Кіріспе

1947 жылғы АҚШ апелляциялық соты

Мендес және басқалар v. Вестминстер [sic] Оранж округі мектеп округі және басқалар, 64 F. Supp. 544 (Оңт. Кал. 1946), күшін жойды, 161 F.2d 774 (9-шы айналым, 1947) (толық құрамымен), – Калифорния штатының Оранж округіндегі төрт округтегі мексикалық түзету мектептеріне наразылық білдірген 1947 жылғы федералды сот ісі. Шешімінде, Тоғызыншы айналымдық апелляциялық соты, толық құрамымен қабылдаған шешімінде, мексикалық американдық студенттерді бөлек "мексикалық мектептерге" күштеп бөлу конституцияға қайшы екенін анықтады, себебі АҚШ округтік сотының судьясы Пол Дж. МакКормик былай деді: "Дәлелдер испан тілінде сөйлейтін балалардың ағылшын тілін үйренуде сегрегация салдарынан оны қолдануға мүмкіндік болмауынан кешігуін анық көрсетеді, сондай-ақ барлық студенттердің біріктірілуі мектеп оқушылары арасында ортақ мәдени көзқарас қалыптастырады және дамытады, бұл американдық институттар мен идеалдарды сақтау үшін өте маңызды".

Өмірбаян

Мексикалық американдықтар, сол кезде ақ нәсілді деп есептелген, заңдық сегрегацияға ұшырамады және көбінесе ақ балалар оқитын мектептерге баратын. Бұрын ешқандай мәселесіз ақ мектептерге барған Мендес отбасы Вестминстерге келгеннен кейін кенеттен балаларын бөлек "мексикалықтарға арналған мектептерге" жіберуге мәжбүр болды, тіпті мұндай жағдай қалыпты емес еді және штат тарапынан заңмен бекітілмеген. 1940 жылдардан бастап, кейбір мектеп округтері мексикалық балалардың испан тілінде сөйлейтіндіктен ерекше қажеттіліктері бар деген үмітпен, бөлек тілдік түзету мектептерін ашуға кірісті. Бұл мектептер тек бастауыш сынып оқушыларына (K-4) арналды және оларды жалпы білім беретін мектептерге дайындау мақсатында құрылды. Көптеген округтерде мексикалық бастауыш сынып оқушыларын тіл білу деңгейіне қарамастан "мексикалық мектептеріне" мәжбүрлеу салдарынан, заңсыз дискриминацияның бір түрі пайда болды, ол заңдастырылған нәсілдік сегрегацияға ұқсас еді. Бес мексикалық-американдық әке (Томас Эстрада, Уильям Гусман, Гонсало Мендес, Фрэнк Паломино және Лоренцо Рамирес) Лос-Анджелестегі Калифорнияның Орталық округінің АҚШ округтік сотында мексикалық мектептеріндегі сегрегацияға қарсы шағымданып, сотқа жүгінді. Олар өз балаларының және "мексикалық" тегі бар 5000-нан астам баланың конституциялық құқықтарын бұзу арқылы дискриминацияға ұшырағанын мәлімдеді, олар Оранж округінің Вестминстер, Гарден-Гроув, Санта-Ана және Эль-Модена мектеп округтеріндегі "мексикалықтарға арналған мектептерге" баруға мәжбүр болды. Калифорнияның басқа аймақтарында мексикалықтар бөлек мектептерде оқымады. Соледад Видаурри өз балаларын және інісі Гонсало Мендестің балаларын – Гонзалоны, Джеронимоны және Сильвияны Вестминстер бастауыш мектеп округіне тіркеуге барды. Вестминстер мектебі Видаурриге оның балаларын қабылдай алатынын хабарлады. Алайда, Гонзало, Джеронимо және Сильвия терісінің түсіне байланысты қабылдана алмады. (Видаурридің балалары ақшыл терілі және баск тегінен шыққандықтан, оларды бөлек мектепке жібермейтін еді.) Бұл жаңалықты естіген Видаурри ағасының балалары қабылданбаса, өз балаларын да тіркемейтінін мәлімдеді. Ата-аналар Гонсало мен Фелиситас Мендес мектеп әкімшілігімен келіссөздер жүргізіп, Джеронимо, Гонзало және Сильвияның мектепке қабылдануын қамтамасыз етуге тырысты, бірақ екі тарап та келісімге келе алмады. Гонсало келесі жылын Оранж округінің Вестминстер мектеп округіне қарсы сот ісіне дайындауға жұмсады. Мектеп округі Мендес отбасының балаларына мексикалық-американдық балаларсыз бастауыш мектепке баруға рұқсат беру арқылы келісімге келуді ұсынды. Мендес отбасы бұл ұсыныстан бас тартып, сот ісін жалғастырды. Мендес отбасы тек бірнеше балаға көмектесудің орнына, бүкіл мексикалық қауымға көмектесуге сенді. Мендес отбасы сотта куәгерлердің шығындарын көбінесе өзі төледі. Арыз берушілердің мүддесін белгілі еврей-американдық азаматтық құқық қорғаушы Дэвид Маркус қорғады. Сот ісіне қаржыны негізінен бас талапкер Гонсало Мендес төледі, ол үш баласы жергілікті Вестминстер мектебіне қабылдана алмағанда сотқа шағымданып, іс қозғады. Лос-Анджелесте отырған аға округтік судья Пол Дж. МакКормик сот отырысын жүргізіп, 1946 жылдың 18 ақпанында Мендес пен оның серіктерінің пайдасына шешім шығарды, мексикалықтарға арналған бөлек мектептер тең қорғау құқығын бұзу болып табылатынын анықтады. Мектеп округі Сан-Францискодағы Тоғызыншы федералды апелляциялық сотқа шағымданып, судья МакКормиктің шешімін бекітті, сегрегациялық тәжірибелердің Конституцияның он төртінші түзетуін бұзғанын анықтады. Бұл іс зардап шеккен отбасылар үшін жеңіс болғанымен, ол сұрақ тудырған мексикалық оңалту мектептерінің шағын санына ғана қатысты және Калифорнияда немесе басқа жердегі заңды нәсілдік сегрегацияға қарсы шықпады. Мендестен кейін нәсілдік азшылықтар мектептерде және қоғамдық орындарда заңды түрде сегрегацияға ұшырауын тоқтатпады.

