Фиджидегі ЛГБТ+ құқықтары мен мәдениеті

Кіріспе

2011 жылы құрылған «Әртүрлі дауыстар мен іс-қимыл» (DIVA) теңдік үшін, 2008 жылы құрылған «Радуга Гордости» қоры, «Амити Фиджи» жобасы, SAN Фиджи және студенттік топ – Дродролаги қозғалысы Фиджидегі ЛГБТ құқықтарын қорғайтын негізгі ұйымдардың қатарында.

Тарих

Самоаның фа'афафине, Гавайидің маху және Жаңа Зеландияның whakawāhine сияқты, Фиджиде де дәстүрлі үшінші жынысты адамдар тобы бар. Бұл адамдар vaka sa lewa lewa (вакасалева) деп аталады. Олар туғанда еркек деп тіркелген, бірақ әйелдерше киінеді, мінез-құлық танытады және осылай өмір сүреді, сонымен қатар фиджилік қоғамда дәстүрлі түрде қабылданады. Қазіргі фиджилік сөз qauri шамамен ағылшын тіліндегі "гей" сөзімен мағынасы жақын.

Бір жынысты жыныстық қатынасқа қатысты заң

2005 жылы австралиялық турист Томас Маккоскер Дхирендра Надан есімді ересек адаммен өзара келісіммен жыныстық қатынас жасады. Бұл екі адам елдің содомдық заңы бойынша сотталып, түрмеге қамалды, бірақ 2005 жылдың тамызында елдің жоғарғы соты конституцияны бұзды деген айыптауды жоққа шығарды. Сол жылы сол кездегі премьер-министр Лейсения Карасе өзінің елінің гомосексуализмге қарсы қылмыстық заңдарын Библияға негізделген деп қорғады. Ал, сол кездегі вице-президент Рату Джони Мадраививи гомосексуалдардың жеке өміріне қатысты құқықтары қорғалуы керек деп мәлімдеді. 2006 жылы Жаңа Зеландиядағы Фиджи жоғары комиссары өзара келісіммен гомосексуалдық қатынасқа түскен ер адамдарды қамаудан бас тарту саясаты бар екенін растады. 2010 жылдың 1 ақпанынан бастап 2009 жылғы Қылмыстық Жарлыққа сәйкес, жеке, ересектердің, ерлер мен әйелдердің өзара келісіммен және коммерциялық емес гомосексуалдық қатынастары заңды деп жарияланды.

