Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рапацки жоспары (Rapacki Plan) – 1957 жылғы 2 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясында Польшаның сыртқы істер министрі Адам Рапацки сөйлеген сөзінде Орталық Еуропада ядролық қарусыздану және әскериленбеудің шектеулі жоспары ретінде ұсынылған бастама. Бұл жоспар Польша Халық Республикасының өз территориясында ядролық қару орналастырмауға және өндірмеуге дайын екенін жариялады, егер Германия Федеративтік Республикасы мен Германия Демократиялық Республикасы да осылай келіссе. Кейіннен Чехословакия да ядролық қарусыз аймақты қолдауға қосылды. Бұл жоспар 1950 жылдардың ортасында Батыс елдері мен Кеңес Одағының "Қырық жылдық соғыс" шиеленісін төмендетуге және қарусыздануды ілгерілетуге жасаған әрекеттерінен кейін жасалды.
The Rapacki Plan (pronounced Rapatz ki) was a proposal presented in a speech by Polish Foreign Minister Adam Rapacki to the United Nations General Assembly on 2 October 1957 as a limited plan for nuclear disarmament and demilitarization in Central Europe by establishing a nuclear free zone. The plan declared that the People's Republic of Poland would not station or produce any nuclear armaments within their territory, if the Federal Republic of Germany and the German Democratic Republic agreed to do the same. Czechoslovakia would later include itself in support of the nuclear free zone. The plan followed attempts by both Western Powers and the Soviet Union to de escalate Cold War tensions and push for greater disarmament during the mid 1950s.
Шолу
Жоспар Варшава шартының кеңестік басқарудағы барлық мемлекеттері тарапынан қолдау алды, алайда 1957 жылдың желтоқсан айында Парижде өткен НАТО кеңесінде Батыс Еуропаны салыстырмалы түрде үлкен әскери қауіп деп есептелген коммунистік конвенциялық армияларға осал қалдырады деген негізде қабылданбады. АҚШ бұл жоспарды қолдау Еуропадағы күштер тепе-теңдігінің жоғалуына әкеледі деп санды, бұл туралы Эйзенхауэр әкімшілігінің жауабы куәландырды. Ұлыбритания да бұл жоспарды НАТО елдерінің қауіпсіздігіне қатер деп қарады, себебі ол Шығыс Еуропада кеңестік күштердің үстемдігін нығайтуы мүмкін еді. Батыс Германия ядролық қарудан босатылған аймақ идеясына күшті қарсылық көрсетті, өйткені жоспар мемлекеттің НАТО құрамындағы билігі мен ықпалын азайтуы және Шығыс Германиямен шартқа қол қою арқылы Холльштейн доктринасын бұзуы мүмкін деп қорқынышты. Дегенмен, НАТО-ның барлық мүшелері жоспарға қарсы болған жоқ, Норвегия, Дания және Канада үкіметтері оны қолдайтындарын жариялады. Рапацки 1958 жылы батыстың алаңдаушылықтарын ескере отырып, бастапқы жоспарының бірнеше өзгертілген нұсқаларын ұсынды, бірақ олар аз қолдауға ие болды. Ұсынылған бір нұсқа екі кезеңді жоспарды қамтыды: бірінші кезеңде Орталық Еуропа аймағына жаңа ядролық қарулар әкелінуіне тыйым салынар еді, ал екінші кезеңде НАТО мен Варшава шарты аймақтағы барлық қалған ядролық қару-жарақтарды жою үшін бірлесіп жұмыс істеуі тиіс еді.
