Кіріспе

Қайтару тармақтары қозғалысы – 1980 жылдары Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуін қайта ұйымдастырушылардың (RLDS, қазір Мәсіхтің қауымы) мүшелері 1984 жылғы RLDS әлемдік конференциясының оқиғаларына реакция ретінде құрған христиандық/соңғы күнгі қасиетті діни секта. Бұл қозғалыс 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы дәстүрлі RLDS теологиясын ұстанады және 1980-ші жылдар мен одан кейінгі ондаған жылдардағы оқиғалар RLDS ілімі мен практикасына елеулі, түбірлі өзгерістер енгізді деп санайды. Олар бұл өзгерістердің осы сектаның шындық деп санайтын ұзақ жылдар бойы қалыптасқан RLDS теологиялық дәстүріне қайшы келетініне сенімді. Бұл қозғалыс Мормон дінінің бір бөлігі болып табылады. Қозғалыстың орталығы – Индепенденс, Миссури қаласы, оның ізбасарлары Жозеф Смит кіші және Жозеф Смит үшінші үйреткендей, Сионның орталығы деп санайды. Дәстүр бойынша, "тармақ" – RLDS шіркеуіндегі жергілікті қауымдық бірлік. "Қайтару" термині жіктелгеннен кейін, тармақтың ұйымдық иерархиядан бөлінуін және қатысушылардың Жозеф Смиттен бастау алған Қайтару және Жозеф Смит үшіншінің қайта ұйымдастыруының бастапқы принциптеріне адалдығын білдіру үшін қосылды. Қайтару тармақтары қозғалысының ұйымдастырушылары ресми RLDS шіркеу ұйымын бұзылған немесе адасқан деп есептеді, сондықтан шіркеу қазір 1844 жылы Жозеф Смит кішінің қайтысынан кейін шіркеу істерінде болған сияқты "ұйымсыз күйде" тұр. Олардың Мәсіх қауымымен (ресми RLDS шіркеу ұйымы 2001 жылы өз атын өзгертті) негізгі келіспеушілігі – шіркеудің әйелдерді діни қызметке бекіту туралы шешіміне қатысты. Қайтару тармақтары діни билік тек ер адамдарға ғана берілуін жалғастырады; алайда, басқа да діни және ілімдік мәселелер де даулы болып келді және қазір де даулы. Қазіргі уақытта Қайтару тармақтары қозғалысында жалпыға танылған орталық ұйым жоқ, сондықтан мүшелік санына қатысты нақты мәліметтерді анықтау қиын. 2010 жылы Қайтару тармақтарының бірлескен конференциясында 6000-нан 7000-ға дейін тіркелген мүшелері бар екені хабарланды. Дегенмен, билікті RLDS дінінде шомылдырылған барлық адамдар, формальды тіркелуіне, конференцияға мүшелігіне (немесе оның болмауына) қарамастан, конференцияның "шіркеу мүшелері" болып саналады, соның ішінде тәуелсіз тармақтардың мүшелері, Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіхтің қалдық шіркеуінің мүшелері және тіпті кейбір Мәсіх қауымының мүшелері де (олардың шомылдырылуының жағдайларына байланысты, қозғалыстың діндегі әйелдерге қатысты ұстанымын ескере отырып). Сондықтан, конференцияда тіркелген мүшелердің жалпы танылған мүшелікке қатысты үлесі белгісіз, бірақ тіркелген сандардан әлдеқайда көп болуы мүмкін.

