Кіріспе

1990 жылы Тим Бертонның түсірген фильмі

Эдвард Қашау қолдар – 1990 жылы Тим Бертон режиссерлік жасаған американдық готикалық романтикалық фантазиялық фильм. Оны Бертон мен Дениз Ди Нови продюсерлік етті, сценарийін Кэролайн Томпсон оның және Бертонның әңгімесі негізінде жазды, ал басты рөлдерді Джонни Депп, Винона Райдер, Дианна Вист, Энтони Майкл Холл, Кэти Бейкер, Винсент Прайс және Алан Аркин сомдады. Фильм қолдарының орнына қайшылы пышақтары бар аяқталмаған жасанды гуманоидтың тарихын айтады. Оны қала маңындағы отбасы қабылдап алады, ал ол олардың жасөспірім қызына ғашық болады. Бертон Эдвард Қашау қолдар идеясын Калифорния штатының Бербанк қаласындағы балалық шағындағы өмірінен алған. «Битлжуис» фильмінің дайындық кезеңінде Кэролайн Томпсон Бертонның әңгімесін сценарийге бейімдеу үшін шақырылды, ал фильм Warner Bros. бас тартқаннан кейін 20th Century Fox студиясында дайындала бастады. Бертонның «Бэтмен» фильмімен жеткен сындық және қаржылық сәттілігінен кейін Эдвард Қашау қолдар жобасы жеделдетілді. Бұл фильм Бертон мен фильмнің музыкасын жазған композитор Дэнни Элфманның төртінші бірлескен жұмысы болды, сонымен қатар Винсент Прайстың өмірінде түсірілген соңғы фильм рөлі еді. Эдвард Қашау қолдар сыншылар тарапынан жылы қабылданып, қаржылық табысқа ие болды, оның бюджеті 20 миллион доллардан төрт есе асып түсті. Фильм «Үздік өндіріс дизайны» номинациясында Британдық академия сыйлығын және «Үздік драмалық қойылым» номинациясында Хьюго сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ «Оскар», Британдық академия сыйлықтары мен «Сатурн» сыйлықтарына бірнеше номинация алды. Бертон мен Элфман екеуі де Эдвард Қашау қолдарды өздерінің ең жеке және сүйікті туындылары деп санайды.