The plan was supported by all of the Soviet dominated states of the Warsaw Pact, However, during a NATO Council meeting in Paris in December 1957, it was rejected on the basis that it would leave Western Europe vulnerable to communist conventional armies that were perceived to be a relatively greater military threat. The United States believed that supporting the plan would mean a loss of the balance of power in Europe – evidenced by the Eisenhower administration's response. The United Kingdom also saw the plan as a threat to the security of NATO countries because of how it would enable the dominance of Soviet forces in Eastern Europe. West Germany was strongly opposed to the idea of a denuclearized zone as it was feared that the plan would diminish the state's power and influence as a part of NATO, and further, would violate the Hallstein Doctrine through the signing of a treaty with East Germany. Not all NATO members were opposed to the plan however, with the governments of Norway, Denmark and Canada publicly expressing their support for it. Rapacki in 1958 presented several modified versions of his original plan to cater to Western concerns, but won little support from them. One iteration included a two stage plan; the first stage would ensure that no new nuclear weapons would be brought into the Central European zone, while the second stage would see NATO and the Warsaw Pact work together to eliminate all remaining nuclear armaments in the area.
Женева саммиті 1955
1955 жылдың 18 шілдесінде өткен саммитте Суық соғысты тиімді аяқтауға, тұрақты әлемдік қауіпсіздік негізінде бейбітшілік талқылау үшін ірі державаларды біріктіру мақсаты болды. Осы саммитте екі "Еден жоспары" ұсынылды. Бірінші жоспар Батыс Германия үшін шектеу және тексеру аймағын құруға, сондай-ақ Шығыс Германияны демилитаризациялауға бағытталған. Екінші жоспар Шығыс және Батыс Германияны бөліп тұратын шекара бойында тексеру аймағын ұсынды. Бірінші жоспар Кеңес Одағы тарапынан Германияның бірігуіне байланысты шарт қойылуы себепті қабылданбады, ал екінші жоспар Батыс елдері тарапынан қолдау таппады. Бұл саммит Батыс және Шығыс Германия арасындағы қаруды төмендету мәселесін көтерген алғашқы маңызды конференция болды, соның нәтижесінде осы аймақтағы тұрақты Еуропа қауіпсіздігі мәселелері халықаралық ареналардың назарына түсті.
Held on July 18, 1955, the summit sought to effectively end the Cold War and bring together the major powers to discuss peace based on sustained global security. At this summit two "Eden Plans'' were proposed. The first focused on a possible limitation and inspection zone for West Germany as well as a call to demilitarize East Germany. The second plan proposed a zone of inspection along the line demarcating East and West Germany. The first plan was rejected by the Soviet Union as it was conditional on the necessity of German reunification, while the second was rejected by Western nations. This summit marked the first major conference to introduce the issue of disarmament between West and East Germans, and in turn, bringing to the attention of international forums the matters of sustained European security premised on this geographic region.
Польша мен Батыс Германия арасындағы қарым-қатынас 1950 жылдары
1950 жылдардың ортасында НАТО-да Батыс Германияға ядролық қару беру мүмкіндігі талқыланды. Бұл, ішінара, президент Эйзенхауэрдің американдық әскерлерді Еуропадан шығаруға ұмтылуымен байланысты болды. Польшада, егер немістер мұндай қару алса, Польша Екінші дүниежүзілік соғыстан бері басқарып келген Одер және Луасатия Нейсе өзендері бойындағы аумақтарды қайтарып алу үшін агрессивтілік танытуы мүмкін деген үлкен қорқыныш болды. Польшаға бұл жерлерді ресми түрде беру туралы ешқандай шарт болмағанмен, Польша үкіметі Шығыс Германиямен осы жерлерді өздеріне беру туралы келісім жасасқан; бірақ Батыс Германия бұл келісімді мүлдем қабылдамады. 1955 жыл бойында Польша үкіметі Батыс Германиямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Бұл, ішінара, Польшаның Шығыс Германияны мойындауымен байланысты болды, ал бұл әрекет сол кездегі Батыс Германия үкіметі қабылдаған Холльштейн доктринасы бойынша қабылдауға болмайтын нәрсе саналды. Польша Еңбек партиясының бірінші хатшысы Владислав Гомулка 1957 жылы дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға тағы да ұмтылды, бірақ бұрынғы әрекеттер сияқты, оған да жауап ретінде қарсылық білдірілді. Батыс Германияның шығыстағы жоғалған аумақтарды қайтарып алуға бағытталған реваншизмі мен НАТО-ның Батыс Германия армиясына ядролық қару беру туралы уәделеріне байланысты, поляктар қарусыздандыру жоспарын ұсынуға көбірек бейімделді.
