Кіріспе

Бышақтың жасалу процесі

Бышақ жасау – кез келген бір немесе бірнеше процестер арқылы бышақ жасау процесі: металл кесіп алу, пішінге қалау, дәнекерлеу, ламинациялау немесе инвестициялық құю. Көбінесе көміртекті болат, құралдық болат немесе тот баспайтын болат қолданылады. Ежелгі бышақтар қола, мыс, латунь, темір, обсидиан және кременьтен жасалған. Бірақ обсидиан өте қатырғы болғандықтан, өткірлігін ұзақ сақтай алмайды. Сонымен қатар, бүкіл жапырақ кездейсоқ жұлып кетуге бейім. Обсидианның бір қолданылуы – өте өткір хирургиялық скальпель жасау. Керамикалық бышақтар ұзақ бойы өткір болады, бірақ олар да қатырғы келеді.

Бастапқы қалау

Бұранданың бастапқы пішінін жасау дәстүрлі түрде соғу арқылы жасалады, бірақ металл кесіп алу немесе дайындама жасау әдістерін де қолдануға болады. Болатты әдемі өрнекті дәнекерленген болат жасау үшін немесе шикі болатты тазарту үшін, немесе жапондықтар айтқандай, тамахаган жасау үшін бүктеуге болады. Дән мөлшері ең аз болуы керек, себебі қақпақ материалы тым қыздырылса дәннің өсуі тез болады. Көптеп өндіріс ортасында немесе жақсы жабдықталған жеке шеберханада "қақпақ дайындамаларын" жасау үшін кесу процесі қолданылады. Бұл материалдың қалыңдығына және кесілетін болаттың құрамындағы қорытпаға байланысты әртүрлі әдістермен жүзеге асырылуы мүмкін. Жұқа қималы, аз қорытпалы дайындамаларды парақ материалдардан штамптауға болады. Жұмыс істеу қиын материалдарды немесе жоғары өндіріс көлемін талап ететін жұмыстарды су ағынымен кесу, лазерлік кесу немесе электронды сәулемен кесу арқылы орындауға болады. Бұл екеуі ірі, тапсырыс бойынша жұмыс жасайтын шеберханаларға қолайлы. Кейде пышақ жасаушылар жоғарыда аталған мүмкіндіктері бар шеберханамен келісімшарт жасайды. Аз өндіріс көлемінде жұмыс істейтін немесе бюджеті шектеулі жасаушылар үшін басқа әдістер жеткілікті болуы мүмкін. Пышақ жасаушылар дайындамаға пішін беру үшін көптеген әдістерді қолданады. Оларға токарлық аралар, қайрақтар, ленталық абразивтер, дөңгелек абразивтер, оксиацетилен ошақтары, CNC фрезерлік станоктар, ленталы аралар немесе бюджетке байланысты басқа да әдістер кіруі мүмкін.

Ұнтақтау

Егер электр жабдықтары қолжетімді болмаса, болат әлі қаталданбаған болса, оны жұмыршамен (file) жасауға болады. Жаңадан бастаушылар көбінесе майдалау дөңгелектерін немесе кішкентай белбеулі шлифовка машиналарын (belt sanders) пайдаланады. Жақсы жабдықталған шеберлер әдетте үлкен өнеркәсіптік белбеулі ұнтақтағыш немесе пышақ жасауға арналған белбеулі ұнтақтағышты қолданады. Пышақ шеберлері үшін стандартты өлшем – 2 дюйм х 72 дюйм өлшемді белбеуді қолдайтын ұнтақтағыш. Жылумен өңделген пышақты алдын ала жылтыратуға болады, егер пышақты салқын ұстап, болаттың қатаюын сақтаса. Пышақтың қызуын түс өзгерісінен байқауға болады. Кейбір пышақ шеберлері осыны қол жеткізу үшін ұнтақтағышта салқындатқыш шашыратқыш (coolant mist) қолданады.

Жылумен өңдеу

Жылумен өңдеу әдістері: атмосфералық пеш, балқытылған тұз, вакуумдық пеш, көмір (кокс) ұстасы, окси/ацетилен оттығы. Жылумен өңдеуден кейінгі суыту металдың түріне және жеке қалауға қарай өзгеше болуы мүмкін. Суыту үшін май, жануар майы, су, ауа немесе тұзды су қолданылуы мүмкін. Көптеген болат түрлеріне әртүрлі сорттары үшін белгілі бір температура, ұстау уақыты және қайта жылу беру қажет.

Беттің бітірілуі

Жапырақтың сапасы соңғы тегістеу кезінде қолданылатын абразивтің дәрежесімен анықталады. Ол әлсіз жылтырдан бастап, айнадай жылтырға дейін болуы мүмкін. Жоғары жылтырлықты хром оксидімен (мысалы, ақ хром, жасыл хром) полировкалау, өте ұсақ ылғал немесе құрғақ абразивті қағазбен қолмен тегістеу, немесе шамамен 10,000-12,000 дәрежелі жапон су тасымен шайқау арқылы қол жеткізуге болады. Жапырақтың сызықтары соңғы өңдеу әдісіне байланысты әртүрлі бағытта болуы мүмкін.

Тұтқаны жасау процесі

Тұтқа жасау пышақтың қалыңдығына қарай әртүрлі жолдармен жасалуы мүмкін. Толық қалыңды пышақтардың тұтқа қабықшалары әдетте қалыңдығына тігіледі, қайрақталап бекітіледі немесе бұрандаланады. Ал толық қалыңдығы жоқ пышақтар қатты тұтқаға салынып, содан кейін жоғарыда аталған әдістердің бірімен бекітіледі. Тұтқаға қолданылатын материалдар табиғи материалдардан – ағаш, бұғы мүйізі сияқты – бастап, жасанды материалдарға дейін, мысалы, мыс, пластик, көміртек талшығы, полимер немесе микарта болуы мүмкін. Пышақ шеберінің тілгісінде пышақ тұтқаларын жасау үшін қосымша құралдар, мысалы, кішкентай диаметрлі тілгі дөңгелектері болуы мүмкін.