Роберт Льюис: Американдық актер және режиссердің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық актер және режиссер

Роберт Льюис (16 наурыз 1909 жыл - 23 қараша 1997 жыл) – 1947 жылы Нью-Йоркте ықпалды Актерлер студиясын құрған американдық актер, режиссер, педагог, автор. Бродвей мен Голливудтағы жетістіктерінен бөлек, Льюис американдық театрға сіңірген ең маңызды және ұзаққа созылған үлесі – сол кездегі көрнекті актерлік және режиссерлік шеберлердің бірі болуы мүмкін. Ол актерлік өнердің Станиславский жүйесін ерте қабылдағандардың бірі және 1930 жылдары Нью-Йорктегі революциялық Group Theatre тобының негізін қалаушы мүшесі болды. 1970 жылдары Йель драма мектебінің актерлік және режиссура факультеттерінің басшысы қызметін атқарды.

Алғашқы жылдар

Роберт (Бобби) Льюис 1909 жылы Бруклинде орташа табысты жұмысшы отбасында дүниеге келді. Бұрынғы контральто болған анасының ынтасымен Льюис өнерге ертеден қызығушылық танытып, әсіресе музыкаға, соның ішінде операға ден қойды. Бала кезінде виолончель мен фортепиано сабақтарын алған, бірақ ол актерлік өнерге деген құштарлығына басымдық берді. 1929 жылы ол Нью-Йорктегі Ева Ле Галлиеннің Азаматтық репертуар театрына қосылды. Кейін опера режиссері болғанда және Голливудта мюзиклдер түсіргенде оның музыкалық білімі аса құнды болып шықты.

Топтық театр

1931 жылы Льюис Нью-Йорктегі революциялық Group Theatre-дің 28 негізгі мүшесінің бірі болды. Гарольд Кларман, Ли Страсберг және продюсер Шерил Кроуфорд құрған «The Group» – театр өнерінің ішкі механикасын зерттеу үшін біріккен жас актерлер, режиссерлер мен драматургтердің ұжымы. Льюис пен Group-тың басқа да мүшелері, мысалы, Стелла Адлер мен Элия Казан, орыс режиссері Константин Станиславскийдің әдістеріне негіделген жаңа актерлік форманы қолдады. Олар 1920 жылдары Америкада алғаш рет Мәскеу өнер театрының бұрынғы мүшелері Ричард Болеславский мен Мария Успенскаяның, Кларман мен Страсберг оқыған Америка зертханалық театрында оқыған Станиславский жүйесі, шынайы, сенімді және де соның салдарынан күшті сахналық өнер тудыратынына сенді. Льюис 1930 жылдары Group Theatre-дің бірнеше түпнұсқалық қойылымдарында ойнады, соның ішінде Сидни Кингслинің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Ақ халаттылар» және Клиффорд Одетстің «Лефтиді күту», «Оян да ән айт!», «Жоғалған жұмақ» және «Алтын ұл» пьесалары. Льюис Николс қаласындағы Пайн Брук кантри клубында жаз бойы демалды. Пайнбрук ең белгілісі – Group Theatre-дің (Нью-Йорк) жазғы үйі. Онда демалыс өткізген басқа да суретшілер: Элия Казан, Гарри Морган, Джон Гарфилд, Ли Дж. Кобб, Уилл Гир, Клиффорд Одетс, Говард Да Силва және Ирвин Шоу. Кез келген көркемдік ізденісте болғандай, орыс Станиславский жүйесі мен ақырында «Әдіс» деп аталған нәрсе арасындағы аудармадағы және басымдықтардағы айырмашылықтар Group-та қызу талқыланды. 1934 жылдың жазында Стелла Адлер Париж сапарынан оралды, онда ол Станиславскиймен жеке жұмыс істеді және Ли Страсбергтің тәсіліне тікелей қарсылық көрсетті, бұл 1937 жылы Страсбергтің Group-тан кетуіне әкелген шиеленісті күшейтті. Кейінірек Льюис Страсбергтің Әдісі, оның егжей-тегжейлі аспектілерінде дұрыс болғанымен, Станиславскийдің бұрмаланған түрі екенін айтты, өйткені ол Станиславский теориясының тек бір бөлігіне ғана баса назар аударды. (Төмендегі «Әдіс пе, немесе ақымақтық?» қараңыз) Group-тың жетістігіне қарамастан, ішкі келіспеушіліктер, Голливудтың тартымдылығы және қаржылық қиындықтар өз әсерін тигізе бастады және 1936 жылдың соңында өндіріс тоқтатылды. Group-тың көптеген мүшелері, соның ішінде Льюис және Group-тың негізін қалаушы Харольд Кларман, Голливудтағы басқа мүшелеріне қосылу үшін кетті. 1937 жылдың сәуірінде Ли Страсберг пен Шерил Кроуфорд Group директорлары лауазымынан кетті. Бірақ бір жылдан кейін Роберт Льюис пен Элия Казан Нью-Йоркке оралып, Group семинарларын қайта бастады және The Group Theatre Studio төрт жүз өтініш білдіргендерден таңдалған елу актермен қайта ашылды. Льюис, Казан және Санфорд Мейснер негізгі оқытушылар болды. Сол жылы Харольд Кларман Голливудтан оралып, Клиффорд Одетстің «Алтын ұл» пьесасын қойды, ол Group-тың ең табысты пьесасына айналды. Роберт Льюис жүлделі жекпе-жектің ұйымдастырушысы Рокси Готтлиб рөлін ойнады. Кейін Льюис түпнұсқалық қойылымда дұрыс таңдалмағанын айтты, бірақ 1938 жылы Лондондағы Сент-Джеймс театрында «Алтын ұл» пьесасын сәтті қоюдың режиссері ретінде қанағаттанарлық рөл атқарды. Лондонда Льюис Михаил Чеховпен бірге оқыды, ол оның жұмысын бағалаған және Станиславский өз теорияларын ең жақсы түсіндіретін актер саналды. Девонширдегі Дартингтон Холлдағы Чехов студиясында Льюис Станиславскийдің техникасын немесе «әдісін», Америкада бейресми түрде танылғандай, одан әрі түсінуін қалыптастырды. Келесі жылы Льюис Уильям Сароянның «My Heart's in the Highlands» (1939) пьесасымен Бродвейдегі режиссерлік дебютін жасады.

