Кіріспе

Қаптамасы ішкі каркаспен ұсталатын дирижабль – бұл қаптамасы газ қысымымен емес, ішкі каркаспен қолдауға алынатын дирижабль түрі. Бұл блимптерде (басымды дирижабльдер деп те аталады) және жартылай қатаң дирижабльдерде қаптаманың ішіндегі көтеру газының қысымымен сақталу қағидасынан өзгеше. Қатаң дирижабльдер көбінесе «Цеппелин» деп аталады, бірақ бұл термин техникалық тұрғыдан Luftschiffbau Zeppelin компаниясы құрастырған дирижабльдерге ғана қатысты. 1900 жылы граф Фердинанд фон Цеппелин өзінің алғашқы дирижаблінің сәтті сынақ ұшуын жүргізді, одан кейін бірнеше модельдер тез арада жасалды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Германия осы салада әлемдік көшбасшы болды, бұл негізінен фон Цеппелиннің және оның Luftschiffbau Zeppelin компаниясының еңбегінің нәтижесі болды. Соғыс кезінде қатаң дирижабльдерге түрлі әскери тапсырмалар жүктелді, соның ішінде Германияның стратегиялық бомбалау кампаниясына қатысу да болды. 1900 жылдар мен 1930 жылдардың соңына дейін көптеген қатаң дирижабльдер салынып, салыстырмалы коммерциялық табысқа қол жеткізді. Қатаң дирижабльдердің өркендеу кезеңі 1937 жылғы 6 мамырда «Гинденбург» өртеніп жойылған кезде күрт аяқталды. Апат әлемдегі ең ірі «Цеппелин» ғана емес, сонымен қатар қатаң дирижабльдердің беделіне де елеулі нұқсан келтірді. Халық арасындағы қауіпсіздік алаңдауларының артуына байланысты бірнеше ел қатаң дирижабльдерін тоқтатты және оларды кейіннен жарамсыз деп таныды.

Құрылыс және пайдалану

Қатты дирижабльдер әдетте, бірнеше газ қаптары немесе көтеру газы бар жасушалары бар, допингтелген матамен жабылған құрылымдық қаңқадан тұрады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін салынған дирижабльдердің көпшілігінде осы мақсатта өте тез тұтанатын сутек қолданылды, нәтижесінде британдық R101 және неміс «Хинденбург» сияқты көптеген дирижабльдер қатаң өрттен жоғалды. Американдық дирижабльдер 1920-1930 жылдары инерт гелий газын қолданды; ол қазіргі заманғы барлық дирижабльдерде де қолданылады. Дирижабльдер көтеру газы мен қоршаған ауаның тығыздығы арасындағы айырмашылыққа сүйеніп, ұшып тұрады. Әдетте дирижабльдер газ қаптары шамамен 95% толтырылған күйде ұшуды бастайды: дирижабль биіктікке көтерілгенде, қоршаған атмосфералық қысым төмендеп, көтеру газы кеңейеді. Қоршаған атмосфералық қысым төмендегенде, көтеру газы кеңейіп, ауаның орнын ауыстырады. Егер бүкіл қаптама кеңейтілген көтеру газымен толып кетсе, ұшақ өзінің қысым биіктігіне жетеді, бұл әдетте ең жоғары жұмыс шегі болып табылады. Осы кезде артық кеңейген газды сыртқа шығару керек немесе дирижабль төмен түсіп, көтеру газы жиырылып, ауа қайтадан корпусқа кіргізілуі керек.

Ерте тарих

1874 жылға қарай бірнеше адам қатты дирижабльді ойлап тапты (1852 жылдан бері ұшып келе жатқан қатаң емес қуатты дирижабльдермен салыстырғанда). Француз Джозеф Списс 1873 жылы қатты дирижабль дизайнын патенттеді, бірақ қаржыландыру ала алмады. Тағы бір осындай адам – неміс графы Фердинанд фон Цеппелин, ол 1874 жылдың 25 наурызынан 1890 жылға дейін, әскери қызметтен кеткенге дейін күнделігінде қатты дирижабль туралы ойларын жазды. Дэвид Шварц 1880 жылдары дирижабль салу туралы ойластырды және, мүмкін, 1891 жылы жобалау жұмыстарын бастады: 1892 жылы ол құрылысқа кірісті. Дегенмен, Шварцтың толығымен алюминийден жасалған дирижаблі 1897 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана сынаққа ұшты. Шварц құрылысқа өнеркәсіпші Карл Бергті және Пруссия әуе кемелері батальонынан көмек алды; Шварц пен Берг арасында эксклюзивті келісімшарт болды, сондықтан граф Цеппелин Карл Бергтен алюминий алу үшін Шварцтың мұрагерлерімен заңды келісімге келуге міндетті болды, әйтсе де екі адамның дизайндары әртүрлі және бір-бірінен тәуелсіз болды: Шварцтың дизайнында қатты дирижабльдерге тән жеке ішкі газ қаптары болған жоқ. Бергтің алюминийін пайдаланып, фон Цеппелин 1899 жылы өзінің алғашқы дирижаблі, LZ 1 құрастыруды бастады.

