Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Rauðúlfs þáttr – Исландияда сақталған қысқа аллегориялық әңгіме, ол бірнеше ортағасырлық қолжазбада кездеседі. Авторы белгісіз, бірақ ол 12-13 ғасырлардағы дін қызметкері болған болуы мүмкін. Әңгіме қасиетті Олафтың (995-1030 жылдары Норвегия королі Олаф Харальдсон II) Раудульфр (сонымен қатар Раудр және Ульфр деп те аталады) деген данаға сапары, кешкі ойын-сауық, дөңгелек пішінді, айналып тұратын және әсем безендірілген үйде түн өткізуі және сол түні патшаның көрген түсі туралы баяндайды. Бұл оқиға кейде Сент-Олафтың жекелеген сағасына енгізіледі.
Rauðúlfs þáttr is a short allegorical story preserved in Iceland in a number of medieval manuscripts. The author is unknown but was apparently a 12th–13th century ecclesiastical person. The story is about Saint Olav's (Olav Haraldsson II king of Norway 995–1030) visit to a wise man named Rauðúlfr (also called Rauðr and Úlfr), their entertainment in the evening, the staying overnight in a round, rotating and richly decorated house and a vision the king had in his dream that night. The story is sometimes incorporated in the Separate Saga of St. Olaf.
Сапар
Бұл оқиға Олав патшаның өзінің сарайымен, ішінде патшайым мен епископпен бірге Швециямен шекаралас, сол кездегі шалғай аймақ – Эстридалир (қазіргі Эстердален) қаласына жасаған саяхаты туралы. Ол Раудульф пен оның отбасына мал ұрлығына айыпталғандарға барады. Раудульф пен оның екі ұлы – Дагр мен Сигурдр, астрономия, уақыт есептеу, физиономия және тағы басқа да білімдерде шебер, дана адамдар екені белгілі болады. Кешке патша той ұйымдастырады, онда ол епископ пен алты ақсүйек адамнан, сондай-ақ үй иесінен олардың шеберліктері туралы айтуды сұрайды, олар осыны бірінен соң бірі орындайды. Содан кейін патша мен оның серіктері түнгі уақытта ауладағы жаңа үйге жеткізіледі.
The story relates King Olav's trip with his retinue, including the queen and bishop, to “Eystridalir” (now Østerdalen) a then rather remote part of Norway, bordering on Sweden. He visits Rauðúlfr and his family who have been accused of cattle theft. Rauðúlfr and his two sons, Dagr and Sigurðr, turn out to be wise men, skilled in astronomy, time reckoning and physiognomy among other things. There is a feast in the evening where the king asks the bishop and six noblemen together with their host to relate about their skills, which they do one by one. After that the king and his retinue are led to a new house in the yard to spend the night.
Айналмалы үй
Үйдің геометриясы мен әшекейлері егжей-тегжейлі сипатталған. Үй дөңгелек пішіндес, төрт есігі бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан. Шатыры жиырма бағанаға тірелген күмбезді болған. Үй төрт бөлікке бөлінген (есіктерден орталыққа дейін созылатын дәліздер арқылы болжамдалады). Үй үш концентрлі қабаттан тұрған: баспалдақпен бірге дөңгелек орталық платформа және қоршаумен бөлінген екі сыртқы бөлік. Орталық платформада Олав патшаның ұйықтауға арналған үлкен төсегі болған. Төсек бағаналары алтын жалатылған үлкен шарлардан және үш тармақты шамдарды ұстап тұратын темірден жасалған иілген сырықтардан тұрған. Патшаның сүйегі дәрежесі бойынша былай реттелген: патшайым оның сол жағындағы бөлікте, оның қызметші әйелдерімен бірге. Епископ дін қызметкерлерімен бірге оның оң жағындағы бөлікте болған. Үш ақсүйек кісі патшаның басынан жоғарыдағы бөлікте, ал тағы үш кісі қарсы жатқан бөлікте болған. Ішкі қабаттағы әр бөлікте жиырма адам, ал сыртқы қабатта қырық адам ұйықтаған, барлығы екі жүз адам. Патша төсекте жатқанда, төбесінің бүкіл жаратылысты бейнелейтін суреттермен әшекейленгенін байқады. Күмбездің ең жоғарғы нүктесінде мандорла ішінде құдайлық, періштелер тобымен оралып тұрған. Одан планеталар, содан кейін бұлттар мен желдер, содан кейін жер бетіндегі өсімдіктер мен жануарлар, соңында теңіз және теңіз жануарлары пайда болған. Бағаналардың сыртындағы сыртқы төбеде ежелгі ерліктердің оқиғалары бейнеленген. Патша ұйықтамас бұрын үйдің айналып жатқанын байқады.