Діни қызмет

РЛДС шіркеуінде Пайғамбарлар (РЛДС шіркеуінің президенттері), Елшілер, Бас діни қызметкерлер, Епископтар, Патриархтар, Жетпіс, Ақсақалдар, Діни қызметкерлер, Ұстаздар және Диакондар бар. Жоғары діни қызметкерлердің кейбір өкілдері (мысалы, Бас діни қызметкерлер, Жетпіс және Патриархтар) әлі де Қалпына келтіру тармақтары қозғалысында кездеседі, бірақ көптеген жылдар бойы секта өз шіркеуінде байқаған шашыраңқы жағдайларға байланысты тек ақсақалдарды, діни қызметкерлерді, мұғалімдерді және диакондарды ғана тағайындай алды. Бүгінде Қалпына келтіру қозғалысында көптеген бөліністер бар: 2008 жылғы қазан айында өткен АҚШ Ұлттық конференциясында (Қалпына келтіру тармақтарының бірлескен конференциясы) бірнеше адам Жетпіс шеніне тағайындалды. Бұл 20 жылдан астам уақыттан бері Қалпына келтіру тармақтарының бірінде осы шенге жасалған алғашқы жаңа тағайындама болды. Кейіннен басқалар да Жетпіс шеніне шақырылып, тағайындалды, ал 2011 жылғы конференцияда бірнеше адам Бас діни қызметкер шеніне тағайындалды. Дегенмен, Қалпына келтіру тармақтары қозғалысында осы тағайындамалардың заңдылығына қатысты пікірталастар әлі де жалғасуда. Бұл топ Қалпына келтірушілер арасында JCRB қолдаушылары ретінде танылады. Көптеген Қалпына келтіру тармақтары бүгінгі күнге дейін JCRB тағайындамаларын қабылдамайды. Қайтару Ақсақалдар Конференциясы (CRE) Қалпына келтіру тармақтарының құрамын білдіреді, оларға бүгінгі күнге дейін тек "діни қызметке шақыруларды бекітуге және ер адамдарды ақсақал, діни қызметкер, мұғалім және диакон шендеріне тағайындауға" рұқсат берілген. 1999 жылғы «Адалдарға арналған жарлық және шақыру» құжатында айтылғандай, CRE-нің мақсаты – «әрі қарайғы қайта ұйымдастыруға қатысты құдайлық басшылықты іздеу».

Негізгі жарлықтар

Реставрация тармағы қозғалысындағы рәсімдер жеке адам немесе үйленген жұбайлар мен Құдай арасындағы қасиетті өсиеттер ретінде қарастырылады. Реставрация тармағының мүшелері бүгінгі күні нақты рәсімдерді орындай алатындар – діни қызметкерлік өкілеттігінің тізбесі түпнұсқа RLDS шіркеуіне дейін жететін еркектер ғана деп санайды. Осы рәсімдерге мыналар кіреді:

Балаларды баталау

Екі ақсақалдың қатысуымен, барлық мүшелер балаларын бата алуға әкелуі талап етілгендіктен, балаға бата беру рәсімі баланың Құдайға арналуы мақсатымен орындалады. Ата-аналар баланың есейгенше тәрбиелеу жауапкершілігін өздеріне қабылдап, оны Мәсіхтің және шіркеудің жолын үйренуге барынша тырысады. Бұл рәсім ізгілендіру (крещение) саналмайды және басқа діндердегі ізгілендіру рәсімдерінен және нәрестелерді ізгілендіруден өзгеше қарастырылады.

Ауруларға арналған дәрілік препарат

Кейде дене, жан немесе рухани аурулары бар мүшелер ақсақалдардан көмек сұрап келеді. Бұл рәсімде әдетте екі ақсақал болады, олар "шіркеу ақсақалдары науқастың басына қасиетті май жағып, оған қолдарын қойып, жазылу және құт-береке тілейді". Бұл қозғалыс Мәсіх қауымының оны құруға құдайлық басшылық алғанын мойындамайды. Олар Джозеф Смит болашақта ғибадатхана орнында ғибадатхана салу туралы аян алғанын мойындаса да, Мәсіх қауымының осы бағыттағы әрекеттерін заңсыз деп санайды. Қайта қалпына келтіру тармақтарының көптеген мүшелері Мәсіх қауымының шіркеу басқаруындағы құқықтарын шектегенін айтады, соның ішінде 1872 жылы құрылған Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілерінің қайта ұйымдастырылған шіркеуінің жарғысында көрсетілген тармақтардың құқықтарын келтіреді. Бұл құжат шіркеуді Иллинойс штатының заңдарына сәйкес тіркеуге арналған заңдық құжат болып табылады. Олардың пікірінше, ХХ ғасырдан бері және одан кейін жасалған көптеген өзгерістерді жеңілдету үшін қолданылған әдістер шіркеу басқаруының кеңес беру жиналыстарында дауыс беру және пікір білдіру құқығын бұзды. Бұл қозғалыс қазіргі уақытта өзінің жұмыс істейтін пайғамбар, көріпкел және аян беруші екенін мәлімдейтін кез келген адамның лауазымын заңды деп танымайды. Әр түрлі топтар әр түрлі пайғамбарларды іздеп, жеке қозғалыстар құрды, олардың ішіндегі ең танымал – Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілерінің Қалдық шіркеуі. Қайта қалпына келтіру тармақтары қозғалысы, қалпына келтірілген жақсы хабарға (олар Джозеф Смит ұйымдастырған және Жозеф Смит III қайта ұйымдастырған Мәсіх шіркеуінде үйреткен және іштен өткен деп түсінеді) және шіркеудің рәсімдеріне енгізілген өзгерістерді діннен тайғанын және Құдай алдында жеңілсіздік деп санайды. Бұрын айтқандай, көптеген Қайта қалпына келтіру тармақтары жақын қауымдастық болып табылады, яғни барлығы шіркеу жиналыстарына қатыса алады, бірақ олар мүше емес адамдарға қасиетті дастарханды ұсынбайды.