In 1931, Lewis became one of the 28 original members of New York's revolutionary Group Theatre. Formed by Harold Clurman, Lee Strasberg and producer Cheryl Crawford, The Group was an ensemble of passionate young actors, directors and writers who came together to explore the inner processes of theatre craft. Lewis and other members of the Group, such as Stella Adler and Elia Kazan, were proponents of a new form of acting based on the techniques of Russian director Constantin Stanislavski. They believed the Stanislavski System, first taught in America in the 1920s by former members of the Moscow Art Theatre, Richard Boleslavski and Maria Ouspenskaya at the American Laboratory Theatre where Clurman and Strasberg had studied, resulted in a more truthful, more believable, and therefore more powerful stage performance than could be accomplished with more seemingly external techniques common at that time. Lewis appeared in several original Group Theatre productions in the 1930s including Sidney Kingsley's Pulitzer Prize winning Men in White and Clifford Odets' plays Waiting for Lefty, Awake and Sing!, Paradise Lost and Golden Boy. Lewis summered at Pine Brook Country Club in Nichols, Connecticut. Pinebrook is best known for becoming the summer home of the Group Theatre (New York). Some of the other artists who summered there were; Elia Kazan, Harry Morgan, John Garfield, Lee J. Cobb, Will Geer, Clifford Odets, Howard Da Silva and Irwin Shaw. As in any artistic endeavor, differences in translation and emphasis between the Russian Stanislavski System, and what eventually came to be known as The Method, were debated vigorously in the Group. In the summer of 1934, Stella Adler returned from a trip to Paris where she had worked privately with Stanislavski and directly challenged Lee Strasberg's approach, deepening tensions which led to Strasberg's departure from the Group in 1937. In later years, Lewis held that Strasberg's Method, while valid in its particulars, was a misrepresentation of Stanislavski because it emphasized only some parts of Stanislavski's theory. (See Method — Or Madness?, below)