The geometry and ornaments of the house are described in detail. The house was round, with four doors placed equidistantly. The roof had a dome, supported by twenty pillars. The house was divided into four quarters (presumably by corridors leading from the doors to the centre). The house was also divided in three concentric parts: a round central platform with steps and two outer parts divided by a fence. The central platform had a large bed where king Olav was to sleep. The bedposts had large spheres of gilded copper and projecting iron bars, each supporting a tripartite candle. The king's retinue was ordered by rank as follows. The queen was in the quarter on his left side with her ladies in waiting. The bishop was in the quarter on his right with the clerics. Three noblemen were in the quarter above the king's head, but three others in the opposite quarter. Twenty people slept in each quarter in the inner ring, but forty in the outer ring, 200 people altogether. As the king lay in the bed, he observed that the ceiling was all decorated with scenes depicting the entire creation. The apex of the dome had the godhead in a mandorla surrounded by the orders of angels. Out from there were the planets then the clouds and winds, then terrestrial plants and animals, and finally the sea and sea creatures. The outer ceiling, outside the pillars, had stories depicted of ancient deeds. Just before the king fell asleep, he noticed that the house was rotating.
Түс
Сол кезде Олав патша ерекше бір түс көрді. Ертеңіне оянған соң, Раудульфрдың алдына барып, оны түсіндіруді сұрады. Раудульфр түсін білген, Олафқа (және оқырманға) айтып берді және оның мағынасын түсіндірді. Олав патша үлкен айқышқа ілінген, адам бейнесі бар жасыл крестті көрген. Бұл фигура металдан және басқа да материалдардан жасалған, оның құны басынан аяғына дейін азайып барады. Басы қызыл алтыннан (исландша: rautt gull) жасалып, ‘lýsigull’ (жарық алтын) сияқты жарқырап, ұзын және алтын шашы болды, мойны грек отымен қоршалған мыстан, ал кеудесі мен қолдары таза күміспен, аспан денелерінің жолдары мен бейнелерімен өрнектелген. Құрсақтың жоғарғы бөлігі Сюгрдр Фафнисбани, Харальдур Хилдитонн және Харальд Пирс сияқты ежелгі батырлардың ерліктерімен безендірілген жылтыратылған темірден жасалған. Құрсақтың ортаңғы бөлігі таза емес алтыннан жасалып, ағаштармен, шөптермен және құрлықтағы жануарлармен әшекейленген. Құрсақтың төменгі бөлігі әшекейсіз таза күмістен жасалған. Сандардың тері немесе ет түсіне ұқсас түсі болды, ал тізеден төменгі аяқтары ағаштан жасалған. Раудульфр түс көрісін Норвегия патшаларының Олавтан бастап, алтын бас пен көктің даңқына ие болған Олавтың билігінен 1155 жылға дейінгі, билік бөлінген (аяқтар) кезеңге дейінгі табысқа келу ретінде түсіндірді. Раудульфр бірқатар тапқыр ойын-сауықтар арқылы Олав патшаның әрбір мұрагерінің (немесе олардың билігінің) сипатын айқышқа сәйкес келетін бөліктің материалымен немесе әшекейімен байланыстырды. Раудульфр сондай-ақ үйдің күнмен үйлесімде айналып тұратынын түсіндірді. Патша кетер алдында Раудульфр бұлтты аспанда күннің орнын табу үшін (аңызға айналған) күн тасын қалай қолдануға болатынын көрсетті. Соңында Раудульфр мен оның отбасы мал ұрлығынан кінәсіздігі дәлелденді. Патшаның кететін уақытында Раудульфрдың екі ұлы оның қатарына қосылды.