During the mid 1950s, discussions in NATO arose over the possibility of giving West Germany nuclear weapons. This was, in part, driven by President Eisenhower seeking to extricate American troops from Europe. In Poland, there was much fear predominated that if the Germans were to receive such weapons, they could act aggressively to regain territories along the Oder and Lusatian Neisse Rivers that Poland had administered since the end of World War II. A formal treaty had not given the land to Poland, however, the Polish government had an agreement with East Germany granting the land as part of their own; something vehemently rejected by the West Germans. Throughout 1955, the Polish government attempted to open diplomatic relations with the West Germans to no avail. This was in part due to the Polish recognition of East Germany, an act deemed unacceptable under the Hallstein Doctrine, adopted by the West German government at the time. Władysław Gomułka, first secretary of the Polish Workers Party, attempted to push for the formation of diplomatic relations in 1957 but was met with a negative reply similar to earlier attempts. With fears of West German revanchism to acquire lost territories in the East and NATO's pledges to provide nuclear weapons to the West German armies, the Poles became increasingly driven to propose a disarmament plan.
Овертураға кеңестердiң талпыныстары
Венгрия көтерілісін басу кезінде Кеңес Одағы 1950 жылдардың ортасы мен аяғында қарусыздандыру бойынша бірнеше ұсыныс жасады. 1956 жылдың қараша айында мемлекет Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына қарусыздандыру жоспарын ұсынды, ол ірі державалардың әскер құрамындағы адам санын азайтуға, ядролық қаруға тыйым салуға және барлық елдердегі әскери шығындарды жалпы түрде қысқартуға бағытталған болатын. Бұл жоспар бастапқыда Батыс елдері тарапынан қабылданбады, бірақ одан да шектеулі жоспар қарастырылуы мүмкін екендігі айтылды. 1957 жылдың жазында Кеңес Одағы БҰҰ-ның қарусыздандыру комиссиясына жаңа, шектеулі қарусыздандыру жоспарын ұсынды. Жоспар АҚШ, Қытай, Кеңес Одағы, Франция және Ұлыбританияның қарулы күштерін қысқартуды көздеді. Сонымен қатар, жоспарда ядролық қаруды қолданудан бас тарту және Варшава шарты мен НАТО күштері орналасқан Еуропа аймақтарының әуе суреттеріне негізделген бақылау жүйесін құру қарастырылды. Аталған жоспар Батыс елдері тарапынан тағы да қабылданбады. Осыдан кейін Польша үкіметі өз қарусыздандыру жоспарын ұсынды.
Amid suppression of the Hungarian Revolt, the Soviet Union made several proposals for disarmament during the mid to late 1950s. In November 1956, the state introduced a disarmament plan before the United Nations General Assembly that focused on reducing men in armies of great powers, banning nuclear weapons, and an overall reduction in military expenditures in all countries. The plan was initially turned down by Western nations, but it was suggested that a more limited plan might be considered acceptable. In the summer of 1957, the Soviet Union introduced a new limited disarmament plan before the U. N Disarmament Commission. The plan proposed armed force reductions for the U. S, China, Soviet Union, France, and Great Britain. The plan called for renouncing the use of nuclear weapons, and furthermore, a compliance system based on aerial photography of locations in Europe where the Warsaw Pact and NATO forces were stationed. The plan was ultimately rejected by the West once again. This then led the Polish government to suggest a disarmament plan of their own.
Польшаның кеңестерге ұсынысы
Ядролық қарусыз аймақ туралы алғашқы идея 1957 жылдың басында "Swiat a Polska" журналында алғаш рет пайда болды. Кеңес Одағы бастапқыда польшалық ұсынысты қарастыруды кейінге қалдырды, бірақ 1957 жылдың қыркүйегінде Польшадағы кеңес толық өкілі Польшаның сыртқы істер министрінің орынбасары Мариан Назковскийге кеңес тарапының жоспарды қолдауға ниеттенгенін мәлімдеді. Бұл жоспар одан әрі дамытылып, бұрынғы Польша жұмысшы партиясының мүшесі Адам Рапацкийдің есімімен аталатын болды.
