Кіріспе

Американдық философ және этика ғалымы Джеймс Вебстер Рейчелс (30 мамыр 1941 - 5 қыркүйек 2003) – этика және жануарлар құқықтары саласында маманданған американдық философ.

Өмірбаян

Рейчелс Колумбуста (Джорджия штаты) дүниеге келді және 1962 жылы Мерсер университетін бітірді. Ол 1967 жылы Chapel Hill-дегі Солтүстік Каролина университетінен W. D. Falk және E. M. Adams басшылығымен филология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. Ол Ричмонд, Нью-Йорк, Майами, Дьюк және Бирмингемдегі Алабама университеттерінде сабақ берді, соңғы жиырма алты жыл мансабын Бирмингемдегі Алабама университетінде өткізді. 1962 жылы Кэрол Уильямсқа үйленді, олардың Дэвид және Стюарт есімді екі ұлы болды. Жасөспірім шағында ол ұлттық сөйлеу сайысында жеңіске жетіп, American Bandstand-та өнер көрсетуге және Джон Ф. Кеннеди мен Ричард М. Никсонмен кездесуге мүмкіндік алды. Ол 9 жасар ұлы Стюартқа шахмат үйретті, ол 11 жасында Америка тарихындағы ең жас шахмат шебері атанды. Бірмингемдегі Алабама университетінде Рейчелс 1977 жылы философия кафедрасын басқарды, 1978–1983 жылдары өнер және гуманитарлық ғылымдар деканы болды, содан кейін бір жыл университет колледжінің вице-президенті міндетін атқарды. UAB-де әкімшілік қызметтен зейнетке шыққаннан кейін ол университет профессоры атанды және 1992 жылы екінші Ирландия ғалымы болды. Өмірі бойында Рейчелс 6 кітап және 85 мақала жазды, 7 кітапты редакциялады және шамамен 275 кәсіби лекция оқыды. Ол моральдық вегетариандық пен жануарлардың құқықтарын, бекітілген іс-қимылдарды, эвтаназияны және ата-аналар өз балаларына қарағандай басқа балаларға да негізгі моральдық мән беруі керек деген пікірді қолдады. Мансабының соңында Рейчелс өмір бойы нақты моральдық мәселелерді талдаудың нәтижесінде утилитаризмнің жалпы этикасын қабылдағанын түсінді, оған сәйкес іс-әрекеттер олардың адамдар мен адам емес тіршілік жандардың бақытына тигізетін әсерімен бағаланады. Рейчелс 2003 жылдың 5 қыркүйегінде Алабама штатының Бирмингем қаласында рактан қайтыс болды. "Әдеп проблемалары" үш басылымда 100 000 данамен сатылды. 1975 жылы Рейчелс "Белсенді және пассивті эвтаназия" атты мақаласын жазды, ол алғаш рет "New England Journal of Medicine" журналында жарияланды, онда заңда өлтіру мен өлтіруге рұқсат ету арасындағы маңызды айырмашылықтың (көбінесе қосарланған әсер принципіне негізделген) ұтымды негізі жоқ екенін айтты. Егер біз пассивті эвтаназияға рұқсат берсек, белсенді эвтаназияға да рұқсат беруіміз керек, өйткені ол гуманистік, және өлтіру мен өлтіруге рұқсат етудің арасында маңызды моральдық айырмашылық жоқ деп мәлімдеді. "Өмір соңы" (1986) өмір мен өлім туралы моральдық трактат бұл идеяларды кеңейтіп, тереңдетті. Рейчелс этикаға тікелей қатысы жоқ бірнеше еңбек жазды. "Created from Animals" (1990) Дарвиннің дүниетанымының кең таралған философиялық салдары бар екенін, оның ішінде адам емес тіршілік жандарға қатысты қарым-қатынасымызға елеулі әсер ететінін дәлелдеді. "Әдеп көмек бере ала ма?" (1997) Рейчелстің алғашқы мақалалар жинағы болды. Оның екінші жинағы, "Сократтың мұрасы", 2007 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Өлер алдында ол философияға кіріспе "Философия проблемалары" (2005) еңбегін жазды.

Вегетариандық

Рейчелс моральдық вегетариандықты қорғаған мақалалар жазды. Оның осы тақырыптағы ең белгілі мақаласы 2004 жылы жарық көрген «Вегетариандыққа қатысты негізгі аргумент» болды. Рейчелс вегетариандыққа қатысты негізгі аргумент деп атаған ұсынысын жасады, ол әрбір адал адам қабылдайтын қарапайым принципке негізделгенін айтты: жеткілікті себеп болмаса, ауырсыну тудыру дұрыс емес. Рейчелс жануарларға қатыгездік жасаудың басты себебі – жануарлардың азап шегуі, адамдардың азап шегуімен бірдей екенін мәлімдеді. Ол жануарларға азап тудыруды кейде ақтауға болатынын, бірақ мұндай әрекетке жеткілікті негіз болуы керек деп санады. Етті тек дәмді болғандықтан жеу идеясы, ет өндірісінің қатыгездігін ақтауға лайық емес. Рейчелс: «Практикалық тұрғыдан алғанда, ең көп қайғы әкелетін нәрселерге бірінші кезекте назар аударудың мәні бар» деді. Осы тізімдегі бірінші орында фабрикалық мал шаруашылығы тұрды. Рейчелстің негізгі аргументіне сәйкес, фабрикалық шаруашылықта өсірілген жануарларды жеуден бас тарту қажет, себебі осы жануарлар ең көп зардап шегеді.