Despite the Group's success, internal disagreements, the lure of Hollywood and financial issues began to take a toll and, by late 1936, production was suspended. Officially released from Group obligations, many of the members, including Lewis and Group founder Harold Clurman, went off to join other Group members already in Hollywood. In April 1937, Lee Strasberg and Cheryl Crawford resigned as directors of the Group. A year later, however, Robert Lewis and Elia Kazan returned to New York to restart Group workshops and The Group Theatre Studio resumed with fifty actors chosen from four hundred who auditioned. Lewis, Kazan and Sanford Meisner were the principal teachers. That same year, Harold Clurman returned from Hollywood to stage the Group's production of Clifford Odets' Golden Boy, which became its most successful play. Robert Lewis was cast as Roxy Gottlieb, the prizefight promoter. Lewis later maintained that he had been miscast in the original production, though he assumed a more satisfying role as director of his own successful production of Golden Boy at the St. James Theatre in London, in 1938. While in London, Lewis studied with Michael Chekov, an actor whose work he admired and whom Stanislavski considered one of the foremost interpreters of his theories. At Chekov's studio in Devonshire at Dartington Hall, Lewis further shaped his understanding of Stanislavski's techniques, or "method", as it was informally known in America. The following year, Lewis made his Broadway directorial debut with a critically successful production of William Saroyan's My Heart's in the Highlands (1939).

Голливуд

Франшо Тоун, Клиффорд Одец, Стелла Адлер, Элия Казан және Гарольд Кларман сияқты топ мүшелерінің бірі болған Льюис, Голливудтағы «күнә жасау қажеттілігін» (Одецтің айтуынша) өте тартымды деп тапты. «Слингс энд Ароузс: Театр менің өмірімде» атты кітабында Льюис «бойы шағын және денелі болғаны үшін» актер ретінде басты рөлге емес, екінші рөлдерге түсетінін өкінішпен қабылдағанын жазады. Шындығында, 1940 жылы Лос-Анджелеске көшкеннен кейін ол Голливудта есте қаларлық экрандық кейіпкерлерге, әсіресе түрлі ұлт өкілдеріне айнала білуімен танылды. Ол Джордж Сандерспен бірге «Париж қараңғысында» (FOX, 1943) полковник Пирош, ал Питер Лоуфорд, Дональд Крисп және Джун Локхартпен бірге «Лассидің ұлында» (MGM, 1945) сержант Шмидт рөлін ойнады. «Tonight We Raid Calais» (FOX, 1943) фильмінде француз құпия қызметінің қызметкері Морис Боннар, ал Катарина Хепберннің қатысуымен түсірілген «Dragon Seed» (MGM, 1944) фильмінде жапон полковнигі Сато болды. Голливудтағы кейіпкерлік актерлік мансабындағы ең жарқын сәт – Чарльз Чаплиннің «Мсье Верду» (1947) фильмінде француз Морис Ботелло рөлін ойнаған кез болды. Фред Астердің қатысуымен түсірілген «Зигфелд Фоллиз» (MGM, 1946) және Бинг Кросби мен Дональд О’Коннордың қатысуымен түсірілген «Anything Goes» (Paramount, 1956) сияқты мюзиклдерде ойнап, режиссерлік жұмыстарын атқарғанмен, Льюис MGM студиясымен шартқа берілгендіктен тәуелді болды. Льюис Голливудта көңілі тоймай, қабілеті толыққанды пайдаланылмағандықтан және алаңдап жүргенін еске алды; Бродвейге және Шығыс жағалауына қайта оралу үшін MGM-мен жасасқан келісімшартынан шығу үшін көп жылдар бойы күресті. Роберт Льюис 1947 жылы Нью-Йоркке оралып, Бродвейдегі алғашқы үлкен коммерциялық табысын – Алан Джей Лернер мен Фредерик Лоуидің «Brigadoon» атты әуендік пьесасын қойды.