The initial idea for a nuclear free zone first appeared in the journal Swiat a Polska in early 1957. The Soviets were initially delayed in considering the Polish proposal, however, in September 1957 the Soviet Chargé d'affaires in Poland told the Deputy Foreign Minister of Poland, Minister Marian Naszkowski, that the Soviets sought to support the plan. The plan, with further development, would eventually take the name of former Polish Workers Party member Adam Rapacki.
Рапацкидің БҰҰ Ассамблеясына берген баяндамасы, 1957 жылғы 2 қазан
Рапацкийдің БҰҰ Бас Ассамблеясындағы ұсынысы көбінесе қарусыздандыру контекстінде жасалды және Польша, Чехословакия, Шығыс және Батыс Германияның аумақтарында ядролық қару импорттауға, өндіруге немесе ұстауға тыйым салу міндеттемесімен шектелді. Сөйлесінде Рапацкий бұл ұсынысты Кеңес Одағы мен Батыс арасындағы қарусыздандыру дауын шешуге жасалған алғашқы қадам ретінде бағалап, "біржақты құрылысшылдықпен өмір сүру" терминін қолданды. Одан әрі, ол бұл ұсыныстың кеңестік және батыс елдері ұсынған бейтараптандыру, демилитаризация және Еуропалық қауіпсіздік сияқты басқа ұсыныстардан ерекше екенін атап өтті. Сондай-ақ, сөйлесінде Орталық Еуропада ядролық қарудың болуының салдары туралы айтылды, сонымен қатар поляк делегациясы ядролық сынақтарды тоқтатуға бағытталған кез келген бастаманы толық қолдайтынын мәлімдеді.
Rapacki's proposal at the UN General Assembly was largely made in the context of disarmament and limited to an undertaking by Poland, Czechoslovakia, East and West Germany to refrain from importing, manufacturing, or maintaining nuclear weapons within their territories. In his speech, Rapacki focused on the proposal's value as a first step towards breaking the disarmament deadlock between the Soviet Union and the West and employed the term "constructive coexistence". Furthermore, he emphasized its separate nature from other proposals for neutralization, demilitarization, and European security suggested by the Soviets and Western nations. The speech also spoke to the potential consequences of nuclear weapons in Central Europe, and moreover indicated that the Polish delegation would give its unfettered support to any initiative that sought to curb nuclear testing.
Негізгі шарттар
Бұл аймақ – Батыс Германия, Шығыс Германия, Польша және Чехословакияны қамтиды, онда ядролық қару өндіру мен сақтауға, сондай-ақ осы аймақта мұндай қару қолдануға тыйым салынады. Төрт үлкен держава (Франция, Ұлыбритания, АҚШ, КСРО) осы аймаққа ядролық қару әкелмеуге және аймақтағы елдерге қарсы ядролық қару қолданбауға міндеттеме береді; аймақта әскери күштері бар барлық елдерге қару-жараққа ие болуға тыйым салынады. Аймаққа кіретін елдер ядролық қаруға қатысты тыйымды сақтау үшін бақылау жүйесін құрып, оған әуе және құрлықтағы тексерулерді де қосады. Халықаралық шарт – мемлекеттерді осы жоспарға міндеттендірудің ең тиімді жолы болар еді, алайда, егер мұндай шартқа келісім болмаса, аймақтағы елдер мен төрт үлкен держава арасында көпжақты немесе бір жақты мәлімдемелер жасау ұсынылады.
The zone was defined as West Germany, East Germany, Poland, and Czechoslovakia, would ban the production and storage of nuclear weapons as well as the use of such weapons in the zone. Commits the four powers (France, UK, US, USSR) to not bring nuclear weapons into the zone or use nuclear weapons against the countries inhabiting the zone; prohibits all countries who have military forces in the zone from possessing weapons. Countries included in the zone would set up a control machinery to maintain the nuclear weapons ban including air and ground checks. An international treaty would be the best way to commit states to the plan, however, if this is not possible multilateral or unilateral declarations between countries in the zone and the four powers are suggested.
