Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрастырылған әңгімелерді жазу
көркем проза жазу
The writing of invented stories
writing fiction prose
Көркем әдебиет – нақты емес прозалық мәтіндерді құрастыру. Көркем әдебиет көбінесе оқырманды ойын-сауыққа салу немесе автордың пікірін жеткізу мақсатымен жазылады. Мұның нәтижесінде әңгіме, роман, повесть, сценарий немесе драма туындауы мүмкін, бұл көркем әдебиет жазу стильдерінің түрлері (бірақ жалғыз емес). Роман жазушылар, драматургтер, әңгімелер жазушылар, радио драма авторлары және сценарий жазушылар сияқты әртүрлі авторлар көркем әдебиетпен айналысады.
Fiction writing is the composition of non factual prose texts. Fictional writing often is produced as a story meant to entertain or convey an author's point of view. The result of this may be a short story, novel, novella, screenplay, or drama, which are all types (though not the only types) of fictional writing styles. Different types of authors practice fictional writing, including novelists, playwrights, short story writers, radio dramatists and screenwriters.
Жанрлық көркем әдебиет
Жанр – жазушылар қолданатын тақырып немесе санат. Мысалы, ғылыми фантастика, қиял және детективтік әдебиет – жанрлар. Жанрлық әдебиет, сондай-ақ танымал әдебиет деп аталады, ол белгілі бір әдеби жанрға сәйкес келу үшін, оқырмандар мен сол жанрға таныс жанкүйерлерге ұнату мақсатымен жазылған, сюжетке басымдық беретін туындылар. Жанрлық әдебиет – тақырып пен кейіпкерге көбірек назар аударатын әдебиетке қарағанда, сюжет жетелетумен дамытылатын әңгімелеу. Жанрлық немесе танымал әдебиет кең аудиторияға ұнату үшін жазылады және көбірек сатылады, себебі ол коммерциялық тұрғыдан дамыған. Мысалы, Стивен Майердің «Твайлайт» сериясы Герман Мелвиллдің «Моби Дик» романынан көп сатылуы мүмкін, өйткені «Твайлайт» романдары поп-мәдениет элементтерін – махаббат пен вампирлерді қамтиды.
A genre is the subject matter or category that writers use. For instance, science fiction, fantasy and mystery fiction are genres. Genre fiction also known as popular fiction, is plot driven fictional works written with the intent of fitting into a specific literary genre, to appeal to readers and fans already familiar with that genre. Genre fiction is storytelling driven by plot, as opposed to literary fiction, which focuses more on theme and character. Genre fiction, or popular fiction, is written to appeal to a large audience and it sells more primarily because it is more commercialized. An example is the Twilight series by Stephenie Meyer which may sell more than Herman Melville's Moby Dick, because the Twilight novels deal with elements of pop culture—romance and vampires.
Көркем әдебиет
Әдеби көркем шығарма – әдеби құндылығы бар туындылар. Олар қоғамдық мәселелерге бағытталған, саяси сынды қамтитын немесе адамның өмірлік жағдайын зерттейтін шығармалар болып табылады. Әдеби көркем әдебиет көбінесе танымал, коммерциялық немесе жанрлық әдебиеттен өзгешеленеді. Кейбір мамандар олардың арасындағы ерекшелікті шындықты талдау (әдеби) мен одан қашу (танымал) тұрғысынан қарастырады. Осы екі түрдегі әдебиет арасындағы қарама-қайшылық кейбір сыншылар мен ғалымдар арасында пікір-таласты тудырады.
Literary fiction is fictional works that hold literary merit. They are works that offer social commentary, or political criticism, or focus on an aspect of the human condition. Literary fiction is usually contrasted with, popular, commercial, or genre fiction. Some have described the difference between them in terms of analyzing reality (literary) rather than escaping reality (popular). The contrast between these two categories of fiction is controversial among some critics and scholars.
Сюжет
Сюжет – оқиғаның оқиғалар мен әрекеттердің берілуі және реттелуі. Ол бастама беретін оқиғадан басталып, содан кейін даму, қақтығыс, кульминация, кері даму және мүмкін шешіммен аяқталады. Сюжет әсер мен реакциядан, яғни стимул мен жауаптан тұрады, және бастауы, ортасы мен соңы болады. Романның кульминациясы – романның қақтығысы (мәселесі) шешілетін, қарқынды бір ғана сөйлемнен тұрады. Бұл сөйлем романның соңына жақын келеді. Іс-қимылдың басты бөлігі кульминациядан бұрын болуы керек. Сюжеттің орта деңгейдегі құрылымы да бар: сахна және одан кейінгі жағдай. Сахна – оқиғаның орын алатын драмалық бірлік. Содан кейін, қандай да бір көшуден кейін, эмоциялық реакция мен қайта жинақталу, салдары болады.
