Кіріспе

Мэтью Вонның романтикалық фантастикалық фильмі

«Жұлдыз шаңы» – 2007 жылғы Мэтью Вон режиссерлік еткен және Вон мен Джейн Голдманның бірлесіп жазған сценарийіне негізделген романтикалық фантастикалық оқиғалар фильмі. Нейл Гайманның 1999 жылғы осы аттас романы бойынша түсірілген бұл фильмде Клэр Дэнс, Чарли Кокс, Сиенна Миллер, Рикки Гервейс, Джейсон Флеминг, Руперт Эверетт, Питер О’Тул, Мишель Пфайффер және Роберт Де Ниродан құралған актерлік топ ойнайды, ал түсіндіруші – Йен Маккеллен. Фильм Англиядағы ойдан шығарылған Уолл қалашығының жас жігіті Тристанның басынан өткен оқиғаны баяндайды. Уолл – бұл Stormhold сиқырлы патшалығының шекарасындағы қала. Тристан өзінің сүйікті Викториясына сыйлық ретінде құлаған жұлдызды алу үшін сиқырлы әлемге барады, оның орнына Виктория оған үйленуге келіседі. Ол жұлдызды табады, ол таңқаларлықтай Ивайн есімді әйел болып шығады. Сонымен қатар, колдаушылар мен Stormhold ханзадалары да Ивайнды іздеп жүреді. Ал Тристан Викторияның туған күніне дейін, яғни оның ұсынысының мерзімі бітер алдында оны Уоллға қайтаруға тырысады. Фильм жағымды пікірлер алды және 70-88,5 миллион долларлық бюджетпен 137 миллион доллар жинады. Марк Бернс – жаңа епископ.

Даму

Нил Гейман мен Чарльз Весс суреттерімен «Жұлдыз шаңы» атты иллюстрациялық фантастикалық әңгіме жарық көрді. Ол алғаш рет 1997 жылы DC Comics баспасынан төрт бөлімді комикс мини-сериясы ретінде жарияланды. «Авон» баспасының ынталандыруымен Гейман «Жұлдыз шаңы» әңгімесін бейімдеуді шешті және 1999 жылы ол суреттерсіз қатты мұқабадағы дәстүрлі роман ретінде қайта басылды. Гейман бұл әңгімені 1934 жылғы романтикалық комедиялық фильмнің – «Бір түндік оқиғаның» фантастикалық нұсқасымен салыстырды. Гейман бұл процесті «қанағаттандырмайтын даму кезеңі» деп сипаттады және құқықтары мерзімі бітіп қалғаннан кейін қайтарып алды. Бірнеше жыл бойы Гейман фильмді дамыту туралы ұсыныстарды қабылдаудан бас тартты. Алан Мурдың араласпау саясатының көңіл көншітпейтін нәтижелерін көрген Гейман фильмнің дамуын бақылауда ұстап, оған әсер етуді жөн көрді. Соңында, «Жұлдыз шаңы» фильмінің нұсқасы туралы Гейман, режиссер Терри Гиллиам және продюсер Мэтью Вон арасында пікір алмасу өтті. Гиллиам «Гримм ағалар» жобасымен айналысқаннан кейін және тағы бір ертегіге қатысуға ниеті болмағандықтан, режиссерліктен бас тартты. Вон «Layer Cake» фильмін өндіру үшін кетіп, кейін сол жобаның режиссері болды. Вон «Х-мен: Соңғы тұғыр» фильмін түсіруден бас тартқаннан кейін келіссөздер қайта жаңғырды және 2005 жылдың қаңтарында Вон «Жұлдыз шаңы» фильмін дамыту құқығын алды. 2005 жылдың қазан айында режиссер «Жұлдыз шаңы» фильмінің сценарийін жазу, режиссерлік ету және продюсерлік жұмыстарын жүргізу үшін Paramount Pictures компаниясымен соңғы келіссөздерге кірісті. Фильмнің қаржыландыруының жартысы британдықтардан түскенін Вон мәлімдеді.