Актерлер студиясы

1947 жылы Льюис бұрынғы топ мүшелері, режиссер Элия Казан және продюсер Шерил Кроуфордпен бірлесіп, кәсіби актерлер шеберханасы – The Actors Studio-ны құрды. The Actors Studio Топтың тығыз ансамбльдік сипатын қайта жаңғыртуға, сондай-ақ 1930-шы жылдары Топ алғаш зерттеген әдістерді дамыту мен жетілдіруге бағытталған тыраныс болды. Бірінші жылы шамамен елу жас актер шақырылды. Льюис ішкі әрекетке немесе ниетке баса назар аударатын, озық деңгейдегі мүшелерге арналған сабақтар өткізді, ал Казан, жас актерлермен жұмыс істеуді ұнататын, сезімдік еске түсіру, қиял және импровизация сияқты техникалық жаттығулар жүргізді. Тек бірінші жылы ғана Роберт Льюис тобы аптасына үш рет жиналып, Марлон Брандо, Монтгомери Клифт, Милдред Даннок, Джером Роббинс, Герберт Бергхоф, Том Эвелл, Джон Форсайт, Кевин Маккарти, Карл Малден, Э.Г. Маршалл, Патриция Нил, Беатрис Стрейт және Дэвид Уэйн сияқты актерлерді қамтыды. Льюис ақырында Казан мен Кроуфордпен туындаған дауларға байланысты (кейін шешілген) және Бродвейдегі өсіп келе жатқан режиссерлік мансабына көңіл бөлгісі келгендіктен The Actors Studio-дан кетіп қалды. Шындығында, 1947 жылы оның алғашқы, үлкен коммерциялық сәттілігіне ие болған Бродвей қойылымы – Алан Джей Лернердің «Бригадун» спектаклі болды. Льюис кеткеннен кейін бірнеше жыл өткен соң Ли Страсберг студияға қосылуға шақырылды. Көп жылдардан кейін Льюис Страсбергпен «Әдіс» әдістемесінің кейбір ерекшеліктері бойынша келіспеді – осыған ұқсас пікір қақтығыстары басқалардың арасында да болды. Алайда, осы келіспеушіліктерге қарамастан, Страсбергтің басшылығымен The Actors Studio гүлденді және ол бірнеше жылдан кейін көркемдік директор болып тағайындалды, өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды. Қазірге дейін жұмыс істеп келе жатқан The Actors Studio Станиславский жүйесінің немесе «Әдіс» әдістемесінің жетекші орталықтарының біріне айналды, ХХ ғасырдың екінші жартысында американдық театр мен кинодағы ең ықпалды актерлерді тәрбиеледі.

Әдіс Әлде ақымақтық па?

1950 жылдары Станиславскийдің актерлік техника туралы идеялары Америкада кең танымал болды. Льюис өз естеліктерінде, осы идеялардың кеңінен қабылдануы оның жақтастары мен қарсыластары арасында шатасу мен қате ақпараттың таралуына әкелгенін айтады. Көптеген түрлі жақтастар мен сан алуан түсіндірулер болды, кейбіреулері табысты, ал кейбіреулері одан да аз табысқа жетті, барлығы "Әдіс" деген жалпы атпен біріктірілді. 1957 жылдың 15 сәуірінде, дүйсенбі күні сағат 23:30-да Нью-Йорк қаласындағы Плейхаус театры сахнасында Роберт Льюис кәсіби актерлерге, режиссерлерге және драматургтерге "Әдіс" актерлігінің не екенін және не емесін түсіндіретін сегіз лекцияның біріншісін оқыды. Лекцияларға қатысуға шамамен 5000 өтініш түсті. "Әдіс" актерлігіне байланысты ауаны тазарту мақсатында Льюис актердің дайындығының көп қырлы екенін, ал Станиславский актердің ішкі және сыртқы жағынан дайындалуын қалағанын, әсіресе эмоциялық ес немесе басқа да ішкі техникаларға толығымен немесе тым көп сүйенбеуін атап өтті. "Әдіс" актерлігіне қарсылар "сөйлей алмайтын актерлердің буыны" деп шағымданып, олардың актерлігі актердің шындығын жеткізгенімен, сахнадағы кейіпкердің шындығын жеткізбейтінін айтты. Льюис мұндай қойылымдардың Станиславскийдің идеяларын дұрыс түсінбеудің салдары екенін ойлады. Шындығында, Льюис өмірі бойы "Әдіс" актерлерінің, өмірдегідей шындықпен сахналық диалогтарды айтуы кейде Шекспирді немесе басқа классиктерді ойнаудан бас тартуға себеп болғанын, себебі кейбір адамдар осы авторлардың пьесаларына стильді сөйлеу әдісі қажет деп сенгенін қайғырып айтты. Лекцияларында Льюис актерлер дауыстарын дұрыс қолданса, Шекспирдің ұйқастық өлеңі сияқты ресми сөйлеу тәсілдерін меңгеріп қана қоймай, осы арқылы әлдеқайда сенімді кейіпкерлерді жасай алатынын мәлімдеді. Расында, Льюис студенттерінің бірі және "Әдіс" актерлігімен ең көп байланысты актерлердің бірі Марлон Брандо, МГМ-нің "Юлий Цезарь" фильміндегі Марк Антоний рөлі үшін мақтауға толы пікірлер алды және Оскарға ұсынылды, осы рөлде оның серігі – танымал шекспирлік актер Джон Гилгуд болды. Льюис "Әдіс" актерлігі туралы лекциялары кейіннен оның алғашқы кітабының негізі болды – "Әдіс пе, әлде ақымақтық па?" (Samuel French, 1958).