The plot, or storyline, is the rendering and ordering of the events and actions of a story. Starting with the initiating event, then the rising action, conflict, climax, falling action, and possibly ending with a resolution. Plot consists of action and reaction, also referred to as stimulus and response, and has a beginning, a middle, and an ending. The climax of the novel consists of a single action packed sentence in which the conflict (problem) of the novel is resolved. This sentence comes towards the end of the novel. The main part of the action should come before the climax. Plot also has a mid level structure: scene and sequel. A scene is a unit of drama—where the action occurs. Then, after a transition of some sort, comes the sequel—an emotional reaction and regrouping, an aftermath.
Орнату
Орнату – бұл оқиғаның өтетін жері мен уақыты. Оқиға орны көбінесе нақты жер болуы мүмкін, бірақ ол біздің әлемдегі ойдан шығарылған қала немесе ел, басқа планета немесе біздің ғаламға ұқсас немесе ұқсамайтын балама ғалам да болуы мүмкін. Кейде оқиғаның ортасы, оқиғаның тікелей айналасынан тыс жағдайды (мысалы, қоғамды) қамту үшін "мильё" деп аталады. Қысқасы, оқиға қайда және қашан болғанын көрсетеді.
Setting is the locale and time of a story. The setting is often a real place but may be a fictitious city or country within our own world; a different planet; or an alternate universe, which may or may not have similarities with our own universe. Sometimes setting is referred to as milieu, to include a context (such as society) beyond the immediate surroundings of the story. It is basically where and when the story takes place.
Тақырып
Тақырыбы – автордың оқырманға жеткізуге тырысқан ойы. Мысалы, адамдардың ішкі жақсылығына сенім, немесе нәрселер көрінетіндей болмайтыны туралы ой. Бұл көбінесе "ертегінің мәні" деп аталады. Кейбір көркем әдебиеттерде адамгершілік, немесе өмірдің құндылығы сияқты терең тақырыптар кездеседі, ал кейбір әңгімелерде тақырып мүлдем болмайды немесе өте беткей болады.
Theme is what the author is trying to tell the reader. For example, the belief in the ultimate good in people, or that things are not always what they seem. This is often referred to as the "moral of the story." Some fiction contains advanced themes like morality, or the value of life, whereas other stories have no theme, or a very shallow one.
Стиль
Стиль – бұл көркем әдебиет жазушыларының әңгіме жазу процесінде саналы немесе санасыз жасайтын көптеген таңдауларын қамтиды. Ол тек жалпы көрініс пен стратегиялық шешімдерді ғана емес, мысалы, баяндау стилін және баяндаушыны таңдауды, сонымен қатар грамматиканы, тыныш белгілерін, сөздерді қолдануды, сөйлемдер мен абзацтардың ұзындығы мен құрылымын, стильдік бояуын, образды қолдануды, тарауларды таңдауды, тақырыптарды және т.б. тактикалық шешімдерді де қамтиды. Әңгіме құру барысында осы таңдаулар бірігіп, жазушының дауысын, оның өзіндік ерекше стилін қалыптастырады. Әрбір көркем шығармада автор саналы немесе санасыз түрде көптеген таңдаулар жасайды, олар жазушының бірегей стилін құрайды. Стильдің құрамдас бөліктері көп, оларға баяндау стилі, баяндаушыны таңдау, көркем әдебиет жазу тәсілі, жақ және уақыт, грамматика, тыныш белгілер, сөздерді қолдану, сөйлемдер мен абзацтардың ұзындығы мен құрылымы, стильдік бояу, образды қолдану, тарауларды пайдалану және тақырыптарды таңдау кіреді.
Style includes the multitude of choices fiction writers make, consciously or not, in the process of writing a story. It encompasses not only the big picture, strategic choices such as point of view and choice of narrator, but also tactical choices of grammar, punctuation, word usage, sentence and paragraph length and structure, tone, the use of imagery, chapter selection, titles, etc. In the process of creating a story, these choices meld to become the writer's voice, their own unique style. For each piece of fiction, the author makes many choices, consciously or subconsciously, which combine to form the writer's unique style. The components of style are numerous, but include point of view, choice of narrator, fiction writing mode, person and tense, grammar, punctuation, word usage, sentence length and structure, paragraph length and structure, tone, imagery, chapter usage, and title selection.
Айтқыш
Баяндаушы – әңгімеші. Кітаптағы басты кейіпкер де баяндаушы бола алады.
The narrator is the storyteller. The main character in the book can also be the narrator.
