Кіріспе
Арандар туысы Аранеус – кең таралған дөңгелек тоқымалы арандардың туысы. Оған шамамен 650 түр кіреді, олардың ішінде еуропалық бақ арандары және амбар арандары бар. Бұл туысты 1757 жылы Карл Александр Клерк белгілеген.
Araneus is a genus of common orb weaving spiders. It includes about 650 species, among which are the European garden spider and the barn spider. The genus was erected by Carl Alexander Clerck in 1757.
Сипаттама
Бұл туысқа жататын өрмекшілер, барлық шар тәрізді тоқушылар отбасының ішінде жыныстық диморфизмнің ең айқын мысалы болуы мүмкін, мұнда еркектер әдетте аналықтардың 1/3-ден 1/4-ке дейін кішірек болады. Мысалы, A. diadematus-та соңғы түлеуден кейін аналықтардың денесі 1 дюймға (2,5 см) дейін жете алады, ал көптеген еркектер 0,3 дюймнан (1 см) аспайды, бұл көрсеткіштер аяқтарының ұзындығын қамтымайды. Еркектер аналықтардан әлдеқайда кішкентай және сопақта келген іштерімен, ұзын аяқтарымен және өздерінен ірірек жемді ұстау немесе жеуге қабілетсіздіктерімен ерекшеленеді. Аналықтарда эпигинада ұзын сабақ (тіл тәрізді мүше) болады. Еркек педипальптерінде ілмек тәрізді терминалды апофиз бар. Ішек түйіндері алдыңғы-жанама жағында орналасқан.
Таксономиялық тарихы
Аранеус тарихының көп бөлігінде Эпейра деп аталды. Кейінгі атауы қазір Araneus-тің кіші синонимі саналады, себебі соңғысы шамамен 50 жыл бұрын жарияланған. Эпейра атауын алғаш 1805 жылы Чарльз Атанас Уолкенер қазір Araneidae (доңғалақты торы тоқушылар) деп саналатын өрмекшілердің бірнеше түрі үшін қолданған. Уақыт өте келе, бұл туыс аты астына Araneidae, Mimetidae (Николас Марселл Хенц 1832 жылы сипаттаған Mimetus syllepsicus), Tetragnathidae, Theridiidae, Theridiosomatidae (Людвиг Карл Кристиан Кох 1877 жылы Theridion gemmosum деп сипаттаған Theridiosoma gemmosum), Titanoecidae (Гипполит Лукас 1846 жылы Epeira albo maculata деп сипаттаған Nurscia albomaculata) және Uloboridae (Уолкенер 1842 жылы Epeira glomosus деп сипаттаған Uloborus glomosus) сияқты қазіргі отбасыларға жататын түрлерді қоса, әртүрлі өрмекшілер топтастырылды. Epeira cylindrica O. P. Cambridge, 1889 бір кезде Linyphiidae отбасына жатқызылды және "Araneus" cylindriformis (Roewer, 1942) сияқты incertae sedis (белгісіз орналасқан) деп саналады. Эпейра 1815 жылы Уильям Элфорд Личтің Aranea туысымен, ал 1904 жылы Эвгений Симонның Araneus туысымен синонимизацияланды, бірақ бұл синонимия баршаға бірдей мойындалмады. 19 ғасыр бойы Эпейра, бір кезде кең таралған тұзды тұқым Attus сияқты, көптеген туыстарды біріктіретін жалпы атау ретінде қолданылды. Дегенмен, 1911 жылдан бастап, 1957 жылы соңғы рет еске алынғанға дейін, өте аз авторлар ғана өз жариялымдарында бұл туысты қолдануды жалғастырды, атап айтқанда Франганилло (1913, 1918), Хингстон (1932), Кастон (1948) және Марплз (1957). Чемберлин мен Айви 1944 жылы Epeira miniata деген жаңа түрді жариялады, бірақ ол қабылданбады. Жан Анри Фабр 1928 жылғы "Өрмекшінің өмірі" (La Vie des araignées) кітабында "Epeirae" отбасына жататын Argiope өрмекшілерін Эпейра деп атайды. Джеймс Генри Эмертон 1902 жылғы "Америка Құрама Штаттарының кәдімгі өрмекшілері" кітабында да Эпейра туысын қолданады, бірақ қазір көбінесе Araneus деп саналатын өрмекшілерге сілтеме жасайды. 1893 жылы жарық көрген Генри Кристофер МакКуктың "Американдық өрмекшілер және олардың торы" атты танымал кітабында да Эпейра кеңінен қолданылды. Итальяндық режиссер Альберто Анчилоттоның 1952 жылғы "Epeira diadema" атты қысқа деректі фильмі 1953 жылы "Оскар" сыйлығына ұсынылды. Бұл фильм қазір Araneus diadematus деп танылатын өрмекші туралы.
Уыт
Аранді өрмекшінің уының зияндылығы әртүрлі, бірақ көбінесе құрғақ тістеуге (10 реттен 8 рет) себеп болады. Әйелдер еркектерге қарағанда жиі тістейді, ал еркектер қашуға немесе өлімін құрғақ көрсетуге тырысады.