Бірінші практикалық қатты дирижабльдер

1900 жылдың шілдесінде Фердинанд фон Цеппелин LZ 1-ді аяқтады. Дегенмен, бұл алғашқы тәжірибелер ешқандай инвесторларды тартқан жоқ, ал граф Цеппелин өзінің келесі жобасын, LZ 2-ні 1906 жылға дейін аяқтамады. Бұл 1906 жылдың 17 қаңтарында бір ғана рет ұшты, сол кезде екі қозғалтқыш та істен шығып, цеппелин Алгау тауларында мәжбүрлі қонуға мәжбүр болды; кейіннен ол дауылдан зақымданып, жөндеуге жарамсыз болды. Бұл жағдайға қарамастан, біршама ұқсас конструкциялы тағы бір цеппелин – LZ 3 тез арада дайынланып, ұшырылды. LZ 3 жеткілікті жұмыс істегенін көрсетті, бұл неміс әскерін қызықтырды, олар оны сатып алып, 1913 жылға дейін Z I ретінде пайдаланды. LZ 4 алғаш рет 1908 жылдың 20 маусымында ұшты, ал 1 шілдеде 12 сағаттық ұзақ сапар жасады, оның барысында ол Швейцария арқылы Цюрихке, содан кейін Констанс көліне ұшты. 24 сағаттық сынақ 4 тамызда басталды, бірақ қозғалтқыштардың бірінің істен шығуына байланысты тоқтатылды. Ол Эхтердингенге жақын жерде жөндеу үшін бекітілді, бірақ дауыл болды, ол сүйрегіштерден босап, ағаштарға соғылып, өртке ұшырады. Апат шамамен 40-50 мың көрерменнің алдында болды және фон Цеппелиннің жұмысына ұлттық қолдаудың ерекше толқынына әкелді. Көптеген адамдар қайырымдылық көмек көрсетті: 24 сағат ішінде дирижабльді қайта құруға жеткілікті қаражат жиналды, ал соңғы сома 6 миллионнан астам марканы құрады, бұл граф Цеппелинге тәжірибелері үшін берік қаржылық негіз берді. DELAG компаниясы әлемдегі алғашқы әуе компаниясы болып, жеті цеппелинді пайдаланды. DELAG Zeppelin Luftschiffbau компаниясының бизнес-менеджері Альфред Колсманның ұсынысы бойынша құрылды, ол неміс халқының цеппелинге деген қызығушылығын пайдаланып, коммерциялық мақсатта жолаушыларды тасымалдайтын әуе кемелеріне рұқсат беруді көздеді. Фон Цеппелин бұл коммерцияландырудан алшақтап, мұндай әрекеттерді саудагерлікке жатты деп есептеді. 1910 жылы рейстерді бастаған DELAG бастапқыда қазіргі цеппелин базаларының жанында демалыс круиздерін ұсынды. DELAG жақын арада LZ 10 Schwaben сияқты қабілетті цеппелиндерді алды, ол өзінің қызметі барысында 1,553 төлем жасайтын жолаушыны тасымалдады, бұл демалыс рейстерін ғана емес, сонымен қатар Франкфурт, Дюссельдорф және Берлин сияқты алыс қашықтықтарға жасалған рейстерді де қамтыды. Компанияның дирижабльдері Германияның императорлық теңіз флотының экипаждарды даярлауына да пайдаланылды. 1914 жылдың шілдесіне дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға бір ай қалғанда, DELAG цеппелиндері 1,588 коммерциялық рейсте 34,028 жолаушыны тасымалдады; бұл сапарлар барысында флот 3,176 сағат ұшу кезінде 172,535 шақырымды жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін DELAG әуе кемелері Германия армиясымен соғыс уақытында пайдалану үшін алынды. 