Рапацки жоспарына жауаптар
Рапацкий жоспары Сыртқы істер министрі Рапацкий жасағаннан кейін, Польша жоспарды Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсынғанға дейін Шығыс Еуропадағы өзінің одақтастарынан (әсіресе Кеңес Одағынан) мақұлдау алғысы келді, онда АҚШ және Батыс Германия оны қарастырып шешім қабылдайтын еді. Адам Рапацкийдің дипломатиялық күш-жігеріне қарамастан, жоспар соңында қабылданбады.
After the Rapacki plan was drafted by Foreign Minister Rapacki, Poland sought approval from its own allies in Eastern Europe (especially the Soviet Union) before presenting the plan to the United Nations, where both the United States and West Germany would decide on it. Despite the diplomacy of Adam Rapacki, the plan was ultimately rejected.
Чехословакия
1957 жылдың қазан айында Чехия үкіметі жоспарды қолдады, сыртқы істер министрі Вацлав Давид ядролық қарусыз аймаққа қатысуда мемлекеттің мүддесі туралы сөз сөйледі, содан кейін Чехословакияны Рапацкий жоспарына қатысушы мемлекеттер тізіміне қосты. Сөз сөйлегенде, Польшаның ұсынысы Орталық Еуропаны кең ауқымда қарусыздауға жасалған құрылысшыл қадам екендігі де айтылды.
In October 1957, the Czech government came out in favor of the plan with Vaclav David, the foreign minister, giving a speech about the state's interest in participating in a nuclear free zone and subsequently added Czechoslovakia to the list of states participating in the Rapacki Plan. The speech also outlined how the Polish proposal was a constructive step towards disarmament of Central Europe more broadly.
Кеңес Одағы
Кеңес Одағы бұл жоспарға, әсіресе жоспар кеңестік мақсаттар мен мәселелерді шешуге көмектескен кезде, бастапқыда жағымды жауап берді. 1957 жылы Кеңес Одағы бұл жоспарды ең маңызды екі мәселені шешу құралы ретінде қарастырды. Біріншіден, Батыс Германияның ядролық қарулануына жол бермеу. Екіншіден, 1956 жылы Венгриядағы көтерілісті күшпен басудан кейін беделін қайта жаңғырту, себебі БҰҰ тергеуінен кейін Кеңес Одағының араласуы Венгрия халқының адам құқықтарын бұзғаны анықталды. 1957 жылдың 21 желтоқсанында Жоғарғы Кеңес 17 тармақтан тұратын резолюция қабылдады, оған Варшава шартының мемлекеттері арасындағы Рапацкий жоспарымен бірге шабуылға қарсы келісім де кірді. 1957-1958 жылдары Кеңес Одағы бұл жоспарды толық қолдады. 1958 жылдың ақпанында Адам Рапацкий мен Кеңес Сыртқы істер министрі Андрей Громыко арасында кездесу ұйымдастырылды, ол жоспарда белгіленгендей, ядролық қарусыз аймақ құруға бағытталды. Басқа социалистік мемлекеттер де жоспарға жағымды жауап берді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл АҚШ-тың Батыс Еуропадағы қысқа қашықтықтағы ядролық қаруды қорғау жоспарына зиян келтіруі мүмкін еді. 1958 жылдың 10 қаңтарында Джон Фостер Даллес Батыс Еуропада ядролық қарусыз аймаққа қарсылығын білдіріп, Германияның бейтараптығы НАТО-ға ауыр соққы боларын айтып, баспасөз мәслихатын өткізді. Бұрынғы Мемлекеттік хатшы Дин Эчесон да екі күннен кейін «Нью-Йорк Таймс» газетінде Рапацкий жоспарына қарсы пікір білдірді. Кейбір ғалымдар АҚШ үкіметінің жоспарды қабылдауы Еуропадағы күштер тепе-теңдігін бұзуы мүмкін деп санайды. Алайда, бұрынғы американдық дипломат Джордж Кеннан, ол да бұрын НАТО құрылуына қарсы болған, сол кездегі американдық саясаткерлерге қарамастан, Германияның бірігуі мен қарусыздануы немістердің де, Кеңес Одағының да алаңдаушылығын басуы мүмкін деп ойлады. Кеннан бұл жоспарды Германияда қарусыздандыру процесін жеңілдетудің бастапқы қадамы ретінде қарастырды.