Бейімделу

Адаптацияланған сценарийді Вон мен сценарист Джейн Голдман жазды, оны Гайман ұсынған еді. Романды бейімдеудегі қиындықтардың бірі – оның шыншылдығы мен қараңғылығы: жыныстық қатынас пен зорлық-зомбылықты тікелей көрсететін ересектерге арналған ертегі. Гайманның сценарийшілерге рұқсатымен фильмде көңіл көтеру мен юмор элементтері көбірек. Гайман кітапқа толыққанды адал болуға тырысып, бірақ сәтсіз аяқталған фильмді көру үшін адамдардың кинотеатрға баруын қаламады. Романның аудиокнигасын жасағаннан кейін Гайман кітапта 10,5 сағат материал бар екенін түсінді. Бұл оны фильмде романның кейбір бөліктерін қысқартуға және романды жинақылауға мәжбүр етті. 2006 жылғы технология деңгейіне қарамастан, бюджеттік мәселелер де ескерілді. Вон кітаптан жасалған өзгерістердің маңызды болғанын мойындайды. Капитан Шекспир кейіпі романнан кеңінен дамытылды, онда капитан Альберич туралы тек қысқаша айтылған, ал фильмнің соңғы жарты сағаты кітаптан мүлдем өзгеше. Вон мен Голдман сиқыршыларға есімдер қажет деп шешті, себебі кітапта олар Лилимдер деп аталған. Олар Гайманның «Сиқыр кітаптарында» (Эмпуса) және «Ешқайдада» (Ламия) кездесетін есімдерді де қамтитын классикалық көздерден есімдер таңдады. Фильмнің романнан айырмашылықтары туралы Гайман былай деді: «Менің комикстердегі тәжірибем өте пайдалы болды деп ойлаймын, өйткені менің ойымша, бұл – «Жұлдыз шаңының» басқа бір нұсқасы. Бұл Роберт Де Ниро және басқалары бар «Жұлдыз шаңының» параллель әлемі. Мен фильмді ұнатып, кітапқа келген адамдар кейбір жоқ нәрселерге көңілі қалғанын көремін, оларды Мэтью қосты». Бір жанкүйердің фильмнің кульминациясы кітапқа қарағанда жақсырақ екенін айтуына жауап беріп, Гайман фильмде қолданылған басқаша аяқталуды өзі ұсынғанын, оны фильм үшін жақсы көретінін, ал кітаптың аяқталуын кітап үшін жақсы көретінін түсіндірді.

Кастинг

2006 жылдың наурыз айында студия Роберт Де Ниро, Мишель Пфайффер, Клэр Дэнс, Чарли Кокс және Сиенна Миллерді актерлік құрамға шақырды. 2006 жылдың сәуір айында Ұлыбритания мен Исландияда түсірілімдер басталды, түсірілімнің көп бөлігі Ұлыбританияда өтті. Вон Дэнс, Кокс және Пфайфферді олардың рөлдеріне таңдады. Ол Капитан Шекспир рөліне Де Нироны немесе Джек Николсонды қарастырған. Стивен Фрай Шекспир рөліне ұсынылған, бірақ Вон ақырында Де Нироны таңдады. Вон Тристан рөліне белгілі емес актерді алуды қалады. Кокс бұрын Миллермен бірге жұмыс істеген және 2005 жылғы «Казанова» фильмінде оның інісінің рөлін ойнаған. Квинтустың рөлі бастапқыда комедиан Ноэль Филдингке берілген, бірақ денсаулығына байланысты ол рөлден бас тартты және оның орнына басқа комедиан Адам Бакстон келді.