Бір жынысты адамдардың арасындағы қатынастарды тану

Фиджидің отбасылық заңдары бір жынысты некелерді немесе азаматтық одақтарды заң жүзінде мойындамайды. 2002 жылдан бері заң бір жынысты некеге тыйым салады. 2013 жылдың 26 наурызында премьер-министр Франк Байнимарама бір жынысты некеге қарсылығын білдірді. Радиодағы сұхбат барысында бір тыңдаушының сұрағына жауап беріп, ол бір жынысты некелерге "діни сенімдерге қайшы келетіндіктен рұқсат етілмейді" деді. 2013 жылдың сәуір айында ЛГБТ студенттерін қолдайтын «Дродролаги» қозғалысы осы мәселе бойынша талқылау шақыруымен шықты. 2016 жылдың қаңтарында премьер-министр бір жынысты некеге қарсы екенін қайталады, «Фиджиде бір жынысты неке болмайды» деді және некеге тұрғысы келген лесбиян жұптарына Исландияға көшіп кетуді ұсынды. 2019 жылы кейбір шіркеулер бір жынысты некелерді қолдайтыны туралы болжамдар пайда болғаннан кейін, премьер-министр өз қарсылығын қайталады: «Біз үкіметте болғанша Фиджи бір жынысты некелерге рұқсат бермейді», себебі Фиджи – «Құдайға сенетін ел». Оның позициясын Фиджидегі католик шіркеуі, Фиджи және Ротума мефодист шіркеуі, Шри Санатан Дхарм Партхинди және Фиджи мұсылман лигасы қолдады, олардың барлығы бір жынысты некеге қарсы екендерін мәлімдеді. Фиджидегі Адам құқықтары және кемсітушілікке қарсы комиссия директоры Ашвин Радж «бір жынысты неке – құқық емес» деді және Фиджи Конституциясы осы мәселе бойынша не дейтініне қатысты нақтылық қажет екенін айтты, сондай-ақ «басымдық ЛГБТ қауымдастығының кездесетін кемсітушілікпен күресуге бағытталуы керек» деді. Ол сондай-ақ осы мәселе бойынша «салмақты және логикалық пікір алмасуға» шақырды. Фиджидегі адам құқықтары жөніндегі коалиция премьер-министрдің позициясынан «көңілі қалғанын және алаңдағанын» білдірді, оның пікірлері Фиджи заңдарының негіздеріне қайшы келеді және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне берген уәдесіне қайшы келеді деп мәлімдеді. Ол билік органдарын Фиджидегі ЛГБТ қауымдастығын қосу жолындағы прогреске қатысты талқылауға шақырды. Жаңа Зеландияда тұратын фиджилік белсенді Шенел Лал Фиджи үкіметінен бір жынысты некеге рұқсат беруді талап етті. Ирландияның бұрынғы президенті Мэри Робинсон да Тынық мұхиты аймағындағы елдерді гомосексуализмді қылмыстық қылмауға шақырды. 2022 жылы Фиджи университетінің Адам құқықтары жөніндегі бұрынғы директоры және Әділет факультетінің деканы профессор Шаиста Шамим екі адамның одағын тек әйел мен еркек арасында ғана қарастыратын Неке туралы заң сотта дауға түсуге болатынын мәлімдеді. Фиджидегі Адам құқықтары және кемсітушілікке қарсы комиссия директоры Ашвин Радж «мәселелер әлдеқайда күрделі және Фиджи Конституциясы құқықтық тәжірибе дамытуға мүмкіндік береді» деп жауап берді. Ол сондай-ақ ЛГБТ қауымдастығының зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке қарсы күресудің бірінші кезектегі міндеті екенін қосты. Халықтық альянс партиясы мен Ұлттық федерация партиясының басшылары бір жынысты некелерді заңдастыру туралы сұрақтардан жалтарып кетті. Олар екеуі де әрбір азаматтың құқығын құрметтейтінін жауап берді. Ситивени Рабука «Фиджидегі некеге Неке туралы заң» басшылық етеді және ол өзгермегенше, оны өзгерту үкіметтің міндеті екенін қосты.

Fiji family laws do not provide legal recognition of same sex marriage or civil unions. Since 2002, the law has expressly banned same sex marriage. On 26 March 2013, Prime Minister Frank Bainimarama expressed opposition to the idea of same sex marriage. Answering a question raised by a caller on a radio talk back programme, he stated that same sex marriage "will not be allowed because it is against religious beliefs". In April 2013, a support group representing LGBT students, Drodrolagi Movement, called for a discussion on the issue. In January 2016, the Prime Minister reiterated his opposition to same sex marriage, saying "there will be no same sex marriage in Fiji" and suggested that lesbian couples seeking to marry move to Iceland. In 2019, after speculations that some churches support the idea of same sex marriage, the Prime Minister reiterated his opposition to same sex marriage, saying, "As long as we are in government – Fiji will not allow same sex marriage", because Fiji is a "God fearing country". His stance was backed by the Catholic Church in Fiji, the Methodist Church of Fiji and Rotuma, the Shree Sanatan Dharm Partindhi and the Fiji Muslim League, which all voiced their opposition to same sex marriage. Director of the Fiji Human Rights and Anti Discrimination Commission Ashwin Raj said that "same sex marriage is not a right" and that there needs to be more clarity on what the Constitution of Fiji states on the issue of same sex marriage, and that "the priority must be towards addressing discrimination faced by the LGBTI community". He also called for "a calm and rational debate" about the issue. The Fiji Coalition on Human Rights said it was "disappointed and disturbed" by the Prime Minister's stance, arguing that his remarks go against the basis of Fiji's laws and contradicted his commitment to the United Nations Human Rights Council. It called on authorities to get together and discuss progression towards the inclusion of the LGBT community in Fiji. Fijian New Zealand based activist, Shaneel Lal has called for the Fijian government to allow same sex marriage. Former President of Ireland Mary Robinson has also called on the Pacific leaders to decriminalise homosexuality. In 2022, former Director of Human Rights and University of Fiji's Dean of Justice Professor Shaista Shameem stated that the Marriage Act which limits the union of two people to only between a male and a female can be contested in courts. In response, Director of the Fiji Human Rights and Anti Discrimination Commission Ashwin Raj said that "the issues are far more complex and the Fijian Constitution provides fertile ground for developing jurisprudence". He also added that the priority first is to address the violence and discrimination faced by the LGBTQ community. Leaders of the People's Alliance Party and the National Federation Party evaded questions regarding the legalisation of same sex marriage. Instead, both leaders responded that they would respect the rights of every citizen. Sitiveni Rabuka added that "marriage in Fiji is governed by the Marriage Act" and until that changes, it is up to the government to change it.