Soviet response to the plan was generally favorable from the beginning, especially when the plan aided in the Soviet's aims and problems. In 1957, the Soviet Union saw the plan as a means of tackling two of its most pressing issues. First, preventing West Germany from being able to arm itself with nuclear armaments. Second, it re earned its own prestige after its aggressive suppression of the Hungarian Uprising in 1956, which after a United Nations investigation, concluded that Soviet involvement violated the human rights of the Hungarian people. On December 21, 1957, the Supreme Soviet passed a 17 point resolution that included a pact of non aggression between Warsaw Pact states along with the Rapacki Plan. Throughout 1957 58, the Soviet Union thoroughly supported the plan. A meeting was set up between Adam Rapacki and Soviet Foreign Minister Andrei Gromyko in February 1958, which ended in favor of a nuclear free zone as delineated in the plan. Other Socialist states gave favorable responses in agreement with the plan as well. According to some scholars, this would have disadvantaged the U. S in their short range nuclear weapons protection plan for Western Europe. On January 10, 1958, John Foster Dulles held a press conference expressing antagonism against a nuclear free zone in Western Europe, suggesting that neutralization of Germany would significantly hurt NATO. Dean Acheson, a former Secretary of State, would also come out against the Rapacki Plan two days later in the New York Times. Some scholars argue that the U. S government believed that acceptance of the plan would ultimately usurp the balance of power in Europe. However, former American diplomat George Kennan, who also previously was against the establishment of NATO, contrary to the American politicians at the time, thought that the unification and disarmament of Germany would satisfy both the Germans and the concerns of the Soviet Union. Kennan also saw the plan as a starting point to ease disarmament in Germany.
Шығыс Германия
Шығыс Германия үкіметі БҰҰ-ға Польша ұсынысы негізінде ядролық қару жасаудан бас тарту талабымен Батыс Германиямен келісімге қол қоюға әзір екенін мәлімдеді.
The East German government informed the UN that they were willing to sign an agreement with West Germany contingent on their renunciation of producing nuclear weapons based on the Polish proposal.
Канада
НАТО-ның көптеген басқа мүшелерінен өзгеше, Канада бастапқыда Польшаның ұсынысын қолдады. Бастапқыда бұл жоспар Варшава шартының мақсаттарына қызмет ету үшін жасалған деп күдіктенген, бірақ жобаның Польшада тәуелсіз түрде туғанына көз жеткен соң, ел оны жақсы бағалай бастады. Канадалық шенеуніктер Польшаның Варшава шартынан тыс егемендігін нығайтуын бағалап, жоспарды қолдау олардың тәуелсіздігін арттырып, НАТО мен Кеңес Одағы арасындағы диалогты күшейтеді деп сенді. Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшы Жюль Легер сияқты кейбір канадалық шенеуніктер Рапацки жоспарын ашық қорғап, оны іске асыруға тұрарлық деп ойлады. Дегенмен, ел жоспардың кейбір ережелерімен келіспеді; оның ішінде бақылау жүйесінің болмауы, және соңында НАТО-ның қалған бөлігімен бірге оны қабылдамау үшін дауыс берді. 1958 жылы жоспардан бас тартқаннан кейін Канада қарсы ұсыныс жасауға тырысты. Норвегиямен бірлесіп, кейбір стратегиялық қаруларды тыйым салу және Шығыс Еуропада ядролық қару өндірісін тоқтату туралы уақтылы келісімге келді, осылайша Рапацки жоспарының рухын сақтады. Бірақ бұл да Батыс қорғанысын тым әлсіретеді деп танылып, кейіннен НАТО қабылдамады. Ақырында Канада Еуропаның ядролық қарусыздануына қатыстығын өзгертті. Ғалымдар елдің мұндай ұсыныстар ядролық қаруды шектеудің орнына көбейтуі мүмкін деген қорқынышқа келгенін айтады, себебі олар Еуропа елдерін АҚШ-қа толығымен сенудің орнына өздері қару жасауға итермелеуі мүмкін еді. Бұл қорқыныш 1959 жылы Франция өз ядролық қару бағдарламасын бастағанда расталды.
