Кіріспе

Rauðúlfs þáttr – Исландияда сақталған қысқа аллегориялық әңгіме, ол бірнеше ортағасырлық қолжазбада кездеседі. Авторы белгісіз, бірақ ол 12-13 ғасырлардағы дін қызметкері болған болуы мүмкін. Әңгіме қасиетті Олафтың (995-1030 жылдары Норвегия королі Олаф Харальдсон II) Раудульфр (сонымен қатар Раудр және Ульфр деп те аталады) деген данаға сапары, кешкі ойын-сауық, дөңгелек пішінді, айналып тұратын және әсем безендірілген үйде түн өткізуі және сол түні патшаның көрген түсі туралы баяндайды. Бұл оқиға кейде Сент-Олафтың жекелеген сағасына енгізіледі.

Сапар

Бұл оқиға Олав патшаның өзінің сарайымен, ішінде патшайым мен епископпен бірге Швециямен шекаралас, сол кездегі шалғай аймақ – Эстридалир (қазіргі Эстердален) қаласына жасаған саяхаты туралы. Ол Раудульф пен оның отбасына мал ұрлығына айыпталғандарға барады. Раудульф пен оның екі ұлы – Дагр мен Сигурдр, астрономия, уақыт есептеу, физиономия және тағы басқа да білімдерде шебер, дана адамдар екені белгілі болады. Кешке патша той ұйымдастырады, онда ол епископ пен алты ақсүйек адамнан, сондай-ақ үй иесінен олардың шеберліктері туралы айтуды сұрайды, олар осыны бірінен соң бірі орындайды. Содан кейін патша мен оның серіктері түнгі уақытта ауладағы жаңа үйге жеткізіледі.

Айналмалы үй

Үйдің геометриясы мен әшекейлері егжей-тегжейлі сипатталған. Үй дөңгелек пішіндес, төрт есігі бір-бірінен тең арақашықтықта орналасқан. Шатыры жиырма бағанаға тірелген күмбезді болған. Үй төрт бөлікке бөлінген (есіктерден орталыққа дейін созылатын дәліздер арқылы болжамдалады). Үй үш концентрлі қабаттан тұрған: баспалдақпен бірге дөңгелек орталық платформа және қоршаумен бөлінген екі сыртқы бөлік. Орталық платформада Олав патшаның ұйықтауға арналған үлкен төсегі болған. Төсек бағаналары алтын жалатылған үлкен шарлардан және үш тармақты шамдарды ұстап тұратын темірден жасалған иілген сырықтардан тұрған. Патшаның сүйегі дәрежесі бойынша былай реттелген: патшайым оның сол жағындағы бөлікте, оның қызметші әйелдерімен бірге. Епископ дін қызметкерлерімен бірге оның оң жағындағы бөлікте болған. Үш ақсүйек кісі патшаның басынан жоғарыдағы бөлікте, ал тағы үш кісі қарсы жатқан бөлікте болған. Ішкі қабаттағы әр бөлікте жиырма адам, ал сыртқы қабатта қырық адам ұйықтаған, барлығы екі жүз адам. Патша төсекте жатқанда, төбесінің бүкіл жаратылысты бейнелейтін суреттермен әшекейленгенін байқады. Күмбездің ең жоғарғы нүктесінде мандорла ішінде құдайлық, періштелер тобымен оралып тұрған. Одан планеталар, содан кейін бұлттар мен желдер, содан кейін жер бетіндегі өсімдіктер мен жануарлар, соңында теңіз және теңіз жануарлары пайда болған. Бағаналардың сыртындағы сыртқы төбеде ежелгі ерліктердің оқиғалары бейнеленген. Патша ұйықтамас бұрын үйдің айналып жатқанын байқады.

Түс

Сол кезде Олав патша ерекше бір түс көрді. Ертеңіне оянған соң, Раудульфрдың алдына барып, оны түсіндіруді сұрады. Раудульфр түсін білген, Олафқа (және оқырманға) айтып берді және оның мағынасын түсіндірді. Олав патша үлкен айқышқа ілінген, адам бейнесі бар жасыл крестті көрген. Бұл фигура металдан және басқа да материалдардан жасалған, оның құны басынан аяғына дейін азайып барады. Басы қызыл алтыннан (исландша: rautt gull) жасалып, ‘lýsigull’ (жарық алтын) сияқты жарқырап, ұзын және алтын шашы болды, мойны грек отымен қоршалған мыстан, ал кеудесі мен қолдары таза күміспен, аспан денелерінің жолдары мен бейнелерімен өрнектелген. Құрсақтың жоғарғы бөлігі Сюгрдр Фафнисбани, Харальдур Хилдитонн және Харальд Пирс сияқты ежелгі батырлардың ерліктерімен безендірілген жылтыратылған темірден жасалған. Құрсақтың ортаңғы бөлігі таза емес алтыннан жасалып, ағаштармен, шөптермен және құрлықтағы жануарлармен әшекейленген. Құрсақтың төменгі бөлігі әшекейсіз таза күмістен жасалған. Сандардың тері немесе ет түсіне ұқсас түсі болды, ал тізеден төменгі аяқтары ағаштан жасалған. Раудульфр түс көрісін Норвегия патшаларының Олавтан бастап, алтын бас пен көктің даңқына ие болған Олавтың билігінен 1155 жылға дейінгі, билік бөлінген (аяқтар) кезеңге дейінгі табысқа келу ретінде түсіндірді. Раудульфр бірқатар тапқыр ойын-сауықтар арқылы Олав патшаның әрбір мұрагерінің (немесе олардың билігінің) сипатын айқышқа сәйкес келетін бөліктің материалымен немесе әшекейімен байланыстырды. Раудульфр сондай-ақ үйдің күнмен үйлесімде айналып тұратынын түсіндірді. Патша кетер алдында Раудульфр бұлтты аспанда күннің орнын табу үшін (аңызға айналған) күн тасын қалай қолдануға болатынын көрсетті. Соңында Раудульфр мен оның отбасы мал ұрлығынан кінәсіздігі дәлелденді. Патшаның кететін уақытында Раудульфрдың екі ұлы оның қатарына қосылды.