By the 1950s, Stanislavski's ideas on acting technique had become very popular in America. In his memoirs, Lewis notes that widespread adoption had also fostered widespread confusion and misinformation, both among its defenders and its detractors. There were many different proponents and many different interpretations, some successful and some less so, all lumped together under the popular moniker of "The Method". On the stage of the Playhouse Theatre in New York City, at 11:30 p. m. on the evening of Monday, April 15, 1957, Robert Lewis presented the first of eight lectures to professional actors, directors and playwrights on the subject of what, exactly, Method acting is and is not. There were some 5,000 written applications to attend the lectures. In an attempt to clear the air surrounding Method acting, one of Lewis' points revolved around the idea that there are many facets of an actor's preparation and Stanislavski intended that the actor prepare internally and externally, rather than relying exclusively, or too heavily, upon internal techniques such as affective memory. Opponents of Method acting complained of a "generation of mumblers", whose acting conveyed the truth of the actor but not necessarily the truth of the character on the stage. Lewis felt that such performances were the result of an unfortunate misinterpretation of Stanislavski's ideas. Lewis lamented throughout his career, in fact, that Method actors, who simply spoke stage dialogue truthfully, exactly as they would in life, were sometimes discouraged from playing Shakespeare or other classical writers because some people believed these authors' plays required a stylized method of speaking. In his lectures, Lewis maintained that by using their voices properly, Method actors could not only master formal ways of speaking, such as required for Shakespearean blank verse, but could create much more believable characters by doing so. Indeed, one of Lewis's students, and one of the actors most often associated with the Method, Marlon Brando, received rave reviews and an Oscar nomination for his portrayal of Mark Antony in the MGM version of Julius Caesar opposite the acclaimed Shakespearean actor John Gielgud. Lewis's lectures on Method acting later became the basis of his first book, Method — Or Madness? (Samuel French, 1958).

Йель драма мектебі

The Group Theatre, The Actors Studio, өзінің жеке Роберт Льюис театрлық шеберханасы мен Линкольн орталығының оқу бағдарламасында оқытумен қатар, Льюис карьерасының көп бөлігінде елдің әртүрлі колледждері мен университеттерінде танымал лекциятор болып жұмыс істеді. Ол режиссерлік жоспарына байланысты Йель драма мектебіне ұзақ және қысқа мерзімге жиі қайтып оқыды, және 1970 жылдары Роберт Брустейннің деканы болған кезінде Йель актерлік және режиссура кафедраларының төрағасы болды. Йельдегі қызметі кезінде Льюис Мерил Стрип сияқты көптеген сәтті актерлердің мансабын қалыптастыруға көмектесті. Ол 1976 жылы Йельден зейнетке шықты.