Түсірілім

2006 жылдың сәуір айының ортасында түсірілімдер басталды, ал негізгі түсірілімдер Лондонның Пайнвуд студиясында өтті. Фильмнің түсірілімдері Шотландияның Таулы аймағындағы Вестер Роста басталды, содан кейін Скай аралында жалғасты. Принц Септимустың болжамгермен кеңескен көрінісі Исландияда түсірілді. Фильм жасаушылар Исландияда көбірек локацияларды пайдалануды жоспарлаған, бірақ қажетті аттарды таба алмады. 2006 жылдың ортасында Букингемширдегі Стоу мектебінде және Уилтширдегі Касл Комб ауылында да түсірілімдер жүргізілді. Атты және көліктік көріністерге қажетті кең ашық кеңістіктер Оксфордширдегі Бичестер әуежайында түсірілді. Тағы бір түсірілім орны Норвичтегі Элм-Хилл болды. 11 ғасырға дейін сақталған Тюдор және ортағасырлық ғимараттардың қосылысынан тұратын бұл аймақ, Stormhold қаласының көшелеріне айналды. Briton's Arms шайханасы "Қырғынға ұшыраған ханзада" пабына айналды. Иелері жаңа түрленген нұсқасына, әсіресе керемет суреттері мен жаңа сабанға қатты риза болды және оны сақтап қалу үшін жергілікті кеңеске және English Heritage ұйымына жүгінді, бірақ олардың өтініші қабылданбады. Түсірілімдер Уэльсте, Брекон-Биконс ұлттық паркінде де өтті. Сиқыршылардың қамалының дизайны Францияның Версаль сарайындағы Айналар залынан шабыттанды, бірақ ақ түс орнына қара, ал алтын түс орнына күміс қолданылды. Фильмге Питер Чанг жетекшілік еткен және Тим Филд продюсерлік еткен 830 визуалды эффект (VFX) кадры қажет болды. Double Negative 350 кадрды бақылады, ал қалған жұмыс LipSync Post, Cinesite, The Senate, Baseblack, Machine және Rushes сияқты алты компания арасында бөлісті. Mattes & Miniatures миниатюраларды жасады. Пираттық әуе кемесінің көрінісі 360 градустық жасыл экранда түсірілді, кеменің көлемін және мұрын бөлігін кеңейту үшін толық CG фондары мен цифрлық кеңейту қажет болды. Кеменің кейбір алыс қашықтықтан түсірілген кадрлары толығымен компьютерлік графикамен жасалған. Ивайнға сексеннен астам кадрда жұлдызды сәуле эффектісі қажет болды. Екі сиқыршыға ерекше сиқырлы эффекттер қажет болды: Ламияға бөлшектер анимациясы мен буындармен басқарылатын жұмсақ денелі ленталардың үйлесімі арқылы жасалған жасыл от эффектісі, ал Салға анимацияланған геометрияны нысанаға бағытталған сұйықтық симуляциясына айналдыру арқылы жасалған қара түтін эффектісі қосылды. Ламияның жасын өзгерту бірнеше қозғалыс бақылау пластиналарын біріктіру арқылы жүзеге асырылды, оның ішінде толық протездік макияж, жасарған Ламия және шашты манекен басы арқылы тартылған, кері ойнатылған шаштың өсуі, содан кейін процедуралық жарқырау эффектісімен біріктірілді. Қабырғаның 20 футы практикалық эффект ретінде түсірілім орнында салынды және цифрлық бояу арқылы қашықтыққа созылды. VFX 2007 жылдың ақпанына дейін аяқталды.