Азық-түлік қорғау

Фиджиде 2007 жылғы Еңбек қатынастары жарлығына сәйкес, сексуалдық бағдарына негізделген жұмысқа орналасудағы кемсітушілікке тыйым салынған. 1997 жылы Конституцияға сексуалдық бағдарына негізделген мемлекеттік кемсітушілікті тыйым салатын ереже енгізілді. 2009 жылы Фиджи Конституциясы Президенттің жарлығымен ресми түрде жойылды. 2013 жылдың сәуір айында Бас прокурор Айяз Саид Хайюм 2013 жылы аяқталуы тиіс жаңа Конституция сексуалдық бағдарына негізделген кемсітушілікті тыйым салатынын мәлімдеді. Конституция 2013 жылдың қыркүйегінде жарияланды және онда сексуалдық бағдар және гендерлік идентиті немесе өрнегіне негізделген кемсітушілікті тыйым салатын ереже бар. Конституцияның 26(3) бабында былай делінген:

2013 жылы Үкімет сексуалдық бағдар мен гендерлік идентитіні жек көрушілікке қарсы заңға, сондай-ақ белгілі бір кәсіпорындардағы кемсітушілікпен айналысатын заңға енгізгені туралы хабарланды.

Конверсиялық терапия

Конверсиялық терапия ЛГБТ+ адамдарының өміріне теріс әсер етеді және өзіне деген сенімсіздікке, депрессияға және өзіне-өзі зиян келтіру ойларына алып келуі мүмкін. 2010 жылғы Психикалық денсаулық жарлығында, егер адам белгілі бір сексуалдық бағытты білдіруден бас тартса немесе оны білдіре алмаса, оны психикалық ауру деп санамау керек екендігі және психикалық денсаулық саласындағы тіркелген медицина қызметкерлерінен конверсиялық терапияға тыйым салынады делінген. Белсенді Калисито Бяукула Фиджидегі көптеген ЛГБТҚ+ адамдары үшін дене күштерін қолдану және отбасылық зорлық-зомбылық – отбасылық конверсиялық терапияның бір түрі екенін айтты.

Қан тапсыру

2017 жылдың сәуір айында Фиджидің Денсаулық сақтау министрлігі гомосексуал және бисексуал ер адамдардың қан беруіне тыйым салынғанын растады. Министрліктің мәлімдемесі, бір ер адамның қан беруге тырысқаннан кейін, бірақ оның сексуалдық бағдарына байланысты қабылданбағаннан кейін жарияланды. Фиджи Адам құқықтары және дискриминацияға қарсы комиссиясының директоры Ашвин Радж бұл саясатты конституцияға қайшы және кемсітушілік деп атап, оны тергеу керектігін мәлімдеді.