Көрініс
Көзқарас – оқиғаның қалай баяндалатындығына байланысты белгілі бір тұрғы (немесе жеке немесе жеке емес "объектив"). Баяндау көзқарасы немесе баяндау перспективасы – оқиғаны айтушының, яғни әңгімешінің оқиғаға қатысты орнын сипаттайды.
Point of view is the perspective (or type of personal or non personal "lens") through which a story is communicated. Narrative point of view or narrative perspective describes the position of the narrator, that is, the character of the storyteller, in relation to the story being told.
Түсі
Әдеби шығарманың стилі жазушының тақырыпқа және оқырманға қатысты көзқарасын немесе сезімін көрсетеді.
The tone of a literary work expresses the writer's attitude toward or feelings about the subject matter and audience.
Сенбеушілікке тоқтату
Шындыққа сенбеуді уақытша тоқтату – оқырманның оқиғадағы нәрселерді, олар қаншалықты ықпалсыз болса да, шындыққа ұқсас деп уақытша қабылдауы.
Suspension of disbelief is the reader's temporary acceptance of story elements as believable, regardless of how implausible they may seem in real life.
Авторлардың жазуға деген көзқарасы
Эрнест Хемингуэй «Проза – бұл архитектура, интерьер декорациясы емес» деп жазды. Стивен Кинг өзінің көркем емес, жартылай өмірбаяндық, жартылай өзін-өзі жетілдіру туралы жазу мемуарында, «Жазу туралы: Шеберліктің естеліктері» кітабында, оқырмандарға өнерлерін қатайту бойынша кеңес береді: «Сипаттама жазушының қиялында басталады, бірақ оқырманның санасында аяқталуы керек». Курт Воннегут, «Мысықтың бесігі», «Күл соғылған үй» және «Чемпиондардың таңғы асы» атты мақұлданған романдардың авторы, өзінің «Багомбо Снафф Бокс» атты әңгімелер жинағынан оқырмандарына табысты әңгіме жазудың сегіз ережесін сыйлады. Бұл тізімді жинақтың кіріспесінде табуға болады. «Енді құлақтарыңызды беріңіздер. Бұл – Шығармашылық жазу 101:
Ernest Hemingway wrote "Prose is architecture, not interior decoration." Stephen King, in his non fiction, part autobiographical, part self help writing memoir, On Writing: A Memoir of the Craft, he gives readers advice on honing their craft: "Description begins in the writer's imagination, but should finish in the reader's." Kurt Vonnegut the author of praised novels Cat's Cradle, Slaughterhouse Five, and Breakfast of Champions, has given his readers, from his short story collection, Bagombo Snuff Box, eight rules on how to write a successful story. The list can be found in the introduction of the collection. "Now lend me your ears. Here is Creative Writing 101:
Бір жат адамның уақытын олай пайдаланыңыз, оның уақыты зыян кеткендей сезінбесін. Оқырманға жақын тұратын бір кейіпкерді көрсетіңіз. Әр кейіпкердің бір тілегі болуы керек, тіпті ол бір стақан су болса да. Әр сөйлемнің екі нәрсенің бірін істеуі керек – кейіпкерді ашу немесе оқиғаны ілгері жылжыту. Мүмкіндігінше соңына жақын бастаңыз. Садист болыңыз. Сіздің кейіпкерлеріңіз қаншалықты мейірімді болса да, оларға қорқынышты оқиғалар жасаңыз – оқырман олардың неден жасалғанын көру үшін. Бір адамды қуанту үшін жазыңыз. Егер сіз терезені ашып, әлеммен махаббат жасайтын болсаңыз, сіздің әңгімеңізге пневмония шағады. Оқырманға мүмкіндігінше көп ақпаратты мүмкіндігінше жылдам беріңіз. Күтпеген жағдайларға қарамастан. Оқырман не болып жатқанын, қайда және неге болып жатқанын толық түсінуі керек, тіпті тарақандар соңғы беттерді жесе де, олар оқиғаны өздері аяқтай алады».
Use the time of a total stranger in such a way that he or she will not feel the time was wasted. Give the reader at least one character he or she can root for. Every character should want something, even if it is only a glass of water. Every sentence must do one of two things—reveal character or advance the action. Start as close to the end as possible. Be a sadist. No matter how sweet and innocent your leading characters, make awful things happen to them—in order that the reader may see what they are made of. Write to please just one person. If you open a window and make love to the world, so to speak, your story will get pneumonia. Give your readers as much information as possible as soon as possible. To heck with suspense. Readers should have such complete understanding of what is going on, where and why, that they could finish the story themselves, should cockroaches eat the last few pages."