Музыка

Фильмнің музыкасын бұрын Вонмен "Layer Cake" фильмінде жұмыс істеген Илан Эшкери жазған. Эшкериге сценарий өндіріс басталғанға дейін берілді және графикалық романнан Чарльз Весс суреттерімен шабыттанған алғашқы музыкалық шығармаларды жазды. Эшкери түсірілім кезінде де сахнада болды. Музыкалық композиция Decca Records компаниясы 2007 жылдың 11 қыркүйегінде шығарды. Эшкери 2007 жылы Халықаралық кино музыкалық сыншылар қауымдастығынан ең үздік жаңа композитор сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ, саздық ең үздік түпнұсқа фантастика саздықтары санатында да ұсынылды. Британдық поп-бэнд Take That фильмнің алғашқы нұсқасын көргеннен кейін "Rule the World" атты ән жазып, оны жазды. Ән фильмнің соңғы тираждарында көрінеді және 2007 жылдың 22 қазанында Ұлыбританияда сингл ретінде шығарылды және Ұлыбританияның сингл чартында екінші орынға жетті. Димму Боргирдің "Eradication Instincts Defined" әні Ұлыбритания мен АҚШ трейлерінде көрсетілген. Иоганн Себастьян Бахтың "Жақсы темперлі клавир" атты бірінші кітабының C минордағы 2-прелюдиясы Ламия қонақүйіндегі сахнаның бірінші бөлігінде қолданылу үшін бейімделген. Наурыз айында шығару жоспарланған еді, бірақ Paramount оның коммерциялық әлеуетін көргенде, кейінге қалдырылды. Фильм кейіннен 2007 жылдың 10 тамызында АҚШ-та жарық көрді. Ол 2540 кинотеатрда көрсетіліп, 9 169 779 АҚШ долларын, театр үшін орташа есеппен 3610 доллар жинады. Фильм сол күні Ресейде және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының қалған бөлігінде көрсетіліп, 2007 жылдың 14 қазанында 8 118 263 доллар табыс тапты. Ұлыбритания мен Ирландияда фильм 2007 жылдың 19 қазанында жарық көрді, ол алғашқы демалыс күндері кассада екінші орынға ие болды және 8 апта кассаның алғашқы ондығында болды. Stardust Қытайда шетелдік фильмдерге қатысты қосымша шектеулер, Қытайдан тыс фильмдерді шектеу бойынша қолданыстағы квота жүйесіне байланысты шығарылуынан болдырмалды. "Жұлдыз шаңы" бүкіл әлем бойынша $137,022,245 жинады. Metacritic сайтында фильм 33 сыншыдан алынған пікірлерге сүйене отырып, 100-ден 66 балл жинады, бұл "жалпы алғанда жағымды пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore зерттеулерінен фильмге "А-" бағасын берді. Роджер Эберт оны "күлкілі" фильм деп атады және оған 4-тен 2,5 деген баға берді. Ол фильмнің ырғақтылығын шатастырып, көңіл бөлмегендікті сынға алып, "Бұл фильмді бөлшектермен көруге болады, бірақ жұмбақ ешқашан шешілмейді" деп қорытындылады. Нью-Йорк тұрғыны Брюс Дионс оны "әдеттегі балалық таңғы маниядан гөрі таңғажайып әрі тиімді" деп атады. Variety журналының Джон Андерсон: "Бұл оқиғалық оқиға, ол күлкілі, ерлер үшін тамаша және танымал кейіпкерлер өте ақымақ әрекет етеді, бұл оқиғалық оқиға "Күйеу қыз" күйерлеріне әсіресе ұнайды, бірақ қандай да бір жағдайда оны ешқашан балалар үшін фильм деп қате қабылдамайды". Андерсон Пфайфферді комедиялық уақытында ойнағаны үшін мақтап, Де Нироның өнерін "автокөлік апаты сияқты қызықты" деп атады. Оның айтуынша, романтика фильмнің ең қызықты бөлігі, бірақ оқиғаның кеңдігі мен әзіл-сықақ фильмді біріктіреді. The New York Times газетінің Стивен Холден: "Мишель Пфайффер - Ламия, фильмдерде ойлап табылған ең жаман сиқыршы" деп жазды және ол фильмнің орталығы болуы керек деп ұсынды. Холден Дэнс қате ойнатылғанын айтты және Де Нироның өнерін "не суреттелген, не ақымақ қызық, не қорқынышты ұят" деп сипаттады. MTV News-тің Курт Лодер Де Нироның өнерін сынға алып: "Бұл Де Нироның мансабындағы ең мәнсіз гротескті өнер болуы мүмкін; бұл таңғажайып күлкілі емес". Майкл Дуайер The Irish Times газетінде фильмді "күлкілі түрде көңілді етіп, бірақ соңынан ермейтін нәрселермен ауырған және монтаждау бөлімінде одан да қатаң кесуді қажет еткен" деп сипаттады. Двайер Гервес пен Де Нироның камеоларын сынайды, олар сыпайы емес, қайғылы және өзін-өзі сыйлаушы, Дэйнс дұрыс емес актер деп айтты. Ол Пфайфферді мақтап, оған "өмірдің сүйіспеншілігін" сыйлады. "Empire" журналының Дэн Жолин оны "Бірқалыпты, бірақ өте қызықты, қаралы әзілдің мол мөлшерін жұмсақ, бірақ ақымақ ертегілік романсқа араластырған" деп атады. Гленн Кенни оны "акция фильмдерінің адреналині мен мінезімен асқақтаған, көзге көрінбейтін күрделі фантазия" деп атады. Time Out London бұл фильмді Time Bandits немесе The Princess Bride фильмдерімен салыстырды, "бірақ оған біріншісінің түпнұсқалығы мен екіншісінің жүрегі жетіспейді". Телеграф тілшісінің Тім Роби былай деп жазды: "Бұл жерде ұятсыз романтика бар, бұл әдетте ұрыстар салқын, ал махаббат - бұл қорқыныштылар үшін деп айтатын жігіттерге арналған жанрда өте қолайлы". The Observer басылымынан Филип Френч фильм "барлық деңгейде сәтсіздікке ұшырады" деді және Роберт Де Ниромен бірге түсірілген сахнаға сілтеме жасап, ол "ләжетті ұяттың жаңа тереңдіктерін зерттейді" деді. The Spectator газетінің Дебора Росс фильмді "адамды шаршататын, үлкен ештеңе емес" деп атады және ол алты жасар балалар мен фантастика жанкүйерлерін ғана қызықтыруы мүмкін екенін айтты.

