Кіріспе

Киев қаласы Украинаның басқа әкімшілік-аумақтық бірліктерімен салыстырғанда ерекше құқықтық мәртебеге ие. Ең маңызды айырмашылық – қаланың орналасқан облысына (область) функционалдық тұрғыдан тәуелсіздігі. Яғни, Киев Украина Үкіметінің ұлттық деңгейдегі органдарына тікелей бағынады, Киев облысының облыстық деңгейдегі билік органдарын өткізіп жіберіп, бірақ соңғысының әкімшілік және инфрақұрылымдық органдарын орналастырады. Қаланың өзін-өзі басқару институттарының ерекше мәртебесі Киевтің Украина астанасы ретіндегі рөлін көрсетеді, сонымен қатар бұл қаланың КСРО құрамындағы тарихи әкімшілік мәртебесіне негізделген, онда Киев (сол кезде орыс тілінде "Киев" деп жазылатын) республикалық бағыныстағы қала мәртебесіне ие болған. Жергілікті биліктің басшысы (Киев қаласының әкімі) тағайындалмай, сайланады, ал қалалық билік Украинаның басқа аймақтарына қарағанда жергілікті мәселелерде көбірек тәуелсіздікке ие. Украина Президенті Киев қалалық әкімшілігінің басшысын тағайындайды. Қазіргі уақытта Киевтің құқықтық мәртебесі мен жергілікті басқару Украина Конституциясының арнайы ережелерімен, сондай-ақ Украина заңдарының жиынтығымен реттеледі, атап айтқанда – «Украинаның астанасы – қаһарман қала Киев» заңымен, «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» заңымен және «Украинадағы жергілікті өзін-өзі басқару туралы» заңымен. Оның ерекше әкімшілік мәртебесі Украина Конституциясының IX тарауында: «Украинаның аумақтық құрылымы» деп танылған және Украина Парламенті – Жоғарғы Рада қабылдаған заңдарға сәйкес реттеледі. Киевтің жергілікті басқару ауқымы мен құрылымы, сондай-ақ қазіргі Киев қалалық кеңесінің мәртебесі қатал құқықтық және саяси дағдарыстың нысаны болып табылады. Соңғы сайлаудан кейін қалада үстемдік құрған оппозициялық партиялар қалалық кеңестің өкілеттіктерінің мерзімі аяқталды деп есептейді және жаппай наразылық акциялары арқылы оның отырысын өткізуге жасалған әрекеттерді тоқтатады.

Украинаның әкімшілік бөлінісі бойынша құқықтық мәртебе

Киев – ұлттық деңгейде бағынысты муниципалитет (ресми түрде «арнайы мәртебесі бар қала»), яғни қала тікелей ұлттық деңгейдегі үкіметке бағынады, Киев облысының облыстық деңгейдегі билік органдарына емес, ол қаланы қоршап тұр. Украинада ұлттық деңгейде бағынысты ерекше мәртебесі бар екі муниципалитеттен (екіншісі – Севастополь қаласы, ол да айналасындағы Қырым Автономиялық Республикасынан әкімшілік тұрғысынан тәуелсіз) Киевтің мәртебесі Севастопольдікінен шамалы өзгеше, себебі Севастопольдің жергілікті басқару құзыреті шектеулі. Киев қаласы әкімшілік райондарға (аудандарға) бөлінген, олардың өздерінің орталық және жергілікті мемлекеттік басқару органдары бар, олар белгілі бір мәселелер шеңберінде құзыретті. Райондар – қала басқаруының ең төменгі деңгейі, бірақ кейбір райондардың құрамында географиялық тұрғыдан ерекше «ауылдар» бар (мысалы, орманмен қоршалған). Украинадағы басқа да қалалардағы райондар сияқты, Киев қалалық кеңесі өзінің райондарының билік органдарының құзыретін анықтауға уәкілетті. Дегенмен, райондарды құруға, таратуға немесе олардың әкімшілік шекараларын өзгертуге тек Жоғарғы Рада (парламент) ғана құқылы.

Жергілікті билік

Халық сайлаған Киев қалалық кеңесі – Киевтің қалалық деңгейдегі заң шығарушы органы, ол жергілікті мәселелер бойынша кең құзыреттілікке ие. Кеңеске Киев қаласының әкімі төрағалық етеді, ол жекелеген халық сайлауы арқылы тәуелсіз түрде сайланады. Украина Конституциясына сәйкес, ауылдар мен қалалар басшыларының және осы ауылдар мен қалалар кеңестерінің мүшелерінің өкілеттік мерзімі бес жылды құрайды. Киев қалалық мемлекеттік әкімшілігі – Украинаның астанасы Киевті басқаратын Украина Үкіметінің ұлттық деңгейдегі бөлімшесі, ол "ерекше мәртебесі бар қала" болып табылады. Украина Президенті Қалалық мемлекеттік әкімшілігінің басшысын тағайындайды. Дәстүр бойынша, Украинадағы басқа ұқсас тағайындаулардан өзгеше, бұл тағайындау формалды сипатта болды, себебі Украина Конституциялық соты сайланған қала әкімінің Қалалық мемлекеттік әкімшілігінің басшысы ретінде де тағайындалуы тиіс деп шешті. Бұл ереже бірегей, өйткені Украина бойынша жергілікті әкімшілік басшыларының басқа да ұқсас тағайындаулары президент пен премьер-министрдің келісімімен жасалады; тек Киевте ғана қала әкімі немесе кеңес төрағасы өздерінің сайланған лауазымын жергілікті мемлекеттік әкімшіліктің атқарушы лауазымымен біріктіре алады. Алайда, бұл жүйе 2010 жылы Парламент Президентке әкімдіктің басшысы лауазымына әкімді алмастыруға уәкілеттік берген кезде тоқтатылды. Орталық атқарушы билік сондай-ақ қалалық биліктің ең төменгі деңгейі – аудандарда да өкілдік етіледі. Киевтің әр ауданында мемлекеттік әкімшілік, ішкі істер (полиция) департаменті және басқа да атқарушы органдар бар.

Киев облысы мен Киев-Святошин ауданының әкімшілік орталығы

Киевте Киев облысының басқару органдарының көп бөлігі орналасқан (әдетте бұл органдар қала әкімшілігінен бөлек). 2020 жылға дейін Киев сондай-ақ Киев облысының төменгі деңгейдегі Киев Святошин ауданының әкімшілік орталығы болып келді, себебі бұл аудан қала маңындағы, дербес орталық елді мекені жоқ аймақ еді. Киев облысының және бұрынғы Киев Святошин ауданының денсаулық сақтау және басқа да мемлекеттік қызметтер инфрақұрылымы да көбінесе Киев қаласында шоғырланған.