Кіріспе

Гвинеддтегі темір дәуіріндегі төбешік – Гвинеддтің солтүстік-батысындағы Беддгельерт маңындағы тасты және орманды төбе. Гласлин өзенінің аңғарынан шамамен 76,20 метр биіктікте көтеріліп, Сноудониядағы Ллин Динас көлінің оңтүстік жағын бақылайды. Бұл жерде бұрын тұрған темір дәуіріндегі төбе бекінісінің немесе қамалдың қалдықтарының көп бөлігі сақталмаған, тек оның тас қамалдары мен қоршаудың негізі ғана көрінеді [Тор көзі]. Кейбір деректерге сәйкес, қамал Сноудон тау өтегіне баратын жолды күзету үшін Льюэллин Соңғысымен салынған.

Сипаттама

Бұрынғы құрылыстардың қалдықтары аз қалды. Бүгінде көрінетін қалдықтардың ішінде үш қатар қамал, басқа қабырғалар және кейбір іргетастар бар, олар негізінен орта ғасырларға жатады. Археолог Х.Н. Савори бұл бекіністерді қалың тас қабырғалардан тұратын, тасты төбедегі әрбір өзгешелікті пайдаланып, шамамен бір гектардай аумақты қоршаған нысамы деп сипаттады. Алғашқы кіру жолы батыс жағынан тік жолмен болған. Қазіргі солтүстік-шығыстан кіреберіс кейінірек салынған. 1910 және 1954-56 жылдардағы қазба жұмыстары осы орында бірнеше кезеңде адамдар тұрғанын көрсетті. Ең ерте элементтер темір дәуіріне, шамамен бірінші немесе екінші ғасырға жатады. Қоршаудағы, жасанды құрылыс деп есептелетін су қоймасы осы кезеңде салынған болуы мүмкін. Ол «Вортигерн мен айдаһарлар» ертегісіндегі су қоймасымен байланысты болуы мүмкін. Басқа іздер 5 ғасырға дейін адамдар тұрғанын көрсетеді, бұл оны Вортигерн мен Амброзий Аврелианның заманымен сәйкестіреді. Қамалдың ішінде су қоймасы бар екені бұрыннан мәлім болған, бірақ археолог доктор Х.Н. Савори 1954 және 1956 жылдар аралығында қамалды қазып зерттегенде, бекіністер Вортигерн немесе Амброзий үшін дұрыс уақыт аралығында ғана емес, сонымен қатар су қоймасының үстінде «Historia Britonum» еңбегінде сипатталған платформа бар екеніне таң қалды. Алайда, ол платформаның одан кейін салынғанын анықтады.

Әдеби дәстүр

Бұл төбе археологтар үшін қызықты, себебі ол – қорғаныштары Рим кезеңінен кейін салынған дөңес орнының мысалы. Сондай-ақ, бұл төбе король Артур туралы аңыздарға қызығушылар үшін де қызықты. «Британ тарихында» баяндалғандай, әйгілі әскербасы Вортигерн мен жас Мерлиннің осы жерде әңгімелесуі орын алған. Аңыз бойынша, Вортигерн ағылшын-саксон шабуылдарынан қашу үшін Уэльске қашқанда, өзінің патшалық резиденциясы үшін осы биік төбелі қалмақты таңдады. Оның адамдары күн сайын бірнеше жоспарланған мұнаралардың біріншісін салу үшін тырысты; бірақ ертесіне таңертең олар тас үйіндісінің қирап жатқанын көріп қайта оралды. Бұл бірнеше аптаға созылды, содан кейін Вортигернге өлмеген анадан туған жас баладан көмек сұрауға кеңес берілді. Патша өзінің әскерлерін мұндай баланы іздеуге жіберді. Олар тапқан баланың аты – Мэрдин Эмрис (Мерлин Амброзиус) еді. Вортигерн кеңесшілерінің кеңесімен, баласын өлтіріп, осы жерде қамал салуға кедергі келтірген күштерді ынаяттандыруды жоспарлады. Мерлин бұл кеңеске құлақ аспай, төбелі қалмақтың екі жылан (дракон) бар жасырын көлдің себепті тұра алмайтынын түсіндірді. Ол саксонның ақ драконы қазір шайқаста жеңіске жеткенімен, жақын арада Уэльстің қызыл драконы жеңетінін айтты. Вортигерн құлағаннан кейін, бұл бекініс Уэльс тілінде Эмрис Вледиг деп белгілі Жоғары король Амброзий Аврелианға берілді, сондықтан оның аты солай аталады.

