Кіріспе

Батыс Йоркширдегі ежелгі ескерткіш, Англия.

Касл-Хилл – Англияның Батыс Йоркшир аймағындағы Кирклиз қалалық округіндегі Хаддерсфилдке көрінетін Альмондберидегі маңызды археологиялық ескерткіш. Бұл төбеде кем дегенде 4000 жылдан бері адамдар қоныстанған. Ескерткішке кеш бронза дәуірі немесе ерте темір дәуіріне жататын, бір қабатты қоршаумен қоршалған төбешік бекінісінің қалдықтары, сондай-ақ кейінгі темір дәуірінің көп қабатты бекінісі, 12 ғасырға жататын мот және бейли қамалы, және тастаналған ортағасырлық ауылдың орны кіреді. Касл-Хилл төбесінде орналасқан екінші санаттағы Виктория мұнарасы – Хаддерсфилдтің ең айқын белгісі. Бұл төбе жүздеген жылдар бойы демалыс орны болып келген, ал өткендегі қоныстардың оңай көрінетін қалдықтары оны аңыз-ертегілерге, болжамдарға және ғылыми зерттеулерге арқау етті. Бұл жер UK Maps карталарында көрсетілген.

Геология

Тау өзінің пішінін төмендегі жұмсақ тасты эрозиядан қорғаған қатты Гренозид құмтасының сыртқы қабатына қарызды. Касл-Хилл төменгі беткейлері шифер мен қатты құмтастардың кезектесіп орналасқан қабаттарынан түзілген, бұл беткейлер мен жатақтардың тізбегін құрайды. Төменгі беткейлердегі шиферлерде бес көмір қабаты бар, олардың бір бөлігі адыттар мен шахталар арқылы тау беткейінде өңделген. Жұмыс істеген орындар бірнеше жерде көрініп тұр, сонымен қатар толтырылған ескі карьерлердің іздері де бар.

Ерте тарих

Касл-Хиллге алғаш келген адамдар, болжам бойынша, мезолит дәуіріндегі аңшылар мен жинаушылар болған, олар сол кезде жерді жапқан ормандардың арасында лагерь құрған. Неолит және қола дәуірінде Йоркшир Вулдс, Пик ауданы және Мерси мен Риббл эстуарияларын байланыстыратын өзен аңғарлары бойымен кең ауқымды саяхаттар немесе сауда-саттықтар жүрген сияқты. Бұл олардың бастапқы орналасқан жерлерінен алыс жерлерде табылған әртүрлі ерекше тас және қола құралдары арқылы дәлелденеді. Тау бекінісі ерте темір дәуірінде, шамамен б.з.д. 555 жылы, төбенің барлық бөлігін алып жатқан күйінде салынды. Б.з.д. 43 жылы қорғанысын күшейту мақсатында, әсіресе римдік басқыншылардың қаупіне жауап ретінде өзгерістер енгізілді. 1970 жылы тау бекінісінің бір бөлігінде жүргізілген қазба жұмыстары Касл-Хиллдің бір кезде күшті өртке ұшырағанын көрсетті. Касл-Хилл сияқты шыныданған бекіністер Англияда сирек кездеседі, ал Шотландияда олар жиірек табылады. Қалған қоршаулар мен орлар орта ғасырларда жасалған қайта қазу және басқа да өзгерістердің нәтижесі болуы мүмкін, сонымен қатар ғасырлар бойы эрозияның әсерінен де өзгерген. 1066 жылғы Норман жаулап алуынан кейін Алмондбери де Ласи әулеті билеген Понтефракт құрметіне қосылды. Олар төбеде шағын қамал салды. Бұл қамал туралы 1142-1154 жылдар аралығында король Стивеннің Генри де Ласиге жолдаған хатында айтылған. Археологиялық қазбалар 1140 жылдардың соңына радиокөміртектік талдау арқылы даталанған ағаш қазық және шамамен 1160 жылға жататын монетаны тапты. Қамал 1140 жылдары толыққан және пайдаланылған болуы мүмкін деп болжауға болады. 14 ғасырдың басында төменгі бастионда және, мүмкін, төбедегі басқа жерлерде қоныс құруға әрекет жасалды. Әуе суретінен орталық жолдың екі жағында жүйелі түрде орналасқан учаскелер көрінді. Ол 1340 жылдары тасталып қалған болуы мүмкін, бірақ оның естелігі сақталған болуы мүмкін, себебі 1634 жылы жасалған Алмондбери картасында төбе қала орны ретінде көрсетілген. Орта ғасырлар аяқталғаннан кейін Касл-Хилл 19 ғасырдың басына дейін адам қоныстанбаған. Оның ықпалды орны оны елдің басқа биік төбелеріндегі, жағалаудан басталып желіге таралған ескерту маяктарының желісінің бөлігі ретінде ескерту маяғы орнатуға өте қолайлы етті.