Бір-бірінен айырмашылықтары

Қазіргі уақытта әрбір Қайтару тармағы дербес ұйым ретінде өмір сүреді. Барлығы РЛДС шіркеуінің дәстүрлі ілімдерін ұстанса да, көптеген тармақтар нақты доктриналық және шіркеу басқару мәселелері бойынша ерекше көзқарастарға ие, ал мүшелер арасындағы нақты ұстанымдар әртүрлі болады. Олар:

Ондық: Қайтару тармағының мүшелері қаржылық мәселелер бойынша әртүрлі пікірде. Кейбіреулер ондықтың адамның табысының 10% құрауы керек деп санайды (шығыстардан кейінгі табыс ретінде анықталады), бірақ нақты принциптер даулы, сондай-ақ қаражатты бөлу мәселесі де. Қайтару тармақтары көбінесе бір-бірінен тәуелсіз және әрқайсысы жинаған қаражатты қалай жұмсау керектігін өздері анықтайды. Дін және Келісімдер кітабы мен Әмірлер кітабы: Көптеген Қайтару қасиеттері (шіркеу мүшелері деп аталады) тек Дін және Келісімдер кітабының ресми түрде мойындалуын қалайды, бірақ кейбір топтар Әмірлер кітабының басымдығын жақтасады. Киелі Рух пен Киелі Жан: Қайтару мүшелерінің көпшілігі Киелі Рух пен Киелі Жанның Құдайдың бір бөлігі екеніне сенеді, бірақ басқалары Киелі Рух, Киелі Жан және Жыныштаушы – бөлек тіліктер деп санайды. Ажырысу (және қайта үйлену): Кейбір Қайтару тармақтары мен мүшелері ерлі-зайыптылардың неке шарты әдепкі бойынша «өлім оларды айырғанша» сақталады деп санайды. Олар әйелінен/ерінен ажырасып, қайта үйленген адамды зина жасаған деп есептейді және мұндай жағдайды сипаттау үшін «тізбекті неке» терминін қолданады. «Тізбекті неке» термині «көп әйелділікке» ұқсас саяси мағынаға ие. (РЛДС әрқашан көп әйелділікті қабылдамайды).

Ұйымдар

Қайта орналастыру кезеңінде әртүрлі ұйымдар құрылып, тармақтарды біріктіруге тырысты. Қайта орналастыру тармақтарының бірлескен конференциясы (JCRB) 2005 жылдың 10-13 қарашасында өткен конференцияда құрылды. Қайта орналастыру ақсақалдар кеңесінің конференциясы жаңалықтар мен ақпараттық қызмет ретінде жұмыс істейді. Олар бірлескен іс-шаралардың (жастар іс-шаралары да бар) кестесін ұстап тұрады және миссионерлік жұмыс сияқты көптеген ортақ шіркеу мақсаттарына көмектеседі. Сион пасторлары – кейбір Қайта орналастыру тармақтарының бас директорының бейресми жиыны, олардың көпшілігі Миссури штатының Индепенденс қаласында тұрады. Олар жыл сайын сәуір айында барлық мүшелері үшін бірлескен қасиетті тамақ (причастие) рәсімін өткізеді, әдетте осы мақсат үшін Мәсіх қауымынан Индепенденс аудиториясын жалға алады.