Кіріспе

Стоян Аралица (туған жылы: 1883 жылдың 24 желтоқсаны, Шкаре, Лика; қайтыс болған жылы: 1980 жылдың 4 ақпаны, Белград, Сербия) – серб импрессионист суретшісі және академик.

Өмірбаян

Стоян Араликаның өмірін Мюнхендегі оқуы (1909–1914), Прагадағы қысқа тұру, Париждегі Жоғары көркем өнер мектебіндегі (École nationale supérieure des Beaux Arts) оқуы, содан кейін Загребте және 1941 жылы Белградқа көшу арқылы бақылауға болады. Өмірінің қалған бөлігінде ол Белградта тұрды, 1946 жылдан 1948 жылға дейінгі Стокгольмде болған уақытын есептемегенде. Оның өмірінің кезеңдерін ажырату сияқты, оның суретшілік шығармашылығында төрт анық кезеңді ажырата аламыз: Мюнхен, Прага, Париж, Загреб және Белград кезеңдері. Мюнхенде оқыған кезінде портреттер мен жалаңаш суреттер басым тақырып болды, олар академиялық стильге және Сецессияның соңғы эхоларына жақын болды. 1922–1925 жылдардағы форманың түске қысқа мерзімді басымдығы Парижге келгеннен бастап (1926) көркемдік жетілу кезеңімен ауыстырылды. Жергілікті белсенді көркем ағымға қосылып, ол сәндік элементтерден алыстап, таза визуалды қызығушылықты ұстанды. Бұрынғыда баса көрсетілген толық көлемді форма бірте-бірте түсті беттерге ыдырады. Бұл маңызды өзгеріс Андре Лоте студиясында салған шағын жалаңаш суреттер мен натюрморттармен басталды, ал оның суреттерінің түстік құрылымы Малакофф, Кассис және әсіресе Сент-Тропе ауылдарының маңындағы пейзаждарда қалыптасты. Қажетті жетілдіру келесі Загреб кезеңінде (1933–1941) аяқталды, ол кезде Аралика өз туған еліндегі қазіргі үрдістерге қайта қосылды. Оның фаувистерге жақын техникасы, әсіресе Дубровник, Оребич, Корчула қалаларындағы теңіз жағалауы пейзаждарында айқын көрінеді. Соңында, Белград кезеңі, әсіресе 1951–1959 жылдар аралығы, оның шығармашылық шыңы деп есептелуі мүмкін. Ровинь, Белград және көбінесе Лика пейзаждарының сериясын кең және қабатталған мазкилермен лирикалық атмосферада бейнелеу арқылы ол интимдік сурет салу шеңберінен шығып, оны жалпыға ортақ маңызы бар монументалды тұтасқа жеткізді. Араликаның туындылары әрқашан Еуропа өнерінің қазіргі үрдістерімен байланысты болғанымен, тар мағынада ол отандық колорист-суретшілердің соңына түсті, олардың өнері өздерінің туған топырағынан күш алып, шабыттанды. Ол ХХ ғасырдың екінші жартысындағы қазіргі заманғы өнердің дамуына екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салған маңызды туындылар сериясымен үлес қосты.