Әлеуметтік жағдайлар

Азаматтардың көпшілігі методист немесе католик конфессияларына жатады, олар дәстүрлі түрде гомосексуалдық және трансгендерлік идентитіге теріс көзқараспен қарастырады. Халықтың шамамен 6 пайызын құрайтын мұсылмандар да гомосексуализм мен киіміне қарамастан әйел сияқты киінуді күнәлі мінез-құлық деп санайды және оны түзетуге болады деп есептейді. Фиджиде басқа, көбінесе толерантты діни дәстүрлер де бар, бірақ олардың саны аз. Бұл басым діни нормалар ЛГБТ адамдарының қоғамдағы жағдайына әсер етеді. Фиджиде ЛГБТ-ға қарсы жеккөрушілік қылмыстар туралы хабарлар сирек, бірақ бір жынысты жұптың нәсілдік жеккөрушілікпен жасалған қылмыстың құрбаны болған, мүмкін, резонансты оқиғалар болған. 2001 жылдың 1 шілдесінде Қызыл Крест ұйымының жетекшісі Джон Морис Скотт және оның серігі Грегори Скривенер Сува қаласында саяси себептермен жасалған гомофобтық шабуылда қатыгездікпен өлтірілді. Скотт пен Скривенердің тағдыры 2008 жылы түсірілген «Арал шақыруы» атты Жаңа Зеландияның деректі фильмінің тақырыбына айналды. 2017 жылдың қыркүйек айында Насину қаласында гей студенттің денесі табылды. 2018 жылдың мамыр айында Сува қаласында жас трансгендер әйел қатыгездікпен өлтірілді. Полицияға сенімсіздік, мүмкін қудалау салдарынан ЛГБТ адамдары мен жұптары гейге қарсы зорлық-зомбылық немесе жеккөрушілік дискриминация туралы хабарлаудан тартынады. Жыныстық бағдар және гендерлік идентитіге қатысты әлеуметтік нормалар консервативті, ЛГБТ құқықтарына көпшілік қолдау көрсетілмейді. 2013 жылдың 17 мамырында Гомофобияға, трансфобияға және бифобияға қарсы халықаралық күні (IDAHOTB) күні ЛГБТ белсенділері ЛГБТ құқықтары мен теңдігін насихаттау мақсатында іс-шаралар ұйымдастырды. ЛГБТ-ны қолдайтын «Дродролаги» қозғалысы Фиджиде дискриминация мен қорлау мәселесі әлі де шешілмегенін мәлімдеді. 2017 жылы Сува қаласында IDAHOTB мерекесіне арналған шара өтті. Шараға көптеген ЛГБТ белсенділері мен дін өкілдері қатысты. Бұл заңға қайшы емес, бірақ жұрт алдында махаббат таныту әдетте қоғамдық этикетке қарсы деп есептеледі. Фиджидегі алғашқы мақтан парады 2018 жылдың 17 мамырында Халықаралық гомофобияға қарсы күнімен сәйкес келіп өтті. Шеру Фиджидің екінші ірі қаласы Лаутокада өтті және Тынық мұхиты аралдарында (Жаңа Зеландия және Гавайи сияқты тәуелді аумақтарды қоспағанда) өткен алғашқы шара болды. Жергілікті полиция қатысушыларға қауіпсіздік қамтамасыз етті. Бұрынғы президент Эпели Найлатикау шарада сөз сөйледі.