King Olav then had a most peculiar dream. When he woke up the next morning, he went to see Rauðúlfr and asked him to decipher it. Rauðúlfr knew the dream without being told, described it to Olav (and the reader), and expounded its meaning. King Olav had seen a huge crucifix, a green cross with a human figure. This figure was made of metals and other materials with a more or less decreasing value from head to feet. The head was made of red gold (Icelandic: rautt gull) which glowed like ‘lýsigull’ (bright gold) and had long and golden hair, the neck was of copper, surrounded by Greek fire, and the breast and arms were of pure silver engraved with the paths and figures of the heavenly bodies. The uppermost part of the belly was made of polished iron decorated with the deeds of some ancient heroes like Sigurðr Fáfnisbani, Haraldur hilditönn and Harald fairhair. The middle part of the abdomen was made of impure gold and was decorated with trees, herbs, and terrestrial animals. The lowest part of the belly was made of undecorated impure silver. The thighs had skin or flesh colour and the legs below the knees were made of wood. Rauðúlfr interpreted the dream vision as the successive reigns of kings of Norway down from the reign of Olav, who represented the golden head and the glory of Heaven, to about 1155 when the reign had been divided (the legs). By a series of ingenious puns Rauðúlfr linked the character of each of King Olav's successors (or their reign) with the material or decoration of the corresponding part of the crucifix. Rauðúlfr further explained that the house was rotating in harmony with the sun. Before the king departed Rauðúlfr demonstrated the use of a (legendary) sunstone to locate the sun in an overcast sky. Finally, Rauðúlfr and his family were proven innocent of the cattle thefts. On the king's departure Rauðúlfr's two sons joined his retinue.
Зерттеу
Ертедегі зерттеушілер Раудульфс-хаттрдың Ежелгі Келісімдегі Набуходоносордың түсімен байланысты екенін атап өтті. Ол түсінде әртүрлі материалдардан (алтын, мыс, темір және т.б.) жасалған зор бейне көрді. Пайғамбар Даниял оны әлемдік державалардың өркендеуі мен құлдырауының нышаны деп түсіндірді (2-тарау). Той кезіндегі оқиғалардың француздық "Шарлемань де Жест" дастанындағы ұқсас, бірақ әлдеқайда асыра баяндалған оқиғалармен де ұқсастығы байқалды. Екі туындыда да дөңгелек және айналатын үй бейнеленген. Француз дастанындағы дөңгелек үй грек ортағасырлық романдарынан табылған "Күннің мекендерімен" салыстырылды. Кейінгі зерттеулер Раудульфс-хаттрдың король Олавтың қасиеттілігін көрсету үшін космологиялық сипаттағы көптеген символдық бейнелерді пайдаланатын аллегория екенін көрсетті. Дөңгелек үйді шіркеудің аллегориясы және ғаламның бейнесі немесе моделі ретінде қарастыруға болады. Крест – үйдің көрінісі, адам да ғаламның микрокосмосы немесе айнасы ретінде қарастырылған. Орталық платформа басқа сәйкес келеді, ал төбедегі әшекейлер бастан алшақ орналасқан дене мүшелерін бейнелейді. Автор король Олавты үйдің орталық бөлігіне, Жаңа Иерусалимнің (4x3 шам) символдарымен оралып жатқан төсекке, Мәсіхтің символдық орнына орналастырады. Бұл король Олавты даңққа бөлеу немесе оның апотеозы болып табылады. Ғаламның бейнесі ретінде үйді төрт бөліктен тұратын, жер бетіндегі денеден және көктегі, орталық және бөлінбеген жаннан (орталық платформадан) құралған символдық адам ретінде де қарастыруға болады. Осылайша, бұл аллегориялық үй медитация құралы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Раудульфс-хаттрдың символдық бейнелері Бингендік Хильдегардтың космологиялық көріштеріне ұқсас, екі туынды да ортағасырлық шіркеуде кең таралған космологиялық бейнелер дәстүрін көрсетеді. Мұндай бейнелер шіркеу сәулетінде, әдебиеттегі ортағасырлық сәулеттік аллегорияларда, Готфрид фон Страсбургтің "Тристан мен Изольда" туындысындағы махаббат үңгірінде және Бертферттің "Энхиридионында" космограмма түрінде кездеседі.
