Жіптен жасалған өнерлер мен ою-өрнектер

Кіріспе

Сызықпен жасалған көркемдік дизайн. Сызық фигурасы – бір немесе бірнеше адамның саусақтарында, саусақтары арасында немесе оларды қолданып, сызықты манипуляциялау арқылы жасалған сурет. Сызық фигураларын жасауда ауыз, білек және аяқтар да қолданылуы мүмкін. Олар жеке суреттерден тұруы немесе ойын түрінде жасалып, өзгертілуі мүмкін, мұндай ойын "сызық ойыны" деп аталады, немесе бір-бірінен кейін жасалатын түрлі фигураларды қамтитын әңгіменің бөлігі ретінде ("сызық әңгімесі") пайдаланылуы мүмкін. Сызық фигуралары болжау мақсатында да қолданылған, мысалы, туылмаған баланың жынысын анықтау үшін. "Мысық бесігі" (cat's cradle) әйгілі сызық ойыны, бірақ көптеген елдерде осыған ұқсас фигуралар түрлі атаулармен белгілі және сызық фигуралары бүкіл әлемде кең таралған.

Тарих

Камилла Грискидің айтуынша, канадалық кітапханашы және көптеген сымдық фигуралар туралы кітаптардың авторы, "Адамдар сыммен алғаш рет қашан ойнай бастағанын немесе осы ежелгі өнерді қай примитивті халықтар ойлап тапқанын білмейміз. Біздің мәліметтерімізше, барлық примитивті қоғамдарда жіп болған және оны аң ауру, балық аулау және тоқу үшін пайдаланған. Сондай-ақ, әлемнің түкпір-түкпіріндегі жергілікті халықтардан сымдық фигуралар жиналған", – дейді ол. Бірақ шындығында, мұндай нұсқаулар 19 ғасырдағы балалар ойындары туралы бірнеше еуропалық кітаптарда одан бұрын-ақ кездеседі. Сымдық фигуралар, адамзат тарихындағы ең көне ойындардың бірі болуы мүмкін, және олар таңғажайып түрде әртүрлі мәдениеттерде таралған, тіпті еуропалықтар мен Индонезияның даяктары сияқты өзара байланысы жоқ халықтардың арасында да. Альфред Уоллес 1800 жылдары Борнеода саяхаттап жүргенде, даяк жастарын сыммен жасалған жаңа ойынмен көңіл көтеруді жоспарлаған. Бірақ олардың бұл ойынды жақсы білетініне қатты таң қалды және оған бұрын көрмеген фигуралар мен түрлендірулерді көрсетті. Антрополог Луи Лики де сымдық фигуралар туралы білімінің өмірін сақтап қалғанын айтты және 1900 жылдардың басында Еуропалықтарға беймәлім және күдікпен қараған Сахара төңірегіндегі Африка тайпаларының ынтымақтастығын алу үшін осы ойынды қолданғанын сипаттады. Бұл жұмыс Орибазийдің 4 ғасырлық "Медициналық жинақтарында" қайта жариялану арқылы сақталған. Фигура сынған жақ сүйегін бекітуге арналған шүмек ретінде сипатталған. "Плинтиос Брохос" деп аталатын бұл фигура, Австралияның аборигендеріне белгілі "Күннің бұлтпен жабылғаны" фигурасымен бірнеше дереккөздерде сәйкес келеді. Инуиттерде жойылып кеткен жүнді мамонтты бейнелейтін сымдық фигура бар деген мәлімдеме бар. Сымдық фигураларды 1880 жылдардан 1900 жылға дейін Джеймс Хорнелл сияқты антропологтар кеңінен зерттеді, себебі олар мәдениеттердің пайда болуын және дамуын анықтауға көмектесетін деп есептелді. Бір кезде моногенезді дәлелдейтін деп саналған сымдық фигуралар, көптеген қоғамдарда өздігінен пайда болған ойын-сауық ретінде дамыған болуы мүмкін. Көптеген фигуралар Оңтүстік-Шығыс Азия, Жапония, Оңтүстік Америка, Батыс Үндістан, Тынық мұхиты аралдары, инуиттер және басқа да американдық халықтардан жиналды және сипатталды. Еуропа мен Африкадан да фигуралар жиналған. Бұл тақырыптағы маңызды еңбектердің бірі – Каролина Фурнесс Джейннің "Сымдық фигуралар және оларды қалай жасауға болады" атты кітабы. Халықаралық сымдық фигуралар қауымдастығы (ISFA) 1978 жылы құрылды. Оның басты мақсаты – осы ежелгі ойын-сауықтың болашақ ұрпақтар да ұнататындай етіп, сымдық фигуралар туралы білімді жинау, сақтау және тарату.

According to Camilla Gryski, a Canadian librarian and author of numerous string figure books, "We don't know when people first started playing with string, or which primitive people invented this ancient art. We do know that all primitive societies had and used string—for hunting, fishing, and weaving—and that string figures have been collected from native peoples all over the world. ", but actually string figure instructions already feature in several 19th century European books on children's games prior to that. String figures are probably one of humanity's oldest games, and is spread among an astonishing variety of cultures, even ones as unrelated as Europeans and the Dayaks of Indonesia; Alfred Wallace who, while traveling in Borneo in the 1800s, thought of amusing the Dayak youths with a novel game with string, was in turn very surprised when they proved to be familiar with it, and showed him some figures and transitions that he hadn't previously seen. The anthropologist Louis Leakey has also attributed string figure knowledge with saving his life and described his use of this game in the early 1900s to obtain the cooperation of Sub Saharan African tribes otherwise unfamiliar with, and suspicious of, Europeans, This work was preserved by republication in Oribasius' fourth century Medical Collections. The figure is described as a sling to set and bind a broken jaw, with the chin being placed in the center of the figure and the four loops tied near the top of the head. Called the "Plinthios Brokhos", the resulting figure has been identified by multiple sources as the figure known to Aboriginal Australians as "The Sun Clouded Over". The Inuit are purported to possess a string figure representing the extinct woolly mammoth. String figures were widely studied by anthropologists like James Hornell from the 1880s through around 1900, as they were used in attempts to trace the origin and developments of cultures. String figures, once thought to have proven monogenesis, appear to have arisen independently as an entertainment pastime in many societies. Many figures were collected and described from south east Asia, Japan, South America, West Indies, Pacific Islanders, Inuit and other Native Americans. Figures have also been collected in Europe and Africa. One of the major works on the subject is String Figures and How to Make Them , by Caroline Furness Jayne. The International String Figure Association (ISFA) was formed in 1978 with the primary goal of gathering, preserving, and distributing string figure knowledge so that future generations will continue to enjoy this ancient pastime.