Сюжет

Бір қарлы кешке қарлы әйел немересіне Эдвард есімді жас жігіт туралы, оның қолдарына қайшы бар екендігі туралы әңгіме айтады. Көп жыл бұрын, жергілікті үйден үйге сатылған "Авон" маркалы автокөліктерді сатушы Пег Боггс Эдвард тұратын ескі готикалық сарайда сатуды бастайды. Ескі өнертапқыштың туындысы, Эдвард - жасы жоқ адам тәрізді. Изобретатель Эдвардты үйде оқытты, бірақ Эдвардқа қол бермей жүрегі талып қайтыс болды, оны аяқталмаған күйінде қалдырды. Пег Эдвардты жалғыз тауып, оның зиянсыз екенін білгеннен кейін оны үйіне алып келуге ұсыныс жасайды. Пег Эдвардты күйеуі Биллмен, жас ұлы Кевинмен және жасөспірім қызы Киммен таныстырады. Эдвард Кимге ғашық болады, оның бастапқы қорқынышына қарамастан. Көршілері жаңа қонақты қызық көріп, Боггтар оны қарсы алу үшін барбекю ұйымдастырады. Көршілердің көпшілігі Эдвардқа қызығады және онымен достық қарым-қатынаста болады, бірақ экцентрикалық діни фанатик Эсмеральда мен Кимнің бойжеткен жігіті Джим онымен дос болады. Эдвард көршілердің мейірімділігін бағалап, олардың шұңқырларын топиарийлерге айналдырады, иттерді күтуге, кейіннен көрші әйелдердің шашын баптауға дейін барады. Көршілерінің бірі Джойс Эдвардқа шаштараз ашуға көмектесуді ұсынады. Бір жерді барлап жүріп, Джойс оны азғыруға тырысады, бірақ қорқытып жібереді. Джойс көрші әйелдерге Эдвардтың мінез-құлқы туралы өтірік айтады, бұл олардың оған деген сенімін төмендетеді. Эдвардтың салон ашу арманы банк оның заңды тұлға емес екендігін айтып, несие беруден бас тартқанда бұзылады. Кимнің Эдвардқа деген қызығушылығына қызғанышпен қарайтын Джим оның надандығын пайдаланып, ата-анасының үйінің кілтін ашуды сұрайды, сонда ол әкесінің электронды заттарын ұрлап, оларды сатып, ван сатып алады. Эдвард келіседі, бірақ ол құлыпты ашқанда, ұрылар туралы дабыл соғылады. Джим қашып кетеді, ал Эдвард тұтқындалады. Полиция өмір бойы оқшаулау Эдвардты ешқандай салауатты ақыл-ойдан немесе моральдан айырды деп шешеді; сондықтан оған қылмыстық айып тағыла алмайды. Эдвард сол сияқты тонау үшін жауапкершілікті өзіне алады, ол Кимге ол соны сұрағаны үшін жасағанын айтады. Нәтижесінде, ол Боггс отбасынан басқа бүкіл көршіліктен қашырады. Рождествода Эдвард Кимнің үлгісі бойынша періштелер мүсініне айналдырады; мұз түйіршіктері ауаға лақтырылып, қар сияқты түседі, бұл қалада бұрын-соңды болмаған жағдай. Ким қар астында би билейді. Джим кенеттен келіп, Эдвардты шақырып, таң қалдырады және ол Кимнің қолын кездейсоқ кесуіне себеп болады. Джим Эдвардты қасақана зиян келтірген деп айыптайды, бірақ Ким, Джимнің Эдвардқа деген қызғаныш мінез-құлқынан шаршап, онымен ажырасады. Осы арада Эдвард ашуланып қашып кетеді, оның шығармаларын жойып, Эсмеральданы қорқытады, бірақ оны адасқан ит тыныштандырады. Кимнің ата-анасы Эдвардты іздеуге шығып, ол қайтып келсе, ол қалады. Эдвард қайтып келгенде, Кимді осында табады. Ол Едуардан өзін ұстауын сұрайды, бірақ Эдуард оны ренжітуден қорқып, күмәнмен қарайды. Джимнің мас досы оны Кимнің үйіне апарып, Кевинді шауып тастауға жақындады, бірақ Эдвард Кевинді қауіпсіз жерге итеріп, қасақана оны кескен кезде. Куәгерлер Эдвардты Кевинге шабуыл жасады деп айыптайды; Джим оған шабуыл жасағанда, Эдвард өзін қорғап, Джимнің қолын жарақаттап, ойлап табушының сарайына қашып кетеді. Ким Эдвардты іздеп кетеді. Джим қару алып, оның соңынан еріп, Эдвардқа отты қораппен ұстап, ұрып-соғудан бұрын атып өлтіреді. Эдвард Джимнің Кимді соққыға жығып жатқанын көрмейінше қарсы тұрудан бас тартады. Ашулы Эдвард Джимді құрсағына ұрып, оны сарайдың терезесінен өлімге итеріп жібереді. Ким Эдвардқа өзінің махаббатын мойындайды және олардың махаббаты ешқашан орындалмайтынын мойындай отырып, оны сүйеді. Көршілері жиналған кезде Ким оларды Джим мен Эдвард бір-бірін өлтіргеніне сендіреді. Қарт әйел, ол Ким екені белгілі болды, немересіне әңгімені айтып бітіріп, Эдвардты ешқашан көрмегенін айтады, бұл Эдвард оны жас кезінде есіне алады деп үміттенді. Ол әлі де тірі екеніне сенеді, өйткені ол болмаса, қар жаумас еді. Эдвард Киммен болған оқиғаларды мұздан мүсін етіп жасап, мұздың бөлшектері қардай желге ұшып барады.