Қазіргі тарих

Касл-Хиллдің жалпақ төбесі ірі саяси, діни және басқа да жиналыстар өткізу орыны болды. 1843 және 1848 жылдары кем дегенде төрт рет чартистер митингілерін өткізді. 1883 жылғы ұлы тоқымашылар ереуілі кезінде екі-үш мыңға жуық адам қатты ауа райына қарамастан, кәсіби одақтардың басшыларының сөздерін тыңдау үшін жиналды. Шамамен 1810-1811 жылдары төбеде демалыс іздеушілерге арналған таверна салынды. Бұрын оның оңтүстігінде боулинг алаңы орналасқан. Бұл жерде жалаңаш қолымен жүлделі жекпе-жектер, иттің және әтештің ұрыстары сияқты басқа да ойын-сауық түрлері тіркелген. «Тханди» серіктестігі Кирклиз округі кеңесінен жалға алынған жерді сатып алып, оны қайта жаңартуға рұқсат сұрады. Жоспарлау шарттарын бұзғаннан кейін паб бұзылды. Оны қайта құруға жасалған келесі жоспарлар қабылданбады. Төбенің оңтүстік-шығыс жағына жақын жерде зениттік артиллериялық батарея салынды, ал сыртқы қамалдың солтүстік жағында қашықтық өлшегіш орналасқан, оның қалдықтарын көруге болады, сондай-ақ жақын жердегі далаларда жарылғыш оқ-дәрілердің сынықтары жиі табылады. Бүгінде төбеде өзінің өткен пайдалануларының іздері сақталған және жергілікті тұрғындар мен туристер үшін танымал орын болып табылады. 2006 жылы желкендерге арналған электр сымдары төбедегі желдің күшін пайдалану үшін жер астына көшірілді.

Виктория мұнарасы

1897 жылы Виктория патшайымы Ұлыбритания империясын басқа монархтардың ешқайсысынан ұзақ, 60 жыл бойы биледі. Осы оқиғаға тұрақты ескерткіш ретінде Хаддерсфилд қаласын бақылайтын төбеде мұнара салу жоспарланды. Қажетті қаражатты жинауда кейбір қиындықтар туғанына қарамастан, мұнара 1899 жылғы 24 маусымда Скарборо графы тарапынан ашылды. Көбінесе оны Юбилей мұнарасы деп атағанмен, дұрыс атауы – Виктория мұнарасы. Лондондық Исаак Джонс жобалаған мұнараны Бен Грэм және Ұлдары фирмасы Фолли Холлда, Кросленд Хиллден алынған тас қолданып салды. Оның құны 3298 фунт стерлинг болды, ал биіктігі 32,3 метрді құрады. Бұл биіктік төбенің биіктігімен қосылғанда, мұнараның ең жоғарғы нүктесі теңіз деңгейінен 1000 фут (305 метр) биіктікте орналасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұнараны неміс бомбалаушыларының бағытталған құралы ретінде пайдалануын болдырмау үшін бұзу ұсынылды. 1940 және 1941 жылдары мұнараға жақын жерге бірнеше бомба тасталды, бірақ олар ықпалсыз түсірілген болуы мүмкін. Мұнара ІІ санаттағы ескерткіш ғимарат болып табылады.