Unlike most other NATO members, Canada was initially sympathetic to the Polish proposal. Wary at first that the Plan was a front for greater Warsaw Pact aims, the country began to speak positively about it when it ascertained greater confidence that the venture was born independently in Poland. Canadian officials seemed to appreciate the fact that Poland was asserting sovereignty outside of the Warsaw Pact, and believed that supporting the Plan would both further their independence and strengthen the dialogue between NATO and the Soviet Union. Some Canadians in government such as Jules Leger, the Undersecretary of State for External Affairs, openly defended the Rapacki Plan, and thought it to be an effort worth pursuing. However, the country could not agree to certain details of the plan; including the lack of a controls regime, and ultimately, voted with the rest of NATO to reject it. Canada later sought to create a counterproposal after the Plan's rejection in 1958. A tentative agreement was created with Norway that would ban some strategic weapons and stop nuclear weapons production in Eastern Europe, and thus, living up to the spirit of the Rapacki Plan. However, this too was deemed to weaken Western defense too greatly and was subsequently rejected by NATO. Eventually, Canada reversed its position on European denuclearization. Scholars suggest that the country began to fear that such proposals would increase nuclear proliferation rather than limit it, as they had the potential to prompt European nations to develop their own armaments rather than rely singularly on the U. S. This fear was realized in 1959 when France began its own nuclear weapons program.
Адам Рапацки
Адам Рапацки бастапқыда социалистік агитатор болған, кейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша жұмысшылар партиясына қосылды. 1956-1968 жылдар аралығында Сыртқы істер министрі қызметін атқарып, ол Орталық Еуропада ядролық қарусыз аймақ құруды көздейтін "Рапацки жоспарымен" танылды. Рапацки БҰҰ-да кеңес саясатын қолдағанмен қатар, Батыс елдерімен дипломатиялық, мәдени және сауда байланыстарын сақтап тұруға тырысты, сондай-ақ сыртқы істер министрі қызметін атқарган кезінде басқа коммунистік елдердің ұстанымдарын да қолдады. Рапацки 1957 жылғы 2 қазанда Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына Рапацки жоспарын ұсынғанда кеңінен танылды. 1968 жылғы 20 желтоқсанда ол Сыртқы істер министрі лауазымынан алынды.
Adam Rapacki was initially a socialist agitator who later became part of the Polish Workers Party after World War II. As the Minister of Foreign Affairs from 1956 to 1968, his most notable contribution was his "Rapacki Plan" – a plan for a nuclear free zone in Central Europe. Rapacki attempted to keep open diplomatic, cultural, and commercial connections with the West while supporting Soviet policies in the UN, and furthermore, supporting the viewpoints of other communist countries during his tenure as the Minister of Foreign Affairs. Rapacki rose to fame in 1957 when he submitted the Rapacki Plan to the United Nations General Assembly on October 2 calling for a denuclearized zone to be established. Rapacki was eventually relieved of his duties as foreign minister on Dec. 20, 1968.
Дуайт Д. Эйзенхауэр
Салқын соғыс кезінде президент Эйзенхауэр НАТО арқылы әскери күш позициясынан Еуропа қауіпсіздігін келіспендіруге тырысты. 1953 жылы Иосиф Сталин қайтыс болған кезде, Кеңес Одағы мен АҚШ және НАТО арасындағы қарым-қатынаста маңызды өзгеріс болды. 1950 жылдардың ортасында, Еуропадан әскерлерді шығаруды көздеген Эйзенхауэр Батыс Еуропа елдерінің, әсіресе Батыс Германияның ядролық қарулануын күшейтуге итермеледі. Бұл, әрі қарай кеңестік тараптан ядролық қаруды жою туралы ұсынысқа, және ерекше атап айтқанда, поляктардың Рапацкий жоспарына алып келді. Алайда, президент Германияны қайта біріктіруге жұмсалған күш-жігердің жеткіліксіздігін және бұл НАТО-ның Еуропадағы беделін әлсірететінін айтып, бұл жоспарға ашық қарсылық білдірді.
