Кіріспе
Канада паркі (, حديقة كندا, сондай-ақ Айалон паркі) – 7000 дунамнан (7 км²) асатын және бейтарап аймақтан Батыс жағалауға дейін созылатын Израильдің ұлттық паркі. Парк 1-ші тас жолдың солтүстігінде (Тель-Авив – Иерусалим) орналасқан және Латрун түйіскен жері мен Шаар Хагай арасында Айалон аңғарына жақын жерде жатыр. Парк табиғи көрікті орындарға толы, оның ішінде адам жасаған ормандар, көптеген жергілікті гүлдер өсетін Жерорта теңізінің ормандары және ежелгі жеміс бақтарының қалдықтары бар. Паркте тарихи маңызы бар нысандар да көп, соның ішінде Хасмонейлердің еврей бекінісі, Екінші ғибадатхана дәуірінің және Бар Кохба көтерілісінің жерлеу үңгірлері мен ритуалдық моншалары, крестоносцтардың бекінісі, макамға айналған римдік монша, үш бұрынғы палестиналық араб қалаларының қалдықтары және түрлі әскери ескерткіштер. Сонымен қатар, демалыс аймақтары, бұлақтар және бірнеше төбелерден ашылатын панорамалық көріністер бар. Канада паркі израильдік туристер арасында танымал орын саналады және жыл сайын шамамен 300 мың адамды тартады.
Canada Park (, حديقة كندا, also Ayalon Park) is an Israeli national park stretching over 7,000 dunams (7km2), and extending from No man's land into the West Bank. The park is located north of Highway 1 (Tel Aviv Jerusalem), and is situated near the Ayalon Valley, between the Latrun Interchange and Sha'ar HaGai. The park is full with natural attractions, including man made forests, Mediterranean woodlands home to many local flowers, and the remains of ancient orchards. The park also has a number of historical interest, including a Hasmonean Jewish fort, burial caves and ritual baths of the Second Temple period and the Bar Kokhba revolt, a Crusader fort, a Roman bathhouse that was turned into a maqam, the remnants of three former Palestinian Arab towns, and various military memorials. There are also recreation areas, springs, and panoramic several hilltop views. Canada Park is considered a popular tourist destination for Israelis, drawing some 300,000 visitors annually.
Ерекшеліктері
Канада паркі 7000 дунам аумақты алып жатыр. Онда орманды аймақтар, серуендеу жолдары, су нысандары және археологиялық ескерткіштер бар. Паркте зәйтүн, қарақұмық, гранат, қарағай және бадам ағаштары өседі. Бұл жерде кесірткелер мен тасбақалардан бастап, сұр қаргалар мен көк қарғаларға дейін әртүрлі жануарлар мекендейді. Парк аумағында римдік монша, хасмонейлік еврей зираты және крестоносцтардың қамалы (Castellum Arnaldi) сияқты тарихи қирандылар сақталған. Сонымен қатар, Екінші ғибадатхана дәуіріне жататын екі микве – яғни, еврейлердің діни ғұсыл алатындары табылған. Парктің ортасында Израиль соғыстарында қаза тапқан немесе терроризм құрбаны болған 300-ден астам американдық және канадалық еврейлердің құрметіне орман отырғызылған. Израильдегі америкалықтар мен канадалықтар қауымдастығы (AACI) жыл сайын еске алу шарасын өткізеді. 2011 жылы бұл шараға АҚШ-тың Израильдегі елшісі Дэниел Шапиро қатысты.
Құру
1967 жылы Алты күндік соғыс кезінде аймақты басып алғаннан кейін Израиль аймақтағы палестиналық ауылдарды басып алды, олар Израиль генералы Ицхак Рабиннің бұйрығымен қиратылды, 7000–10000 тұрғыны күшпен шығарылып, 1464 үйі бұзылды. Имуас, Яло және Байт-Нуба Иерусалим дәлізін кеңейтудің стратегиялық жоспарының бөлігі ретінде қиратылды. Парк аумағында орналасқан Дейр Айюб 1948 жылғы шайқастар кезінде ішінара қирап, қайта жаңартылмады.
Канадалық қаржыландыру
1972 жылы Монреальдік Бернард Блумфилд, сол кездегі JNF Канада президенті, саябақтың құрылысы үшін 15 миллион доллар (2010 жылғы шамамен 80 миллион доллар) жинау мақсатында Канадалық еврей қауымы арасында науқанға жетекшілік етті. Саябаққа дейін созылатын жолға 1975 жылы оны ашқан бұрынғы Канада премьер-министрі Джон Дифенбеккердің есімі берілді. Жоба 1984 жылы толыққанды аяқталды.
Тұрғындардың оралу туралы өтініші
Тұрғындарға өтемақы ұсынылды, бірақ оларға қайтып оралуға рұқсат берілмеді. Мево Хорон елді мекені 1970 жылы Байт-Нуба жерінде салынды. 1976 жылы Имвас, Яло және Бейт-Нубаның палестиналық тұрғындары Израиль премьер-министрі Ицхак Рабинге хат жазып, "бізді қуғынға түсіріп, ауылдарымыздан шығарған жерлерге қайта оралудың заңды және гуманитарлық құқығы" деп атап, Израильден өтемақы талап етпей үйлерін қайта салуға рұқсат беруді сұрады. Олар жауап алмады. 2007 жылы Израильдің "Зохрот" коммерциялық емес ұйымы Израильдің қорғаныс министрі Эхуд Баракқа тұрғындардың атынан хат жазып, олардың неге үйлеріне қайта орала алмайтынын сұрады. 2008 жылы министрдің кеңсесі оларға "қауіпсіздік мәселелеріне байланысты ауыл тұрғындарының қайтып оралуына рұқсат берілмейтінін" хабарлады. 2013 жылы Палестина Ұлттық Басқаруының Келіссөздер жөніндегі департаменті Жасыл сызыққа іргелес 50 шақырымдық (30 миль) Латрун аймағын 1967 жылғы шекарамен белгіленген Палестина мемлекетінің маңызды және ажырамас бөлігі ретінде қайта жаңарту науқанын бастады.
Сын
Бұрынғы Израиль парламентарийі және саяси солшыл белсенді Ури Авнеридің пікірінше, саябақтың құрылуы этникалық тазалауға бірдей келуге жақын еді, ал Канаданың оның құрылысына қатысуы – "соғыс қылмысын жабуға жасалған амал". JNF-тің орманды қайта жаңарту бағдарламасы жергілікті түрлерге қарағанда қарағайға басымдық береді, ал Илан Паппе айтуынша, тез өсетін түрлерді таңдап орман отырғызу шешімі босқындардың өз жерлеріне оралуына мүмкіндік бермеу мақсатымен қабылданған, сондай-ақ мәңгі жасыл болғандықтан, бұл түрлер жыл бойы жапырақтарын сақтап, қиратылған ауылдарды жылдам жасыруға мүмкіндік берді.