Даму

Эдвард Кассаның тууы сол кездегі жасөспірім режиссер Тим Бертон салған суретке байланысты, ол оның оқшаулану сезімін және айналасындағы адамдармен тіл табыса алмауын көрсетеді. Суретте саусақтарының орнына ұзын, өткір пышақтары бар жұқа, мұңды адам бейнеленген. Бертонның айтуынша, ол көбінесе жалғыздыққа бейім болған және достық қарым-қатынасты сақтауда қиындықтар туғызған. "Менің ойымша, адамдар мені бір себеппен жалғыз қалдыруға ұмтылады, себебін нақты білмеймін", - дейді ол. "Битлджуйстің" дайындық кезеңінде Бертон сол кездегі жас романист Кэролайн Томпсонды "Эдвард Касса" сценарийін жазуға шақырды. Бертон оның "өмірге қайта оралған аборт туралы" "Бірінші туылған" атты қысқа романынан ғажайып әсер алды. Бертон "Бірінші туылғанда" "Эдвард Кассада" көрсеткісі келген психологиялық элементтердің бар екенін сезді. "Томпсонның сөзіне қарағанда, оқиғаның әр детальі Тим үшін өте маңызды болды, себебі бұл өте жекелеген оқиға еді". Ол "Касса қолдарды" Бертонға "махаббат өлеңі" ретінде жазды, оны "мен танитын ең айқын адам, бірақ бір ғана сөйлем құрастыра алмайтын" деп атады. Томпсон жұмысқа алынғаннан кейін көп ұзамай Бертон "Warner Bros" компаниясында "Эдвард Кассаны" дамытуға кірісті, олармен бірге "Pee-wee-дің үлкен оқиғасы" және "Битлджуйс" фильмдерінде жұмыс істеген. Бірақ бірнеше айдан кейін Warner фильмнің құқықтарын 20th Century Fox-қа сатты. Fox Томпсонның сценарийін қаржыландыруға келісті, сонымен қатар Бертонға толық шығармашылық еркіндік берді. Ол кезде бюджет 8-9 миллион доллар шамасында деп жоспарланған. Сюжетті жазу кезінде Бертон мен Томпсонға "Нотр-Дамның қисық батыры" (1923), "Операның шайыры" (1925), "Франкенштейн" (1931) және "Қара лагунадан келген жаратылыс" (1954) сияқты Universal Horror фильмдері, сондай-ақ "Кинг Конг" (1933) және түрлі ертегілер әсер етті. Бертон бастапқыда "Касса қолдарды" мюзикл ретінде жасағысы келді, "ол маған үлкен және опералық сияқты көрінді", бірақ кейін бұл идеядан бас тартты.

Кастинг

Уинона Райдер сценарийге алғаш қосылған актриса болғанымен, Фокс Бертонның Том Крузбен кездесуін қатыстыруға талап етті. "Ол менің идеалды актер емес еді, бірақ мен онымен сөйлестім", - деп еске алды Бертон. "Ол қызықты болды, бірақ менің ойымша, осылай болғаны жақсы. Көптеген сұрақтар туды". Круз "қуантарлық" аяқтауды сұрады. Том Хэнкс пен Гэри Олдман рөлден бас тартты, Хэнкс сыншылар тарапынан қарсылыққа ұшыраған және коммерциялық сәтсіздікке тап болған "Бейнебастылардың отшашуы" фильміне басымдық берді. Джим Кэрри де рөлге қарастырылды, ал Томпсон Джон Кусакты жақты көреді. Fox студиясының басшылары Эдвардтың бейнесіне қатты алаңдағандықтан, фильм шыққанша Депптің толық костюмдегі суреттерін жасыруға тырысты. Бертон Райдерге Ким Боггстың рөлін "Битлжуйсте" бірлесіп жұмыс істеген оң тәжірибесіне сүйене отырып ұсынды. Дрю Бэрримор бұрыннан бері бұл рөлге кастингтен өткен. Криспин Гловер Энтони Майкл Холл рөлге бекітілгенге дейін Джим рөліне үміткер болды. "Эдвард Кассаш қолды" фильмінің түсірілімі жүздеген (уақытша) жұмыс орындарын құрып, Тампа шығанағының экономикасына 4 миллион доллардан астам қаржы құйды. Содан кейін түсірілім Калифорния штатының Century City қаласындағы Fox Studios дыбыс жазу студиясына көшірілді, онда сарайдың ішкі көріністері түсірілді. Эдвардтың қайшы қолдарын жасау үшін Бертон Стэн Уинстонды шақырды, ол кейін "Бэтмен қайтып келді" фильмінде Пингвиннің протездік макияжын жасады. Депптің киім-кешегі мен протездік макияжын жасауға 1 сағат 45 минут уақыт кетті. Эдвард фильмде жасаған алып топиарийлер металл қаңқаларды тауық торымен орап, мыңдаған кішкентай пластик өсімдік бұтақтарымен тоқылды. Рик Хайнрикс көркемдік директорлардың бірі болды.

Музыка

Эдвард - Қайшы қолдар режиссер Тим Бертон мен композитор Дэнни Элфманның төртінші толық метражды бірлескен жұмысы. Оркестрде 79 музыкант болды. Элфман "Қайшы қолдар" туындысын өзінің ең жеке және сүйікті туындысы деп санайды. Элфманның музыкасынан өзге, Том Джонстың үш әні де орындалады: "It's Not Unusual", "Delilah" және "With These Hands". "It's Not Unusual" әні кейін "Марс шабуылдары!" (1996) фильмінде қолданылды, бұл да Бертонның музыкасын Элфман жазған тағы бір фильмі. Музыкадан алынған үзінділер басқа фильмдердің трейлерлерінде де пайдаланылды, олардың ішінде "Құпия бақ" (1993), "Шкафтағы үндік" (1995), "Маска шебері" (2002), "Ледикиллерлер" (2004), "Лемони Сникеттің бақытсыз оқиғалар тізімі" (2004) және тағы екі Тим Бертон фильмі: "Рождествоға дейінгі қорқыныш" (1993) және "Ұлы балық" (2003).