Аждаһалардың пайда болуы және тұтқындалуы

Ең ертедегі дереккөздер екі айдаһарды ерекшеленетін екі түрлі жаратылыс деп қарастырады. "Adventus Saxonum" метафорасында біреуі Ұлыбритания аралының түпкілікті тұрғыны (алғаш келген) болса, екіншісі жаңа, бөтен айдаһар болып, үстемдік үшін оған қарсы күресті. Айдаһарлардың қалай осы жерде тұтқындалғаны туралы мәліметтер "Мабиногиондағы" Ллудд пен Ллефелистің оқиғасында кездеседі. Аңыз бойынша, Ллудд Ұлыбританияны билеген кезде (б.з.д. 100 жыл) әрбір мамыр кешінде түктері анықталмаған қорқынышты дауыс естілді. Бұл дауыс британдықтарды қатты алаңдатты, бүкіл елде бедеулікке, үрейге және хаоске әкеп соқты. Көмекке мұқтаж Ллудд ағасы Ллефелистен, Галлия патшасынан осы және басқа да мәселелер бойынша кеңес сұрады. Ллефелистің айтуынша, дауыстың себебі – айдаһарлардың шайқасы. Бұл дауысты британдық айдаһар басқа бір бөтен айдаһармен соғысып, жеңілгенде шығаратын еді. Ллудд Ллефелистің кеңесін тыңдап, екі айдаһарды да, олар өздерін шошқаға айналдырған кезде, балға толы қазанға түсірді (айдаһарлардың осылай түрленуі мүмкін еді). Тұтқынға алынған айдаһарлар кейіннен Динас-Эмрис деп аталған жерге жерленді, себебі бұл оларды сақтаудың ең қауіпсіз жері саналды. Қаланың басты кіреберісі төбенің солтүстік жағында орналасқан, ал шыңында 36 футқа 24 фут болатын қираған ортағасырлық мұнараның іздері табылды. Жақын жерде диаметрі шамамен 30 фут болатын құлаған тастардан жасалған дөңгелек бар, онда айдаһарлар жасырылған деген әңгіме бар. Динас-Эмрис деп аталудан бұрын, қамал Динас Ффраон Дандде деп белгілі болған.

Басқа жергілікті аңыздар

Жергілікті аңыз бойынша, Мэрдин Динас-Эмристегі үңгірге қазынасын жасырып қойған. Қазынаны тапқан адам "алтын шашты, көк көзді" болады. Бақытты адам Динас Эмриске жақындағанда қоңырау соғылып, оның үңгірге кіруін шақырады. Бұл үңгір сол адамның аяғы тиген кезде өздігінен ашылады. Бедгельерт қаласының жанында тұратын бір жас жігіт өмірін жақсы бастауға үміт етіп, қазына іздеді. Ол пика (қиялы) алып, төбеге көтерілді. Мұнара орнында қазуды бастағанда, астынан қорқынышты, керемет шулар көтеріле бастады. Динас бишектей шайқалып, күн бұлтқа жасырынып, қараңғылыққа толы болды. Аспанда шаңқайып, оның үстінде күркіреген дауыл болды. Ол пикасын тастап, үйге қашты. Үйге келгенде бәрі тынышталды, бірақ ол пикасын алу үшін қайта бармады. Динас-Эмристен шалқары орналасқан "Селл и Девиниад" – "Сопылардың тоғайы" бар. Бұл жерде солтүстік жағында қалың емендік болған егістік орналасқан. Жергілікті дәстүр бойынша, Вортигерннің даналары осы жерде жиналып, өз заманының маңызды оқиғаларын талқылаған. Олардың қабірлері жақын маңдағы егістікте орналасқан, ал бір кезде әрбір қабірдің орны таспен белгіленген. Әр жыл сайын әрбір қабірді ақ жемісті бұталар гүлдей әшекейлеп тұрды.

Археологиялық табылған жерлер

Қалдықтың ішінде бассейн бар екені көптен бері белгілі, бірақ археолог доктор Х. Н. Савори 1954 және 1956 жылдар аралығында таудағы қамалды қазып шыққанда, ол қорғанулар Вортигерн немесе Амброзий үшін дұрыс уақыт аралығында ғана емес, сонымен қатар бассейннің үстінде "Historia Britonum" еңбегінде сипатталғандай платформа бар екеніне таң қалды. Алайда, ол платформаның мерзімін екеуінің де өмір сүрген кезеңінен кейінгі деп анықтады. Савори бекіністерді қалың тас қабырғалардан тұратын деп сипаттады, олар тасты төбе басындағы кез келген еңсеуді пайдаланып, шамамен бір гектар көлемді аймақты қоршады. Бастапқыда қамалға батыс жағынан тік жолмен кірген. Қазіргі солтүстік-шығыстағы кіреберіс кейіннен салынған. Қабырғалар "екі-үш рет таспен нашар салынған", бұл, мүмкін, аңыздағы құрылыс кезінде бірнеше рет құлаған ғимаратқа сілтеме жасауына себеп болған. Қазіргі уақытта төбедегі ең көрнекті нысан - тікбұрышты мұнараның негізі. Бұл XI ғасырда Гвиненд князьдері салған, құжаттары жоқ қамалдың бөлігі деп саналады.

Динас Аффраон/Ффраон

Динас Аффраон немесе Динас Ффраон – ортағасырлық Уэльс әдебиетінде кездесетін жер-атау, онда ол Динас Эмристің түпнұсқалық аты екені айтылады. Динас Ффараон (Фараон қамалы) немесе Динас Ффараон Данде (Отты Фараон қамалы) "Ллуд және Ллефелис" ертегісінде Британияның Ллуд патшасы екі айдаһарды тұтқындап, жерлеген орын ретінде көрсетіледі, бұл айдаһарлар елді қиратып жатқан еді. Мәтінде бұл орынның кейін "Динас-Эмрейс" деп аталғаны айтылады. Бұл ертегі, Емрис (Амброзий Аврелиан) немесе Мердин Емрис (Мерлин) қатысқан көне оқиғаның алдынан жатыр. "Historia Brittonum" және Джеффри Монмуттың "Historia Regum Britanniae" сияқты дереккөздерде, сол жерде салынған мұнара Емрис жерленген айдаһарларды тапқанға дейін үнемі құлап жатқан; олар босатылғаннан кейін мұнара сәтті салынды және оның құрметіне аталды. "Динас Эмрис" атауы Сноудониядағы римдік қираған орынмен байланысты, бұл байланыс "Historia Brittonum" дәуірінен бұрын пайда болған болуы мүмкін.