Кіріспе
Ваза ұлттық паркі – Камерунның алыс солтүстік аймағындағы Логон және Шари департаментінде орналасқан ұлттық парк. Ол 1934 жылы аң аулау қорығы ретінде құрылды және жалпы ауданы [ауданды көрсету керек] шақырымды құрайды. Ваза 1968 жылы ұлттық парк мәртебесіне ие болды, ал 1979 жылы ЮНЕСКО биосфералық қорығы атанды. Парктің биоәртүрлілігін сақтау мақсатында 1997 жылы басқару жоспары жасалды, бұл Камерун үшін алғашқысы болды. Бұл паркті Ваза-Логон су тасқынымен Рамсар аймағы ретінде біріктіру жөніндегі ұсыныс та қарастырылып жатыр. Басым өсімдік жамылғысы Сахель және Судан саваннасы арасындағы көшімді аймақта орналасқан, мұнда акация және ашық Яэре саванна орманды аймақтары кездеседі. Паркте арыстан, африкалық бұта пилі, гиена, хартебист, роан антилопасы, коб, су қайыңы, қамыс, газель, Судан гепарды және Батыс Африка жирафы сияқты жануарлар мекендейді. Сонымен қатар, қаздар, баклан, Солтүстік Африка страусы, тұзбас, пеликан, ақ жусан және ибис сияқты құстар да кездеседі.
Waza National Park is a national park in the Department of Logone et Chari, in Far North Region, Cameroon. It was founded in 1934 as a hunting reserve, and covers a total of Waza achieved national park status in 1968, and became a UNESCO biosphere reserve in 1979. For the preservation and conservation of the biodiversity of the park, a Management Master Plan was drawn up in 1997, reported to be the first of its kind in Cameroon. There is also a proposal to combine this park with the Waza Logone floodplain as a Ramsar Site. The dominant vegetation is in the transition zone between the Sahel and Sudan savanna, containing acacia and open Yaéré savannah forests. The prominent faunal species reported to inhabit the park are the lion, African bush elephant, hyena, hartebeest, roan antelope, Kob, waterbuck, reed, gazelle, Sudan cheetah and West African giraffe. The avifauna reported are geese, egrets, North African ostriches, herons, pelicans, saddle billed storks and ibis.
География
Парк батысында Ваза қаласымен және Нигериямен шектеседі, ал Чад елi жақын жерде орналасқан. Маусымдық су тасқан "Яэре" жазығы шығыс және солтүстік-шығыс шекарасын белгілейді, ал Маруа – Куссери тас жолы батыста жатыр. Комбрет тұқымдас бұталы саванна Склерокарья бирея ағаштарынан, Комбретум және Терминалия бұталарынан, сондай-ақ Гифаэне тебайка пальмасынан тұрады. Anogeissus leiocarpus ормандығы құмды топыраққа орналасқан, уақытша су қоймаларының жанында Mitragyna inermis өседі. Lannea humilis ашық шөптес саванна, қысқа жылдық шөптермен үйлеседі. Уақытша су қоймаларына жақын кішкентай аралдарда ағаштар мен Mitragyna inermis шоғырлары да кездеседі. Мұндай жағдайда өсімдіктер тығыз сазды топырақта өседі. Дегенмен, аймақ жоғары булану деңгейіне байланысты өте тұзды. Өсімдіктердің төртінші түрі – қара сазды топырақта өсетін Acacia seyal ағаштарынан тұратын саванна, жаңбырлы айларда суға толады; мұндай жағдайда шөптер өте баяу өседі немесе тіпті құрғап қалуы мүмкін. Соңғы өсімдік түрі Яэре су тасқыны жазығында кездеседі, бұл паркте көп жылдық шөптерді сақтау үшін маңызды аймақ. Кездесетін шөптер: Vetiveria nigritana, Oryza barthii, Echinochloa pyramidalis және Echinochloa stagnina, сондай-ақ Sesbania pachycarpa бар бірнеше шөптесін өсімдіктер. Алайда, ағаштар жоқ жерлерде орман өрттері жиі болады. Парк 15 қарашадан 15 маусымға дейін ашық, ал парктің қағидаларына сәйкес, жануарлар дүниесін көру үшін гiд мiндеттi түрде керек.