Тақырыптар

Бертон Эдвардтың "Кіз қол" фильмінің негізгі тақырыптарының өзіндік жаңару мен оқшаулану екенін мойындады. Эдвард готикалық сарайдың шатырында жалғыз өмір сүреді, осы орта Бёртонның "Бэтмен" және "Рождество алдындағы қасірет" фильмдерінің басты кейіпкерлері үшін де қолданылады. "Кіз қол" фильмінің кульминациясы Джеймс Уэйлдің "Франкенштейн" және Бёртонның өзінің "Франкенвини" фильмдеріне ұқсас. Халық "жаман жаратылыспен" – осы жағдайда Эдвардпен – оның сарайында бетпе-бет келеді. Эдвардтың сыртқы келбетіне байланысты Кимге деген махаббатын толыққанды жеткізе алмауы себепті, фильмді "Адамгершілік пен Ұлылық" әсерімен жазылған туынды деп қарауға болады. "Кіз қол" – пролог пен эпилогпен аяқталатын ертегі кітабы, онда Ким Боггс қарт әйел ретінде немересіне осы оқиғаны айтып береді, соның арқасында неміс экспрессионизмі мен готикалық әдебиет архетиптері күшейеді. Бёртон қала маңындағы өмірді "жаман емес, ерекше жер" деп түсіндірді. "Мен оны күлкілі әрі таңғажайып етіп, бағалаусыз көрсетуге тырыстым. Бұл – адалдықтың көп кездесетін жер". Ким спортшы жігітін (Джимді) Эдвардпен бірге болу үшін тастап кетеді, көптеген адамдар бұл оқиғаны Бёртонның Калифорния штатының Бербанк қаласындағы жасөспірім кезінде кездескен спортшыларға жасаған кек алуы деп санайды. Кейін Джим өлтіріледі, бұл көрініс фильмнің жалпы атмосферасы түбегейлі өзгергенін сезінген көптеген көрермендерді таң қалдырды. Бёртон бұл көріністі "орта мектептегі қиял" деп сипаттады.