Үй медиасы

Фильм 2007 жылдың 18 желтоқсанында 1-ші аймақ DVD және HD DVD форматтарында шығарылды. HD DVD және DVD-дегі қосымша мүмкіндіктерге "Жақсы ниеттер: Жұлдыз шаңының жасалуы" деген деректі фильм, фильмнен қиылып қалған көріністер, фильмнің қателер жинағы және фильмнің трейлері кіреді. HD DVD нұсқасындағы фильм және қосымша мүмкіндіктер 2.35:1 кең экранды, жоғары сападағы 1080p форматында ұсынылған, сонымен қатар Dolby Digital Plus 5.1 дыбыс жолымен жабдықталған. Фильм 2010 жылдың 7 қыркүйегінде А аймақтағы Blu-ray дискісінде (Канада және АҚШ) жарық көрді.

Мұра

Вон 1960-шы жылдардағы Лондонды қамтитын "Жұлдызды шаң 2" фильмі туралы идеялары болған, бірақ алғашқы фильмнің жалғастыру үшін жеткілікті қаржылық сәттілігі болмады. Фильмнің шығуына 10 жыл толуына орай "Vanity Fair" журналы Чарли Кокспен сұхбаттасты, ол мансабының басындағы осы рөлі үшін жанкүйерлер тарапынан жиі танылады. Кокс фильмнің неге осыншалықты танымал екенін түсіндіре алмайды, бірақ Вонның кең көрерменге арналған фильм жасағысы келгенін, ал Голдман оқиғаның маңызды бөліктерін шешіп алып, оқиғаның ядросына назар аударғанын айтады. "Vanity Fair" журналы фильмтің синдикатта жиі қайта көрсетілетінін және оны "көңілге қонымды" деп сипаттайды, сондай-ақ актерлық құрамының кереметтігін, артық ескірмеген арнайы эффектілерін және Гайманның туындысын "өте жақсы бейімдеу" деп, оның ерекше қараңғылық пен ойшаулықтың үйлесімін мінсіз жеткізгенін атап көрсетеді. Вон фильмнің жарнамалауын сынға алды, оны "Жүзіктердің иесі" сияқты таныстырған, бірақ ол "Принцессаның күйеуі" фильмінен көбірек әсер алған. Ол фильм кинотеатрларда жақсы көрсетілмесе де, DVD-де "мәңгілік сүйікті фильм" атанғанын атап өтті.