Жабайы табиғат
Парктегі сүтқоректілер саны Орталық Батыс Африкадағы ең ірілерінің бірі. Ваза ұлттық паркі арыстан популяциясының азаюына куә болып отыр. 2010 жылы 14–21 арыстанның тірі қалғаны бағаланды. Ваза ұлттық паркі Кордофан жирафының (G. c. antiquorum) соңғы популяцияларының біріне де мекен жай. 1980 жылдардағы күрт төмендеуден кейін, 1990 жылдары коб антилопасының саны 5000-ға жетті. Басқа ірі тұяқты жануарлар – қабан және роан. Страустар да тіркелген. Пілдер "Пілдер суару орны" аталатын танымал су көзіне жиналады. Басқа да түрлерге хартбист, цессебе, зәйтүн бабуины, пата және вервет маймылы, барыс, гепард және түнгі аардварк жатады. Сондай-ақ Ваза бақасы Bufo wazae де бар, ол қазір Sclerophrys xeros құрамына енген.
Құс тіршілік иелері
Паркте, оның ішінде жалғасқан Логон су тасқыны жазығында, 379 түр құс тіршілік етеді. Көрінген құстардың арасында мраморлы үйрек, қызылқұйрық үйрек, үлкен дақылды бүркіт, шөптемелерде қайшы құйрықты қызылқұйрық, кіші сұңқар, Нубиялық бауыры (Neotis nuba), кескіш, Арабиялық бауыры Ardeotis арабтар, Малшыл үйрек, мүйізді құс, түрлі жұлдыздар, Абиссиниялық ролик және страус бар. Ваза паркінде браконьерлердің арыстандарды өлтіруіне қатысты жүргізілген зерттеулер нәтижесінде, қазір тек шамамен 40 арыстан қалғаны және олардың жақын арада жойылып кетуі мүмкін екені анықталды. Бұған себептердің бірі – жеткіліксіз патрульдеу. IUCN қорғалатын аумақтың әр 5000 гектарына бір күзетшіні қарастырса да, парктегі эко-күзетшілердің саны одан әлдеқайда аз. Қазір бұл мәселе шешілуде. Аталған жоба аясында басқару жоспары жасалды. Жергілікті басқару комитеті құрылып, жұмыс істеуде. Жоба шеңберінде далалық сынақтар кезінде сабан мен арабика ағашының шайыры сияқты бірнеше табиғи өнімдерді бақылаумен жинау көзделіп отыр, бірақ олардың өндірісі парк құрылғаннан кейін де жалғасуда. 1983 жылы паркте жиырма бес рейнджер жұмыс істесе, 2005 жылға қарай бұл сан жетіге дейін азайды, ал Чад, Нигерия және Камеруннан келген браконьерлер «парк ресурстарын тонауға» шықты деген хабарлар тарады. Сондай-ақ 2005 жылы Нидерландының Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағының комитеті тұрақты рейнджерлерге көмектесетін қосымша он алты «эко-рейнджерге» жалақы төлеуге келісті. Су тасқыны жазығының төзімділігін арттыру мақсатында су тасқыны жазығын қалпына келтіру жұмыстары 1994 жылы басталды және паркте оң нәтижелер бергені хабарланды. Ваза ұлттық паркі жобаның басты иесі болғандықтан, статистика көрсеткендей, қазір Ваза-Логон аймағында 370 түр тұрақты және көшпенді құстар кездеседі, бұл аймақ сегіз түрлі тіршілік ортасын қамтиды, ал су құстарының саны 1993 жылы 59 000 болса, 1997 жылы 87 000-ға жетті. Сонымен қатар, су тасқынынан алынған балық өндірісі 1996/1997 жылдары 2000 тоннаға (құрғақ салмағы) жетті (балық түрлері Clarias sp., Tilapia sp., Alestes sp., Petrocephalus sp., Labeo sp. және тағы да басқалар). Жайылымдардың өнімділігі құрғақ маусымда мал басының шамамен 100 000 басқа дейін өсуіне әсер етті.