1911 жылы неміс Schütte Lanz компаниясы жасаған алғашқы қатты дирижабль ұшырылды. Теңіз сәулетшісі Иоганн Шутте жобалаған "Шютте Ланц" бірнеше техникалық жаңалықтарды енгізді. Корпусының пішіні ертедегі Цеппелин кемелеріне қарағанда, олардың корпустары цилиндрлі болғандықтан, аэродинамикалық тиімділіктің есебінен құрылысты жеңілдетті. Schütte Lanz компаниясының басқа жаңалықтарына бір газ қабының ішінара дефляциясынан туындаған қосымша қысымды азайту үшін дирижабльдің ұзындығы бойымен жүретін осьтік кабельді пайдалану, кез келген сутекті жоғары шығару үшін желдету құбырларын орнату және крест тәрізді құйрық беттерін жеңілдету кірді. Британдық Корольдік теңіз флоты ертеде қатты дирижабльдерге қызығушылық танытып, 1909 жылы Фурнестегі Барроудағы Викерс лимитедтен "Ең Ұлы" No1 дирижабльді тапсырыс берді. Оның ұзындығы 156,06 м, екі Wolseley қозғалтқышымен жабдықталған. Ол 1911 жылы аяқталды, бірақ алғашқы ұшу алдында екіге бөлініп, жарамсыз деп танылды. Бұл британдық дирижабльді дамытуды уақытша тоқтатты, бірақ 1913 жылы HMA No. 9r тапсырысы берілді. Қажетті материалдарды алудағы қиындықтар және басқа да факторларға байланысты ол 1917 жылдың сәуіріне дейін аяқталмады. Франциядағы жалғыз қатты дирижабльді Эльзас инженері Жозеф Списс жобалаған және Аэродром де Сент-Сир-Ль-Экольдегі Société Zodiac компаниясы жасаған. Оның сыммен бекітілген қуыс ағаш тіректері болды және оған Зодиак XII деген атау берілді, бірақ конверттің бойында SPIESS деген жазу жазылған. Оның ұзындығы 113 м, диаметрі 13,5 м, бір 200 а.к. Chenu қозғалтқышымен жабдықталған, ол екі пернелі бұрауышты қозғалтты. Ол алғаш рет 1913 жылдың 13 сәуірінде ұшты, бірақ оның қуаты жеткіліксіз екені және көбірек көтергіш күш қажет екені анық болды, сондықтан ол тағы үш газ қабын орнату үшін 140 м-ге дейін ұзартылды және екінші қозғалтқыш қосылды. Списс содан кейін дирижабльді Франция үкіметіне сыйлық ретінде ұсынды. Қосымша сынақтардан кейін француз әскерилері оны қабылдамады, өйткені олар кішкентай, қатаң емес типтер тиімдірек деп есептеді. Списс дирижаблі 1914 жылы бұзылған болуы мүмкін.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Зеппелин» компаниясы барлығы 95 әскери дирижабль салды. Оларды неміс әскери-теңіз флоты мен армиясы пайдаланды. Неміс әскери дирижабль станциялары соғысқа дейін құрылған болатын. 1914 жылдың 2-3 қыркүйегінде «Зеппелин ЛЗ 17» кемесі Бельгияның Антверпен қаласына 200 фунт салмақты үш бомба тастады. 1915 жылы Англияға қарсы дирижабльдермен бомбалау науқаны басталды, алғашқы шабуыл 1915 жылдың 19 қаңтарында екі дирижабль Норфолкке бомба тастағанда болды. 1915 жылдың 31 мамырында Лондонға алғашқы бомбалар түсті. Шабуылдар 1915 жылы және 1916 жылы да жалғасты. 1916 жылдың 2-3 қыркүйегінде түнгі уақытта лейтенант Лиф Робинсон ағылшын жерінде бірінші неміс дирижаблін атып түсірді. Бұл және британдық қорғаныс күштерінің келесі табыстары жаңа «Зеппелин» конструкцияларын жасауға әкелді, олар жоғары биіктікте жұмыс істей алды. Бірақ олар пайдалануға берілген кезде де немістер соғыстың қалған бөлігінде Ұлыбританияға дирижабльдермен аз ғана шабуылдар жасады, ал бомбалау науқанын ұшақтармен жалғастырып, дирижабльдерін Солтүстік және Балтық теңіздеріндегі теңіз күзетіне арнады. Соңғы құрбандар 1918 жылдың 12 сәуірінде болды. Соғыс кезінде аяқталған алғашқы британдық дирижабль – No. 9r, ол 1916 жылдың соңында алғаш рет ұшты және тәжірибелік және оқу мақсаттарында қолданылды. Соңғысы Schütte Lanz принципі бойынша ағаштан жасалған конструкцияға негізделген және бүгінгі күнге дейін салынған ең ірі жылжымалы ағаш құрылым болып табылады. Бұл дирижабльдердің айқын жауынгерлік жетістігі, олардың қорқыту әсерінен басқа, 1918 жылдың қыркүйегінде R29 дирижаблінің SM UB 115 су кемесін жоюға көмектесуі болды.

