті Трансваалға елдегі жағдайды анықтау үшін жіберуді ұсынды. Бұл ұсынысқа ілеспеді, бірақ Трансваалда соғыс басталғанда Брэнд күреске араласудан бас тартты. Үкіметі бейтараптық саясат ұстанса да, елдің солтүстік бөлігінде тұратын Оранж еркін мемлекетінің бір бөлігі бурлар Трансваалға барып, британдықтарға қарсы күресіп жатқан туыстарына қосылды. Бұл факт Еркін мемлекет пен Ұлыбритания арасындағы достық қарым-қатынасқа әсер етпеді. 1888 жылы сэр Йоханнес Бранд қайтыс болды. Атқару билігін мемлекет президенті басқарды, ол бургерлер Volksraad ұсынған кандидаттар тізімінен сайланды.
The relations between the British and the Orange Free State, after the question of the boundary was settled, remained perfectly amicable down to the outbreak of the Second Boer War in 1899. From 1870 onward the history of the state was one of quiet, steady progress. At the time of the first annexation of the Transvaal the Free State declined Lord Carnarvon's invitation to federate with the other South African communities. In 1880, when a rising of the Boers in the Transvaal was threatening, President Brand showed every desire to avert the conflict. He suggested that Sir Henry de Villiers, Chief Justice of Cape Colony, should be sent into the Transvaal to endeavour to gauge the true state of affairs in that country. This suggestion was not acted upon, but when war broke out in the Transvaal, Brand declined to take any part in the struggle. In spite of the neutral attitude taken by their government a number of the Orange Free State Boers, living in the northern part of the country, went to the Transvaal and joined their brethren then in arms against the British. This fact was not allowed to influence the friendly relations between the Free State and Great Britain. In 1888 Sir Johannes Brand died. Executive branch was led by State President who was elected by the Burghers from a list of candidates nominated by the Volksraad.
Сыртқы қатынастар
Оранж еркін мемлекеті Трансваалмен қатар халықаралық мойындылуға жеткілікті уақыт бойы өмір сүріп, дамыған екі бур республикасының бірі болды. Оранж еркін мемлекеті Нидерланды, Франция, Германия, Бельгия, АҚШ және Ұлыбританиямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Ірі державалармен байланыстардан өзге, Оранж еркін мемлекеті көршілес Трансваалмен түрлі формада саяси байланыстарды сақтап, аймақтық маңызы бар жергілікті африкалық тайпаларға ресми миссияларды жіберіп тұрды және қабылдады. Республиканың кішкентай аумағына, үлкен қашықтығына және салыстырмалы тарихи кедейлігіне қарамастан, Оранж еркін мемлекеті 1855 жылдан 1902 жылдың 31 мамырына дейін бірнеше еуропалық мемлекеттерде және Америка Құрама Штаттарында ресми өкілдік консулдықтарын ашты. Республиканың алғашқы және барлық өмір бойындағы ең маңызды консулдық лауазымы Нидерландыдағы Оранж еркін мемлекетінің Бас консулдығы болды. 1871-1902 жылдар аралығында Нидерландыдағы Бас консул кейде «арнайы елші» атағымен дипломатиялық өкілеттіктерге ие болды. Осы лауазымда ол Оранж еркін мемлекеті үкіметі атынан басқа мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен келісімдер жасау және келіссөздер жүргізуге жауапты болды.
The Orange Free State was one of two Boer Republics, alongside the Transvaal, able to persist and prosper long enough to gain international recognition. The Orange Free State would eventually establish diplomatic relations with the Netherlands, France, Germany, Belgium, the United States, and the United Kingdom. In addition to connections with the Great Powers, the Orange Free State maintained political ties, manifested in varying forms with neighboring Transvaal and regularly sent and received official missions to and from regional significant native African tribes. Despite the republic's small size, immense distance and relative historical poverty, the Orange Free State established consuls of official representation in several European states and in the United States of America between 1855 and 31 May 1902, when the republic ceased to exist. The first, and throughout the existence of the republic, most important consular post was the Consulate General of the Orange Free State in the Netherlands. Between 1871 and 1902, the consul general in the Netherlands at times also held diplomatic prerogatives, with the title of 'special envoy'. In this capacity the incumbent was charged with negotiating and concluding treaties with other states and international organisations on behalf of the Orange Free State government.
Демография
1875 жылғы бағалау: ақтар – 75 000; жергілікті және түсті терілілер – 25 000. "Еуропалықтар" халықтың 45,7%-ын құрады. Блумфонтейн астанасында 2567 адам тұрды. 1890 жылғы санақ, өте дәл болмағандығы хабарланған, 207 503 адамды көрсетті. 1904 жылы отарлық санақ жүргізілді. Халық саны 387 315 адамды құрады, оның ішінде 225 101 (58,11%) қара нәсілділер, 142 679 (36,84%) ақ нәсілділер, 19 282 (4,98%) түсті терілілер және 253 (0,07%) үнділер болды. Ең ірі қалалар: Блумфонтейн (33 883) (ақтар – 15 501 немесе 45,74%), Харрисмит (8 300) (ақтар – 4817 немесе 58,03%), Кронстад (7 191) (ақтар – 3 708 немесе 51,56%). 1911 жылы халық саны 528 174 адамды құрады, оның ішінде 325 824 (61,68%) қара нәсілділер, 175 189 (33,16%) ақ нәсілділер, 26 554 (5,02%) түсті терілілер және 607 (0,11%) үнділер болды. Астана Блумфонтейнде 26 925 адам тұрды.
An estimate in 1875: White: 75,000; Native and Coloured: 25,000. 'Europeans' made up 45.7% of the population. Bloemfontein, the capital, had 2,567 inhabitants. The 1890 census, which was reportedly not very accurate, found a population of 207,503. In 1904 the colonial census was taken. The population was 387,315, of whom 225,101 (58.11%) were blacks, 142,679 (36.84%) were whites, 19,282 (4.98%) were coloureds and 253 (0.07%) were Indians. The largest cities were Bloemfontein (33,883) (whites – 15,501 or 45.74%), Harrismith (8,300) (whites – 4,817 or 58.03%), Kroonstad (7,191) (whites – 3,708 or 51.56%). In 1911 population was 528,174, of whom 325,824 (61.68%) were blacks, 175,189 (33.16%) were whites, 26,554 (5.02%) were coloureds and 607 (0.11%) were Indians. The capital, Bloemfontein, had a population of 26,925.