Салдары

Губернатор Эрл Уоррен, кейіннен АҚШ-тың Бас судьясы болған, 1947 жылы Андерсон заңына қол қойып, заңсыз жағдайда ғана сегрегацияны тыйым салды. Ол кезде Калифорнияда американдықтар мен азиялықтарды бөліп-жаруды санкциялайтын штаттық заңдар болды, бірақ олар федералдық заңдардың рұқсаты болмағандықтан жойылды. Андерсон заңы Калифорниядағы афроамерикандықтарды заңды түрде бөліп-жаруды тоқтатпады, себебі ол федералдық заңмен бекітілген. NAACP, Тюргуд Маршалл мен Роберт Л. Картердің өкілдігінде, сондай-ақ Жапондық америкалықтар лигасы (JACL) сияқты бірнеше ұйым апелляциялық сотқа amicus curiae ретінде қосылды. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1947 жылдың 14 сәуірінде АҚШ-тың 9-шы апелляциялық соты аудандық соттың шешімін растады, бірақ тең қорғалу негізінде емес. Ол 1896 жылы Плесси мен Фергюсон ісінде Жоғарғы Сот жариялаған «бөлек, бірақ тең» конституциялық ережесіне де қарсы шықпады. Оның орнына, 9-шы округ сегрегация нәсілдік сипатта емес екенін, бірақ мектеп округтері оны штаттық заңмен арнайы бекітілмей жүзеге асырғанын, сондықтан Плессиге қарамастан ол рұқсатсыз екенін мәлімдеді. Испан тілінде сөйлейтіндерге қатысты Мендеске дейін және кейін бөлек білім берудің таралуын растайтын деректер жоқ болғанымен, Франсиска М. Антман мен Калена Кортестің Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы жариялаған зерттеу жұмысына сәйкес, іс күшіне енгеннен кейін мектепке барған мексикалық-американдық студенттер орташа есеппен 0,9 жылға артық оқыды және Мендеске дейін мектепке барған студенттерге қарағанда орта мектепті бітіру ықтималдығы 19,4%-ға жоғары болды. Бұл оқушыларды осы бөлек «мексикалық мектептерге» орналастыру олардың бітіру көрсеткіштеріне елеулі әсер еткенін көрсетеді, ал Мендес пен Вестминстер ісі бойынша шешім оң өзгерістерге әкелді. Бұл іс бойынша сарапшы куәгер болған Джордж Л. Санческе Мендес шешімінің Браунға қатысты қандай да бір әсері болуы мүмкін бе деп сұрағанда, ол: «Жоқ, ешқандай байланыс болуы мүмкін емес!» деді. Брауннан айырмашылығы, Мендес заңды сегрегацияның өзіне қарсы шығуға тырыспады. Мендес ісіндегі басты мәселе мексикалықтардың ақ балалар екендігі және олардың тілдік кемшілігіне байланысты мемлекеттік немесе федералдық заң болмаған жағдайда басқа ақ балалардан еріксіз бөлініп отырғаны болды. «Бұл іс негрлерді бөліп-жаруды заңсыз деп жариялаған жағдайда бөліп-жаруға қарсы бағытталған ба?» деді. «Тек сонда ғана бізді бұл мәселе қызықтырар еді». Афроамерикандық балаларды бөліп-жару заңмен рұқсат етілгендіктен, бұл Мендес ісіндегі мәселе емес еді, бұл жағдайларды түпкілікті байланыссыз етті.