1919-1939 жылдар

Соғыстың соңында R33 класының екі британдық дирижаблінің құрылысы аяқталуға жақын болды. R33 азаматтық дирижабльге айналды, карьерасын тәжірибелік жұмыстармен аяқтады. R34 1919 жылдың шілдесінде Атлантиканы қайтадан кесіп өтетін алғашқы ұшақ болды, бірақ 1921 жылдың қаңтарында ауыр зақымданып, кейіннен жарамсыз делінді. R.35 – 1919 жылдың басында жұмыстар тоқтатылған кемежайдың бірегей дизайны еді. R36 және R.37 – R35-тің ұзартылған нұсқалары болды. R.36 соғыс аяқталғаннан кейін G FAAF тіркеу нөмірімен азаматтық дирижабль ретінде аяқталды. R.36-да неміс L71 дирижаблінің екі қозғалтқышы орнатылған. Жолаушыларға арналған модификациялар 50 жолаушыға арналған 131 футтық бірлескен басқару және жолаушылар гондоласын орнатуды қамтыды. R.36 бір горизонталь және бір вертикаль қанатының конструкциялық зақымдануынан зардап шекті. Жөнделгеннен кейін, 1921 жылы Аскот жарысында полицияға жол қозғалысын реттеуге көмектесті. 1921 жылы R.36 кемесі орналасу кезінде апатқа ұшырап зақымдалды, жөнделгенімен, қайтадан ұшқан жоқ. Коммерциялық дирижабль ретінде пайдалану мүмкіндігі сақталған R.36 1926 жылы бөлшектелді. R38 класының төрт дирижаблі құрылысын бастады, бірақ тек біреуі аяқталды: ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне сатылып, ZR 2 деп қайта аталды. 1921 жылдың маусымында ол Халл қаласының үстінде ауада жарылып, 44 англо-американдық экипаж мүшесі қаза тапты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тапсырыс берілген соңғы дирижабль R80 болды; ол 1920 жылы аяқталды, бірақ коммерциялық мақсатта пайдаланбағаны анықталғаннан кейін келесі жылы сынақтан өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Luftschiffbau Zeppelin азаматтық дирижабльдерді қайта жасау және пайдалануды жалғастырды. Версаль шарты бойынша Германияға белгілі бір көлемнен асатын дирижабльдерді салуға тыйым салынды, бұл компанияның мүмкіндіктерін шектеді. Дегенмен, Берлин мен Фридрихсхафен қалалары арасында пайдалануға арналған LZ 120 Bodensee және LZ 121 Nordstern атты екі кішкентай жолаушылар дирижаблі салынды. Олар кейіннен тәркіленіп, 1919 жылы экипаждары саботаж жасаған соғыс кезеңіндегі цеппелиндердің орнына Италия мен Францияға соғыс өтемақысы ретінде берілді. Zeppelin компаниясы USS Los Angeles дирижабліне АҚШ Әскери-теңіз күштерінен тапсырыс алып, құрып кетуден құтқарылды; бұл дирижабль алғашқы ұшуын 1924 жылдың 27 тамызында жасады. Goodyear Zeppelin серіктестігі Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жалғасты. 1924 жылы британ үкіметі Британ империясы бойынша дирижабль бағыттарын құру жоспарын бастады. Бұл үшін үкімет қаржысына екі үлкен дирижабль – R100 және R101 салынды. R100 жекеменшік Vickers Armstrongs компаниясымен, Барнс Уоллис басқарған дизайн тобымен қолданыстағы коммерциялық тәжірибелерді пайдалана отырып салынды. 1929 жылдың желтоқсанында алғашқы ұшуын жасағаннан кейін, R100 келесі жылдың шілде және тамыз айларында Канаданың Квебек штатына сәтті сапар жасады. R101 дирижаблін Әуе министрлігі жобалап, салды, жаңа тәсілдерді қолдануды көздеді. R101 артық салмақты болды, себебі өрт қаупін азайту үшін дизельдік қозғалтқыштарды пайдалануға шешім қабылданды, сондай-ақ көтеру күшін арттыру үшін дирижабльдің корпусын ұзарту қажет болды. 