Early researchers noted the debt Rauðúlfs þáttr owed to the dream of Nebuchadnezzar in the Old Testament. His dream was of a huge image made of various materials (gold, copper, iron, etc.). The prophet Daniel interpreted it to stand for the rise and fall of world powers (Chapter 2). The likeness of events at the feast with a similar but much exaggerated narration in the French chanson de geste Voyage de Charlemagne à Jérusalem et à Constantinople was also noted. Both stories also feature a round and rotating house. The round house in the French song has been compared with “abodes of the Sun” in Greek medieval romances. Later studies indicate that Rauðúlfs þáttr is an allegory that uses a host of symbolic imagery of cosmological nature to manifest the holiness of King Olav (=Saint Olav). The round house can be seen as a prefiguration of the Church and an image or model of the universe. The crucifix is a reflection of the house in the same way as man was seen as a microcosmos, or mirror image, of the universe. The central platform corresponds to the head, the decorations of the ceiling correspond to the body parts further away from the head. The author places King Olav in the central position of the house, in a bed surrounded by symbols of the New Jerusalem (4x3 lights), the symbolic seat of Christ. The effect is a glorification or apotheosis of King Olav. As an image of the universe the house can also be envisaged as a symbolic man composed of a four divided, earthly body and a heavenly, central and undivided soul (the central platform). As such this allegorical house might well have served as a tool for meditation. The symbolic imagery of Rauðúlfs þáttr is close to that used in the cosmological visions of Hildegard of Bingen, both works represent a widespread tradition of cosmological imagery within the medieval church. Other examples of such imagery appear in church architecture, medieval architectural allegories in the literature, the cave of love in Tristan and Isolde by Gottfried von Strassburg, and as a cosmogram in Byrhtferth's Enchiridion.
Тәліп және Норвегия патшалары, үстел
Дененің бөлігі Материал Безендіру Билеуші Бас Жарқыраған қызыл алтын (раутт гулл) Көк түсті мандорла. Періштелер мен аспан даңқы Ólafur Haraldsson (Святой Олав) (1015–1028) Мойын Мыс Грек оты (skoteldur) Sveinn Alfífuson (1030–1035) Кеуде және қолдар Тазартылған күміс (brennt silfur) Аспан денелерінің жолдары (күн, ай және жұлдыздар/планеталар) Magnús góði Ólafsson (1035–1047) Кеуде төмен Бытырылған темір Ежелгі патшалар мен батырлар туралы сағалар Haraldur harðráði (1047–1066) Қарынның жоғарғы бөлігі Алтын қорытпа (электрум) (bleikt gull) Ағаштар, гүлдер және төрт аяқты жануарлар Ólafur kyrri (1066–1093) Қарын: кіндіктен жыныс мүшелеріне дейін Күміс қорытпа (тазартылмаған күміс) (óskírt silfur) Magnús berfættur (1093–1103) Сандар Дене түсіне ұқсас материал Sigurður Jórsalafari (1130 ж. қайтыс болған) және Eysteinn Magnússon (1123 ж. қайтыс болған) Аяқтар және табандар Ағаш Magnús berfættur-дың ұлдары мен немерелері арасындағы күрес кезеңі.
Part of body Material Decoration Reign Head Luminous red gold (rautt gull) Rainbow coloured mandorla. Angels and heavenly glory Ólafur Haraldsson (St. Olav) (1015–1028) Neck Copper Greek fire (skoteldur) Sveinn Alfífuson (1030–1035) Breast and arms Refined silver (brennt silfur) Paths of the heavenly bodies (sun moon and stars/planets) Magnús góði Ólafsson (1035–1047) Below breast Polished iron Sagas of ancient kings and heroes Haraldur harðráði (1047–1066) Belly above navel Gold alloy (electrum) (bleikt gull) Trees, flowers and tetrapods Ólafur kyrri (1066–1093) Belly: navel to genitals Silver alloy (unrefined silver)(óskírt silfur) Magnús berfættur (1093–1103) Thighs Flesh coloured material Sigurður Jórsalafari (d. 1130) and Eysteinn Magnússon (d. 1123) Legs and feet Wood A time of strife between the (claimed) sons and grandsons of Magnús berfættur