Кейінгі жылдар

"Әдіс пе, әлде ақымақтық па?" еңбегінен кейін Роберт Льюис актерлік өнер туралы тағы екі кітап жазды: "Ойыншыларға кеңес" (Harper & Row, 1980) – актерлерге арналған нұсқаулық, және "Слингс және жебелер: Менің өмірімдегі театр" (Stein and Day, 1984) – естеліктер. 1978 жылы Вестчестер округінде кәсіби репертуарлық труппа құруға жасалған сәтсіз әрекеттің нәтижесінде Льюис Роберт Льюис актерлік труппасын құрды, ол Нью-Рошель колледжінде орналасты. Льюис актерлерді таңдауда өзінің мол таланттарына сүйенсе де, бұл жоба тек бір маусымға созылды. Маусым Джон Форд Нунанның "Клуб чемпионының жесірі" пьесасының әлемдік премьерасымен ашылды, онда басты рөлді Морин Стейплтон ойнады. Фарли Гренджердің екінші өнімде, "Калигула" (Камю, 1961) пьесасындағы атау рөлін ойнауы күтілген, бірақ ол премьера алдында ауыстырылды. Питер Галлахер Сципион рөлін, ал Артур Годфри эфирде жұмыстан босаған Джулиус ЛаРоза Геликон рөлінде ойнады. Соңғы пьеса – Алехандро Касонаның "Көктемде өзін-өзі өлтіруге тыйым салынады" (Мадрид, 1937) пьесасының аудармасы болды. Бобидің Йель университетіндегі шәкірті Дэвид Ротенбергтің қоюымен сахналанған бұл пьесада Эрл Хайман, Ленка Петерсон (Актерлер студиясына қабылданған алғашқы актерлердің бірі), Майкл Липтон және Бренда Льюис ойнады. Бобидің Йельдегі студенттерінің бірі Мерил Стрип Чарльз Маровицтің режиссерлік ететін "Шипағайды бауырмалдыққа үйрету" пьесасын қою мүмкіндігін Льюиспен талқылады. Алайда, екінші маусым өткізілмеді. Льюис 1980-ші жылдары театр өміріне белсенді қатысып, Роберт Льюис театр шеберханасы арқылы және 1981-82 жылдары Райс университетінде жаңа буын актерлер мен режиссерлерге сабақ берді. Ол сондай-ақ Вашингтоннан тыс орналасқан "Волк Трап" ұлттық паркіндегі өнер орталығының алғашқы көркемдік директоры болды. 1991 жылы ол Америка театрларының Даңқ залына енгізілді. Сол жылы Кент штаты университеті оның құрметіне жыл сайын табыс етілетін Роберт Льюис өмірлік жетістіктері медалін тағайындады. Льюис 1997 жылдың 23 қарашасында Нью-Йорк қаласында 88 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

After Method — or Madness?, Robert Lewis wrote two other books on acting, Advice to the Players (Harper & Row, 1980), an actors handbook, and Slings and Arrows: Theater in My Life (Stein and Day, 1984), a memoir. In 1978, in an ill fated attempt to establish a professional repertory company in Westchester County, Lewis established the Robert Lewis Acting Company which was housed in the College of New Rochelle. Although Lewis was able to draw upon his vast roster of talent when casting, the effort only lasted one season. That season opened with the world premiere of “The Club Champion’s Widow” by John Ford Noonan. It featured Maureen Stapleton in the lead role. It was announced that Farley Granger would play the title role in the second production, “Caligula” (Camus, 1961), but he was replaced before opening. Peter Gallagher was Scipio and Julius LaRosa, famously fired on air by Arthur Godfrey, was cast as Helicon. The final play was a translation of a play by Alejandro Casona called, "Suicide Prohibited in Springtime" (Madrid, 1937). Directed by one of Bobby’s Yale school students, David Rotenberg, it featured Earle Hyman, Lenka Peterson (one of the first actors admitted to the Actors’ Studio), Michael Lipton and Brenda Lewis. Meryl Streep, one of Bobby’s students from Yale, had been in discussions with Lewis about doing “The Taming of the Shrew” which was to be directed by Charles Marowitz. Unfortunately, there wasn’t a second season. Lewis remained active in theater in the 1980s and continued to teach a new generation of actors and directors through his Robert Lewis Theatre Workshop and at Rice University in 1981 82. He also served as the first artistic director at the Wolf Trap National Park for the Performing Arts outside Washington, D. C.

He was inducted into the American Theater Hall of Fame in 1991. In that same year, Kent State University established the annual Robert Lewis Lifetime Achievement medal in his honor. Lewis died of heart failure on November 23, 1997, in New York City, at the age of 88.