Кассалық жинақ

Фильмнің сынақ көрсетілімдері 20th Century Fox үшін қуандыратын болды. Компанияның сол кездегі президенті Джо Рот «Эдвард Қайшықолды» «Э.Т.» сияқты кассалық табысқа жеткізе алатын блокбастер ретінде насихаттауды қарастырды, бірақ Рот фильмді осы бағытта белсенді түрде жарнамаламауға шешім қабылдады. «Біз оған өз орнын табуға мүмкіндік беруіміз керек. Фильмді тым әсте жоғары бағаламауға тырысуымыз керек», - деді ол. «Эдвард Қайшықол» 1990 жылдың 7 желтоқсанында АҚШ-та шектеулі көрсетілімде жарық көрді. 14 желтоқсанда кең экранға шықты, ал ашылу күнінде 1372 кинотеатрда 6 325 249 доллар табалдырысын басып өтті. «Эдвард Қайшықол» Солтүстік Америкада 56 362 352 доллар, Солтүстік Америкадан тыс елдерде 29 661 653 доллар жинап, жалпы әлемдік кассада 86,02 миллион доллар табыс тапты. 20 миллион долларлық бюджетімен фильм кассалық сәттілікке жетті. Metacritic, тағы бір шолулар жинағыш, фильмге 19 маман сыншының пікірі негізінде 100 балдық шкала бойынша 74 бал берді, бұл «жалпы алғанда жағымды пікірлерді» көрсетеді. CinemaScore аудиториясы фильмге «A−» бағасын бергенін хабарлады. Rolling Stone журналының Питер Траверсі фильмді жоғары бағалап, «Буртонның Франкенштейн әңгімесін жаңартуы – жылдың ең қызықты, романтикалық және әсерлі фантастикалық фильмі» деді. Ол Депптің актерлік шеберлігін мақтап, «Депп әдемі Эдвардтың терең сағынышын шеберлікпен көрсетеді; бұл керемет ойнау» деді, сондай-ақ Дэнни Эльфманның «керемет музыкалық қосымшаларына» тоқталды. Variety журналының Эми Доус фильм туралы жағымды пікір білдірді: «Режиссер [Буртон] қолдары мақет қайшысымен аяқталатын бала сияқты ерекше кейіпкерді алып, оны әдемі және нәзік комикалық ертегінің ортасына қояды». The Daily Telegraph басылымының Марк Ли фильмге бес жұлдыз берді, «Буртонның заманауи ертегісінде жеке сезім терең бойға сіңген: ол сырттан келген адамды жергілікті тұрғындарға шабыттандырады, бірақ кейін олардың қараңғы жағын оятады, оған мейіріммен және түсініктікпен қарайды». Ол Депптің «басты рөлінде керемет ойнағанын, алаңдаушылықты, қайғыны және тазалықты жүрекке тиетіндей шынайылықпен бейнелегенін» айтты. «Оның диалогтары өте аз». The Washington Post газетінің Дессон Томсон «Депп рөліне өте сәйкес келеді, Буртон сюрреалистік әлемді құрады, ал Дианна Вист, Кэти Бейкер және Алан Аркин ересектердің рөлінде керемет ойнады» деп жазды. Рита Кемпли, сондай-ақ The Washington Post үшін жазған, фильмді мақтап: «Жаңашылдықтың шегіндегі сиқыр, жас манекен ретіндегі суретшінің қараңғы, бірақ шынайы портреті» деді. Ол Депптің актерлік шеберлігін де жоғары бағалап, «жақсы актерлік талантымен үнсіз кезеңнің сөздік қабілетін осы аз сөздермен айтады, бәрін жарқын қара көздерімен және қорқынышты қолдарын ұстағандағы дірілмен көрсетеді» деді. Entertainment Weekly журналының Оуэн Глейберман фильмге «A−» бағасын беріп, Эльфманның музыкасын мақтап, Эдвард кейіпкерін «Буртонның суретші ретіндегі өзінің сурреалистік бейнесі: жараланған бала өзінің жеке қараңғылығын ерекше поп-көріністерге айналдырады» және «Буртонның режиссер ретіндегі ең таза жетістігі» деп сипаттады. Депп туралы ол «Депп нео-кабуки макияжының астында көп еңбек етпеуі мүмкін, бірақ ол не істейді, ол дірілдеп, әсер етеді» деп жазды. The New York Times газетінің Джанет Маслин «Буртон мырза өте шағын нәрсені қайта ойлап табу процесіне керемет тапқырлық салады» деді. Roger Ebert, Chicago Sun-Times газеті фильмге ара-тұра пікір жазып, төрт жұлдыздың екеуін берді және «Буртон әлі де өзінің көркемдік талғамымен үйлесетін әңгіме айту және кейіпкерлерді қалыптастыру күшін таба алмады» деп жазды.

Мұра

Бертон Эдвардтың "Керезқол" туындысын өзінің ең жеке туындысы деп атайды. Motionless in White металл тобы "Scissorhands (The Last Snow)" атты ән шығарды, оның мәтіні фильмге құрмет көрсету және готикалық субмәдениетке тигізген әсерін еске алу мақсатында жазылған. Сонымен қатар, Ice Nine Kills металл тобы өздерінің бесінші студиялық альбомында "The World in My Hands" әнін жазып орындады. 2012 жылы Депп "Отбасылық жігіт" мультсериалының "Лоис қабығынан шығады" эпизодындағы рөлін қайта ойнады. Депптің құрметіне, қашаға ұқсас қысқыштармен ерекшеленетін, құрып кеткен Kootenichela deppi теңіз жануарының аты берілді. 2014-2015 жылдары IDW Publishing компаниясы фильмнен бірнеше онжылдық өткеннен кейін оқиғасы жалғасатын "Эдвард Керезқол" комикс сериясын шығарды. Серияда екі томдық жинақта жиналған он нөмір бар. Авторы Кейт Лет, суретшісі Дрю Рауш. Супер Боул LV кезінде көрсетілген Cadillac Lyriq электромобилінің жарнамасы фильм негізінде түсірілді; онда Райдер Эдвардтың ұлы Эдгардың (Тимоте Шаламе ойнады) анасы Ким рөлін қайта ойнады.

Кезеңдік бейімделулер

Британдық хореограф Мэтью Борнның театрлық би қойылымының премьерасы 2005 жылдың қараша айында Лондонның Садлер Велс театрында болды. 11 апталық маусымнан кейін, қойылым Ұлыбритания, Азия және АҚШ бойынша гастрольдік сапарға шықты. Британдық режиссер Ричард Кроуфорд Тим Бертонның фильмінің сахналық адаптациясын қойды, оның әлемдік премьерасы 2010 жылдың 25 маусымында Бруклин студиясының зертханасында өтіп, 3 шілдеде аяқталды.