Морей әулеті: Шотландия тарихындағы билік теңгерімі
House of Moray
Морэй әулеті: Шотландия тарихындағы маңызды рулар, билеушілер тізімі. 11 ғасырдағы саяси күш, Макбет патшалығы, генеологиясы және тамырлары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Морей үйі немесе Руайдри кланы – Морейде негізделген және кейде үлкен патшалықты, әсіресе Шотландия патшалығын басқарған билеушілердің із кестесін көрсету үшін құрылған тарихнамалық және генеалогиялық тұжырымдама. 11-шы ғасырдағы шотланд саясатының маңызды бір бөлігі болған олар, 1040 және 1057 жылдар аралығында Макбеттің билеуімен биліктің шыңына жетті. Руайдри кланы алғаш рет 1020 жылы Финдлах мак Руайдридің Маэль Бригте ұлдарының қолынан қаза табуымен құжаттамада пайда болды. Финдлахтың өлімі Тигернах жылнамасында, ол Морей мормері ретінде, ал Ольстер жылнамасында Альба патшасы ретінде тіркелген. Руайдри кланы төрт ирланд қолжазбасында көшірілген Маэль Снехтай шежіресіне сүйене отырып, Гелл Даль Риатаның билеуші руларының бірі – Cenél Loairn-нан еркек желісі бойынша таратылғандығы айтылады. Алайда, бұл шежіре 11-ші немесе 12-ші ғасырларда үш әртүрлі шежірені біріктіру арқылы жасалған, нақты және хронологиялық тұрғыдан мүмкін емес, ойдан шығарылған құжат болып табылады. Шежіреде Маэль Снехтайдың ата-тегінен басқа, тек бір ғана есім – Ройдридің әкесі Домналлдың аты аталған. Домналлдың тікелей атасы Монган мак Домнаилл деп көрсетілген, ол шындығында 700 жылы, Финдлахтың 1020 жылы қайтыс болуынан үш ғасыр бұрын қайтыс болған. Бәсекелес үйлер тақты басып алған кезде, Морей басшылары әдетте тәуелсіз Морей мемлекетінде билік етті, онда патшалар (корольдер) немесе мормарлар билік құрды. Мұрагерлік, көбінесе таннистика ережелерін қатаң сақтап, практикада басшылардың кеңейтілген отбасы тармақтарының билікке кезегімен отыруына әкелді, бұл маңызды тармақтар арасында тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік берді. Бұл тайпалық қоғамдарға тән, онда тұңғыш туған балаға мүлік беруден гөрі ағалыққа құрмет көрсету немесе таққа кезегімен отыру жиі кездеседі. Мысалы, Шотландия королі Макбет бір тармақтан, ал оның әйелінің баласы Лулах екінші тармақтан шыққан.
The House of Moray or Clann Ruaidrí is a historiographical and genealogical construct to illustrate the succession of rulers whose base was in Moray and who ruled sometimes a larger kingdom, mainly the Kingdom of Scotland. An important feature of Scottish politics throughout the 11th century, they reached the height of their power with the reign of Macbeth between 1040 and 1057. Clann Ruaidrí first appears in the documentary record in 1020 with the killing of Findláech mac Ruaidrí by his nephews, the sons of Máel Brigte. Findláech's death is recorded in both the Annals of Tigernach, where he is described as Mormaer of Moray, and the Annals of Ulster, where he is described as King of Alba. Clann Ruaidri has been claimed to have been descended in the male line from the Cenél Loairn, one of the ruling kindreds of Gaelic Dál Riata, based on a genealogy of Máel Snechtai reproduced in four Irish manuscripts. This genealogy has now been shown to be a clear and chronologically impossible fabrication made in the 11th or 12th centuries, constructed by joining three existing genealogies together. The pedigree lists only one further name beyond the ancestors of Máel Snechtai already identifiable from annalistic sources that of Domnall, the father of Ruaidrí, who was the father of Findláech of Moray. The immediate ancestor of Domnall is given as Mongán mac Domnaill, who in fact died c. 700, over three centuries before the death of Findláech in 1020. At the times when the rival house held the throne, the Moray leaders usually had their effectively independent state of Moray, where a succession of kings (kinglets) or mormaers ruled. The succession followed quite loyally the rules of tanistry, resulting in practice to outcomes where branches of the leaders' extended family rotated on the rulership, possibly keeping a balance between important branches. This is quite typical for tribal societies, where primogeniture is much less usual than agnatic seniority or turns on the throne. For example, Macbeth, King of Scotland descended from one branch, and his stepson Lulach from another.