1930 жылдың қазан айында R101 өзінің алғашқы шетелдік рейсінде Карачиге бет алды, бірақ Францияның солтүстігіндегі нашар ауа райынан апатқа ұшырады, 54 адамның 48-і қаза тапты, соның ішінде Әуе министрі және дизайн тобының көп бөлігі. Бұл апаттан кейін R100 ұшуға тыйым салынды және 1931 жылдың қарашасында британиялықтардың қатты дирижабльдерге деген қызығушылығының аяқталғанын білдіретіндей, жарамсыз делінді. 1925 жылы одақтастар Версаль шектеулерін жеңілдетті, бұл Zeppelin Luftschiffbau компаниясының төрағасы доктор Хьюго Эккенерге континенттер аралық жолаушылар әуе қызметін ұйымдастыруға жарамды цеппелин жасау арманына жете алуға мүмкіндік берді. 2,5 миллион рейхсмарка (сол кездегі 600 000 АҚШ долларына тең, ал 1928 жылғы 0,6 доллары бүгінгі күні шамамен миллион долларға тең) халықтан жиналды, ал неміс үкіметі жобаға 1 миллионнан астам рейхсмарка бөлді. Осыған сәйкес Zeppelin Lufftschiffbau компаниясы жаңа буын дирижабльдердің біріншісін – LZ 127 Graf Zeppelin-ді салуды бастады. 1928 жылдың 18 қыркүйегінде аяқталған дирижабль алғаш рет ұшты. Көп ұзамай DELAG Graf Zeppelin-мен жұмыс істей бастады, бұл ұшақтар Атлантика мұхитын тоқтамай екі бағытта да өте алатын жеткілікті қашықтыққа ие болды, бұл бірнеше жыл бұрынғыдан гөрі ұшақтар мұхитты тоқтамай өте алмаған кезде мүмкін болды. 1931 жылы Graf Zeppelin Германия мен Оңтүстік Америка арасында тұрақты жолаушылар рейсін бастады, бұл бағыт 1937 жылға дейін жалғасты. Өзінің қызметі барысында Graf Zeppelin Оңтүстік Атлантиканы 136 рет кесіп өтті. Дирижабль сонымен қатар көптеген рекордтық ұшуларды жасады, оның ішінде әлемді айналып ұшу да бар. АҚШ-тың қатты дирижабль бағдарламасы Нью-Джерси штатындағы Лейкхерст Әскери-теңіз әуе станциясында орналасқан. Shenandoah Америкада салынған алғашқы қатты дирижабль болды және 1923 жылдан 1925 жылға дейін қызмет етті, содан кейін ауа райы нашар болған кезде ауада жарылып, экипаждың 14 мүшесі қаза тапты. Los Angeles – 1924 жылы АҚШ үшін салынған неміс дирижаблі. Кеме 1931 жылы экономикалық дағдарысқа байланысты ұшудан тоқтатылды, бірақ бес жылдан астам уақыт бөлшектелмеді. АҚШ Әскери-теңіз күштері ұшқыш әскери база ретінде қызмет еткен Akron және Macon атты екі үлкен дирижабль сатып алынды. Дегенмен, олар екеуі де жеке-жеке апатқа ұшырады. Akron нашар ауа райында теңізге құлап, жарылып, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дирижабльдерді қолдаушыларының бірі, вице-адмирал Уильям А. Моффетті қоса алғанда, жетпістен астам адам қаза тапты. Macon да бұрынғы оқиғадан жөнделмеген зақымдармен ауыр дауылға ұшырап теңізге құлады, бірақ Akron апаттан кейін құтқару жилеттерін пайдалану арқасында тек екі адам ғана қаза тапты. LZ 129 Hindenburg Германиядан Солтүстік және Оңтүстік Америкаға жүйелі коммерциялық рейстерде жолаушылар, почта және жүк тасыды. Дегенмен, 1937 жылғы Hindenburg апаты осы рейстерді күрт тоқтатты. Hindenburg-тің іргелес кемесі LZ 130 Graf Zeppelin II аяқталды, бірақ 1938 жылға дейін Еуропалық сынақ және үкіметтік тапсырыспен жасалған 30 рет ұшты, содан кейін тоқтатылды. 1938 жылы Luftschiffbau Zeppelin дирижабльдерді жасауды тоқтатуға мәжбүр болды, ал барлық қолданыстағы дирижабльдердің жұмысы екі жыл ішінде тоқтатылды. Graf Zeppelin және Graf Zeppelin II дирижабльдерінің каркастары, сондай-ақ Hindenburg дирижаблінен қалған материалдар сол жылы Luftwaffe әскери ұшақтарын жасау үшін материалдар ретінде пайдаланылды.