Мұра

1997 жылдың 8 желтоқсанында Санта-Ана біріктірілген мектеп округі Санта-Анадағы Гонсало мен Фелиситас Мендез орталық негізгі мектебін ашты. 2003 жылы жазушы-продюсер Сандра Робби өзінің "Мендес Вестминстерге қарсы: Барлық балалар үшін / Para Todos los Niños" атты деректі фильмі үшін Эмми сыйлығын алды. 2007 жылдың 14 қыркүйегінде АҚШ пошта қызметі бұл шешімнің 60 жылдығын еске алу үшін 41 центтік ескерткіш марка шығарды. 2007 жылдың 15 қарашасында Вестминстер, Калифорниядағы Роуз-Центр театрында өткен баспасөз конференциясында Мендес отбасына "Мендес Вестминстерге қарсы" маркасын табыс етті. 2009 жылдың қыркүйегінде Бойл-Хайтс қаласында Фелиситас және Гонсало Мендез атындағы орта мектеп ашылды. Мектепке американдық азаматтық құқық қозғалысының белсендісі Сильвия Мендестің ата-анасы Фелиситас пен Гонсало Мендестің есімі берілді. 2009 жылдың 14 қазанында Чепмен университетінің Лезерби кітапханалары "Мендес және басқалар Вестминстерге қарсы" тобы үшін оқу бөлмесін және осы маңызды бөліну ісіне қатысты құжаттардан, бейнежазбалардан және басқа материалдардан тұратын жинақты ашты. Сонымен қатар, Чепмен Ориндж округіндегі сегрегация дәуірінен сақталған жалғыз мексикалық мектеп ғимаратына ие. 2011 жылдың 15 ақпанында президент Барак Обама сот процесінің бастапқы талапкері Гонсало Мендестің қызы Сильвия Мендеске Президенттік бостандық медалін табыс етті. Ол және оның екі бауыры, Гонсало және Джером, жергілікті Вестминстер мектебіне қабылданудан бас тартылған мексикалық-американдық студенттердің бірі болды, бұл жағдай сотқа негіз болды. Сильвияға оның көп жылдық еңбегі үшін бұл құрмет көрсетілді, ол студенттерді мектепте оқуын жалғастыруға ынталандырды және "Мендес Вестминстерге қарсы" ісінің американдық тарихтағы маңыздылығы ешқашан ұмытылмауына көз жеткізді. 2011 жылдың қыркүйегінде Оқыту және оқу мұражайы (MOTAL) бірнеше мемлекеттік мекемелер мен университеттермен бірлесіп, Санта-Ана, Калифорниядағы Ескі Ориндж округі сотында осы іске арналған тоғыз айлық көрме ашты. Көрме, командасы 2013 жылы Америка мемлекеттік және жергілікті тарих қауымдастығынан марапат алды, бұл тарихи жағдай туралы ересектер мен студенттерді білім беру мақсатымен басқа да орындарға тасымалданады.