Зерттеу

Ертедегі зерттеушілер Раудульфс-хаттрдың Ежелгі Келісімдегі Набуходоносордың түсімен байланысты екенін атап өтті. Ол түсінде әртүрлі материалдардан (алтын, мыс, темір және т.б.) жасалған зор бейне көрді. Пайғамбар Даниял оны әлемдік державалардың өркендеуі мен құлдырауының нышаны деп түсіндірді (2-тарау). Той кезіндегі оқиғалардың француздық "Шарлемань де Жест" дастанындағы ұқсас, бірақ әлдеқайда асыра баяндалған оқиғалармен де ұқсастығы байқалды. Екі туындыда да дөңгелек және айналатын үй бейнеленген. Француз дастанындағы дөңгелек үй грек ортағасырлық романдарынан табылған "Күннің мекендерімен" салыстырылды. Кейінгі зерттеулер Раудульфс-хаттрдың король Олавтың қасиеттілігін көрсету үшін космологиялық сипаттағы көптеген символдық бейнелерді пайдаланатын аллегория екенін көрсетті. Дөңгелек үйді шіркеудің аллегориясы және ғаламның бейнесі немесе моделі ретінде қарастыруға болады. Крест – үйдің көрінісі, адам да ғаламның микрокосмосы немесе айнасы ретінде қарастырылған. Орталық платформа басқа сәйкес келеді, ал төбедегі әшекейлер бастан алшақ орналасқан дене мүшелерін бейнелейді. Автор король Олавты үйдің орталық бөлігіне, Жаңа Иерусалимнің (4x3 шам) символдарымен оралып жатқан төсекке, Мәсіхтің символдық орнына орналастырады. Бұл король Олавты даңққа бөлеу немесе оның апотеозы болып табылады. Ғаламның бейнесі ретінде үйді төрт бөліктен тұратын, жер бетіндегі денеден және көктегі, орталық және бөлінбеген жаннан (орталық платформадан) құралған символдық адам ретінде де қарастыруға болады. Осылайша, бұл аллегориялық үй медитация құралы ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Раудульфс-хаттрдың символдық бейнелері Бингендік Хильдегардтың космологиялық көріштеріне ұқсас, екі туынды да ортағасырлық шіркеуде кең таралған космологиялық бейнелер дәстүрін көрсетеді. Мұндай бейнелер шіркеу сәулетінде, әдебиеттегі ортағасырлық сәулеттік аллегорияларда, Готфрид фон Страсбургтің "Тристан мен Изольда" туындысындағы махаббат үңгірінде және Бертферттің "Энхиридионында" космограмма түрінде кездеседі.

Тәліп және Норвегия патшалары, үстел

Дененің бөлігі Материал Безендіру Билеуші Бас Жарқыраған қызыл алтын (раутт гулл) Көк түсті мандорла. Періштелер мен аспан даңқы Ólafur Haraldsson (Святой Олав) (1015–1028) Мойын Мыс Грек оты (skoteldur) Sveinn Alfífuson (1030–1035) Кеуде және қолдар Тазартылған күміс (brennt silfur) Аспан денелерінің жолдары (күн, ай және жұлдыздар/планеталар) Magnús góði Ólafsson (1035–1047) Кеуде төмен Бытырылған темір Ежелгі патшалар мен батырлар туралы сағалар Haraldur harðráði (1047–1066) Қарынның жоғарғы бөлігі Алтын қорытпа (электрум) (bleikt gull) Ағаштар, гүлдер және төрт аяқты жануарлар Ólafur kyrri (1066–1093) Қарын: кіндіктен жыныс мүшелеріне дейін Күміс қорытпа (тазартылмаған күміс) (óskírt silfur) Magnús berfættur (1093–1103) Сандар Дене түсіне ұқсас материал Sigurður Jórsalafari (1130 ж. қайтыс болған) және Eysteinn Magnússon (1123 ж. қайтыс болған) Аяқтар және табандар Ағаш Magnús berfættur-дың ұлдары мен немерелері арасындағы күрес кезеңі.