Кіріспе

Американдық геолог және археолог Роалд Хилдинг Фрикселл (18 ақпан 1934 – 18 мамыр 1974) – американдық педагог, геолог және археолог. Ол Вашингтон мемлекеттік университетінде (WSU) антропология профессоры болды және геоархеологияның салааралық саласындағы пионер атанды, оның мансабы Солтүстік Америкада және тіпті ғарыштағы маңызды жобалармен байланысты болды.

Ерте өмір

Роалд Х. Фрайкселл, немесе кейінірек достары арасында "Фрикс" деп танылған, 1934 жылдың 18 ақпанында Иллинойс штатының Молин қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы белгілі альпинист, жазушы және геология профессоры Фритиоф Фрайкселл мен органшы және музыка сабақтарын беруші Регина Холмен Фрайкселл болды. Екеуі де Иллинойс штатындағы Августана колледжінде оқытушы болып жұмыс істеді. Роалд өте ерте жасынан сурет салуға, спортқа және поэзияға қызығушылық танытты, бірақ ғылымды таңдап, кейіннен жоғары білімін геология саласында алды.

Білім

Фриксэлл 1956 жылы геология мамандығы бойынша Огаустана колледжін "А" бағасымен бітірді, онда оның ата-анасы жұмыс істеген. Бітіргеннен кейін Роалд колледж кезіндегі сүйіктісі Хелен Бробергке үйленді. Джексон-Холдағы бал айынан кейін Роалд Вашингтон штаты университетінде (WSU) аспирантураны бастағанға дейін Гранд-Теттон ұлттық паркінде табиғатты зерттеуші ретінде қысқа уақыт жұмыс істеді. WSU-де оқыған кезінде Роалд Рексфорд Ф. Даубенмайр, Ричард Догерти және Генри Смит басшылығымен экология, археология және педология пәндерін оқыды. Аспирантурада оқыған кезінде, 1957 және 1958 жылдары Роалд Колвилл резервациясындағы Үндістер ісі жөніндегі бюрода жұмыс істеді. Осы уақыт ішінде Роалд пен Хеленнің Женни және Том есімді екі баласы болды. Отбасын өсіргенде Роалд Гинкго тас орманы мемлекеттік паркінің директоры болып жұмыс істеді. 1971 жылдың қыркүйегінде Роалд WSU-ға оралып, кіші геолог болып жұмысқа орналасты. Фриксэлл Палуза және Жылан өзендерінің тоғысындағы Мармс үңгірінде студенттерімен және Ричард Догертимен бірге жұмыс істеді. Қазба жұмысынан осы жердің 10 000 – 12 000 жыл бұрын пайда болғаны анықталды, бұл Солтүстік Америкадағы маңызды жаңалық болды. 1971 жылы Фриксэлл Айдахо университетінде докторлық диссертациясын қорғады.

Мансап

Достары "Фрикс" деп атаған доктор Фрикселл кейіннен Вашингтон штатының университетінде геохронологияға маманданған антропология профессоры болды. Ол геоархеология саласындағы көп салалы жұмысымен танымал болды. 1960 жылдары Фрайкселл Ұлттық ғылым қорының гранты бойынша АҚШ Геологиялық қызметінің екі мүшесімен бірге Мексиканың Пуэбла штатындағы Вальсекильо су қоймасының солтүстік жағалауындағы Хуэятлако деген археологиялық ескерткішті зерттеумен айналысты. Олар 250 000 жыл бұрын жасалған тас құралдарын тапты. Бұл жаңалық археологиялық қауымда үлкен күмәнмен қабылданды. 1968 жылы Фрайкселл Ричард Догертимен (WSU) бірлесіп, Палаус өзенінің және Снейк өзенінің қосылған жеріне жақын Вашингтон штатының оңтүстік-шығысындағы Мармес үңгірін қазды. Қазба жұмысы барысында 12 000 жылға жуық көне адам қалдықтары табылды, бұл сол кездегі Батыс жарты шардағы ең көне адам қалдықтарының бірі саналды. 1969 жылы Вашингтон штатының Сенаты Роалд Фрикселл мен Ричард Догертиге "Құрметті азамат" атағын берді. Фрайкселл сондай-ақ "Батыстың кімдері кім" атты кітапта Американың ең үздік жас жігіттерінің бірі ретінде тізілді. Мамандығы бойынша геолог болғанымен, оның жұмысы өте көп салалы болды. Доктор Догертидің археологиясы оған үлкен әсер етіп, археологиялық сынама алу әдістерін жаңартты. Мысалы, оның топырақ стратиграфиясын сынау әдісі кейіннен топырақ монолиттері деп аталды. Бұл әдіс ескерткіштің стратиграфиясының толық бөлігін сақтап қалуға мүмкіндік берді, одан кейін оны Вашингтон штатының университетіндегі археологиялық зертханаға алып кетуге болады. Фрайкселл үшін оқыту ең маңыздысы болды және ол көптеген маңызды жобаларына студенттерді тартты. Лесли Уайлдсон оны студенттеріне әр сұрақтың себебін, әр әдістің мағынасын және ғылыми әдістің күшін түсіндіре білгендігін есіне алады. Ескерткіш Төменгі Монументальды тоғаннан жоғары орналасқандықтан, 1969 жылдың ақпан айында су деңгейінің көтерілуімен суға бату қаупі туды. Бұл су көтерілуіне дейін археологиялық ескерткішті құтқаруға үлкен күш жұмсалды. Құтқару жұмыстарына қарамастан, Фрайкселл мен Догерти Армия инженерлік корпусымен және Федералды үкіметпен ескерткішті суға батпауы үшін кешіктіру және болашақ ұрпақтарға сақтау мақсатында күресін жалғастырды. Екі профессор жүздеген мекемелерге баяндамалар жасап, көмек сұрап өтініштер жолдады. Олар президент Линдон Джонсонның назарына ілігіп, ол ескерткішті қорғау жөнінде жарлық шығарды. Бұл жарлыққа сәйкес, ескерткіштің айналасына суды тоқтату үшін 1,5 миллион доллар бөлінді. Алайда, бөгет бұзылып, су топыраққа сіңіп кеткенде апат орын алды. Бөгет бұзылғаннан кейін ғана ескерткішті қазу жұмыстары басталды. Су қоймасының суымен суға батқан кезде ескерткіште еріктілер мен археологтардың үлкен тобы болды. Олар болашақта зерттеу үшін сақтау үмітімен ескерткішті брезенттермен және тонналап құм мен қиыршық таспен қорғауға тырысты.