Өлім

Хинденбург апатынан кейін «Зеппелин» компаниясы болашақ жолаушылар дирижабльдерінде гелий қолдануға шешім қабылдады. Бірақ, сол кезде Еуропа Екінші дүниежүзілік соғысқа қадам басып жатқан еді, ал гелийдің мол қорына ие болған АҚШ, қажетті газды сатудан бас тартты. Соғыс кезеңінде коммерциялық халықаралық авиация шектеулі болғандықтан, жаңа дирижабльдерді әзірлеу тоқтатылды. «Goodyear» сияқты бірнеше компания соғыстан кейінгі коммерциялық жобаларды ұсынды, бірақ олардың көпшілігі нәтижесіз болды. 1943 жылы Әуе министрлігінің соғыстан кейінгі жоспарлау отырысында R.104 дирижаблі C.18/43 ерекшелігін орындау үшін ұсынылды. Невил Шут және Т.Р. Кэв Браун Кэв сияқты дирижабльдер саласындағы екі сарапшының қатысуына қарамастан, дирижабль қабылданбады. Лорд Бивербрук ұсынылған R.104 дирижаблін «Сұлу бет, бірақ ас үйде пайдасы жоқ» деп сипаттады. Оның орнына C.18/43 стандартына сай «Бристоль Брабазон» жасау туралы шешім қабылданды. «Брабазон» соғыстан кейінгі кезеңнің көп шу көтерген сәтсіздігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін авиациядағы қарқынды дамудың нәтижесінде, дирижабльдерге қарағанда әлдеқайда жылдам ұша алатын, ауыр, қанатты ұшақтар халықаралық әуе саяхатының басты түріне айналды.

Қазіргі заманғы қатты материалдар

Соңғы рет қатаң дирижабльдер 1960 жылдары жобаланып, салынды. AEREON III 1960 жылдардың ортасында Нью-Джерси штатының Мерсер округінде құрастырылды. Ол 1860 жылдары доктор Соломон Эндрюс әзірлеген және көрсеткен "қозғалыс" әдісін, сондай-ақ артқы жақта орналасқан қозғалтқышты пайдалануға тиіс еді. Үш корпусы қатар орналасқан AEREON III ұшағы сынақ жүргізу кезінде аударылып, жөнделген жоқ. Оның орнына дельта конфигурациялы AEREON 26 ұшағы 1970 жылдардың басында құрастырылып, сынақтан өтті. Сынақ бағдарламасы дрондардың қозғалтқышының қызмет мерзімі бітіп қалғандықтан тоқтатылды. Соңғы рет ол Нью-Джерсидегі Трентон-Роббинсвилл әуежайында сақталып тұрғандығы хабарланды. Шамамен 50 жыл өткен соң оның әлі де бар екені белгісіз. Zeppelin компаниясы өздерінің NT кемелерін қатаң дирижабль деп атайды, бірақ корпустың пішіні көтеру газының артық қысымымен сақталады, сондықтан NT жартылай қатаң дирижабль ретінде дұрыс жіктеледі. 2023 жылы Pathfinder 1 таныстырылды. Бұл 400 фут ұзындығы бар ең ірі заманауи дирижабль.