A majority of citizens affiliate with Methodist or Catholic denominations, which traditionally view same sex sexuality and transgender identities negatively. The third largest religious group, about 6% of the population, are Muslim, who also tend to view homosexuality and cross dressing as sinful behavior that needs to be fixed. While other, generally more tolerant, religious traditions do exist in Fiji they tend to have smaller memberships. These prevailing religious mores tend to influence the status of LGBT people within society. Reports of hate crimes against LGBT people in Fiji are rare, although there has been some, possible, high profile case of a same sex couple being the victims of a bias motivated crime. On 1 July 2001, Red Cross leader John Maurice Scott and his partner, Gregory Scrivener, were brutally murdered in Suva, in an apparent homophobic attack with a possible political motive. Scott and Scrivener's story has become the subject of a 2008 New Zealand documentary, An Island Calling. In September 2017, a gay student was found dead in Nasinu. In May 2018, a young transgender woman was brutally murdered in Suva. Lack of trust in the police due to possible harassment likely discourages LGBT people and couples from reporting anti gay violence or hateful discrimination. Social mores regarding sexual orientation and gender identity tend to be conservative, with little public support for LGBT rights. On 17 May 2013, the International Day Against Homophobia, Transphobia and Biphobia (IDAHOTB), LGBT activists organised activities to promote LGBT rights and equality. Drodrolagi Movement, an LGBT advocacy group, said that discrimination and bullying remain problems in Fiji. In 2017, an event celebrating IDAHOTB was held in the capital of Suva. The event was attended by many LGBT activists as well as religious figures. While not illegal, visitors are advised that public displays of affection are generally considered offensive. Fiji's first pride parade was held on 17 May 2018 to coincide with the International Day Against Homophobia. The march took place in Lautoka, Fiji's second largest city, and was the first such march in a Pacific island nation (excluding New Zealand and some dependent territories, such as Hawaii). Local police provided an escort for the participants. Former President Epeli Nailatikau spoke at the event.

Саяси қолдау

Фиджидегі саяси партиялар ЛГБТ мәселелеріне қатысты әртүрлі пікірде. ЛГБТ құқықтарына қолдау (мысалы, кемсітуге қарсы қорғау) шамалы дерлік барлық партияда ортақ, бірақ бір жынысты некелерді заңдастыруға саяси қолдау өте аз. 2006 жылғы төңкерістен бастап 2022 жылғы жалпы сайлауға дейін Франк Баинимарама басшылығымен Фиджиді басқарған центристтік FijiFirst партиясы елдің жаңа Конституциясында жыныстық бағдары мен жынысына (Фиджи заңы бойынша жыныс пен гендерлік айырмасы жоқ) негізделген кемсітушілікті жек көрушілік қылмыс деп нақты көрсетті. Дегенмен, партия бір жынысты некеге қарсы. 2022 жылы Ұлттық федерация партиясы (НФП) Дивина Лоломаны қолдағаннан кейін, ашық ЛГБТ үміткерін қолдаған тұңғыш саяси партия атанды, ол трансгендер әйел еді. All People's Party (APP) жетекшісі Туилома Тавайвуна оның үміткерлігіне байланысты НФП-ні сынап, трансгендерлерді "құмарлықсыздық" және "Киелі кітапқа қайшы" деп мәлімдеді. НФП бір жынысты некелерді қолдайды деген жалған ақпарат тарағаннан кейін, партия бір жынысты некелерді қолдамайтынын растауға мәжбүр болды.

Жиынтық кесте

Бір жынысты жыныстық қатынас заңды (2010 жылдан бері) Келісім жасы тең (16) (2010 жылдан бері) Жұмыспен қамту саласында кемсітуге қарсы заңдар (2007 жылдан бері) Тауарлар мен қызметтер ұсынуда кемсітуге қарсы заңдар (2013 жылдан бері) Барлық басқа да салаларда кемсітуге қарсы заңдар (соның ішінде жанама кемсітушілік, жеккөру сөздері) (2013 жылдан бері) Бір жынысты некелерді мойындау Бір жынысты жұптардың бала асырау құқығы Бір жынысты жұптардың бірлесіп бала асырау құқығы ЛГБТ адамдарының әскери қызметке ашық түрде қабылдануы Заңдық жынысты өзгертуге құқық Гомосексуализм ауру ретінде қарастырылмайды Конверсиялық терапияға тыйым салынды (2010 жылдан бері) Лесбиянкалар үшін ЭКО-ға қол жеткізу мүмкіндігі Ерлі-зайыпты ерлерге арналған коммерциялық аналыққа қолдау ГМЖ-лерге (ерлерге қатысты жыныстық қатынас) қан тапсыруға рұқсат берілді.