During the Cold War, President Eisenhower attempted to negotiate European security from a position of military strength through NATO. In 1953, with Joseph Stalin dying, a large shift in relations between the Soviet Union and both the U. S and NATO occurred. In the mid 1950s, seeking to pull troops out of Europe, Eisenhower pushed for the greater nuclear armament of Western European countries, notably that of West Germany. This would eventually precipitate a nuclear disarmament overture by the Soviets, and notably, the Polish with their Rapacki plan. However, the President would openly advocate against the Plan citing the lack of effort to reunify Germany and how it would greatly weaken NATO's position in Europe.
Никита Хрущев
Никита Хрущев, сол кезде Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы қызметін атқарып, 1956 жылдан бастап Кеңес және Польша үкіметтері арасындағы байланысты нығайтуға ұмтылды. Алдағы жылдары дипломатиялық қарым-қатынастар жақсарғаннан кейін, Хрущев 1958 жылы Польша жұмысшы партиясының газетіне берген сұхбатында Рапацкий жоспары екі елдің қарым-қатынасы мен ынтымақтастығының ең үздік мысалы екенін айтты. Партияның жиырма бірінші съезінде сөйлеген сөзінде, кеңестік жақ осы жоспарды іске асыруға мүдделі екенін мәлімдеді. Ол Рапацкий жоспарының мазмұнын жасаушылардың бірі ретінде белгілі.
Nikita Khrushchev, serving as the Soviet Union's First Secretary of the Communist Party at the time, sought closer cooperation between the Soviet and Polish governments from 1956 onwards. With greater diplomatic ties established in the years following, Khrushchev, in an interview for a newspaper published by the Polish Workers Party in 1958, stated that the Rapacki Plan was the best example of their states' ties and working relationship. At his speech for the Twenty First Party Congress, he stated how the Soviets were very much willing to implement the plan. He is noted as being one of the masterminds behind the contents of the Rapacki Plan.
Гомулька жоспары
1958 жылдан кейін Польша Орталық Еуропада ядролық қарудан бос аймақ құруға әрекеттерін жалғастырды. 1963 жылдың желтоқсанында Польша Рапацкий жоспарымен салыстырылатын Орталық Еуропа аймағында ядролық қарудың одан әрі таралуын тоқтатуды көздеген сәтсіз Гомулка жоспарын ұсынды.
After 1958, Poland persisted in its attempts to create a nuclear free zone in central Europe. In December 1963, Poland proposed the unsuccessful Gomułka Plan, which sought to halt further nuclear proliferation in the same Central European region as the Rapacki Plan.
Болашақтағы қарусыздану
Рапацки мен Гомулька жоспарлары қабылданбағанына қарамастан, ғалымдар екеуі де суық соғыс кезеңіндегі үлкен державалар арасындағы ядролық қаруды жою мәселесін талқылауға үлес қосып, ядролық сынақтарға тыйым салу және Шығыс пен Батыс арасындағы шабуыл жасамау туралы келісімдер сияқты мәселелерге де әсер еткенін айтады. Нәтижесінде, бұл талқылау 1968 жылғы Ядролық қаруды таратпау шартына және 1990 жылғы Еуропадағы қалыпты қарулы күштер туралы келісімге (CFE) әкелді.
Despite the fact that both the Rapacki and Gomułka plans were rejected, scholars argue that both contributed to the discussion on nuclear disarmament between the Cold War superpowers and had an impact on the adjacent topics of nuclear test bans and East West non aggression pacts. Eventually, the discussion culminated in the Nuclear Non Proliferation Treaty of 1968 and the Conventional Forces in Europe (CFE) Treaty in 1990.