Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қала немесе кент түрі
Басқа аймақтық биліктеріне тәуелсіз қалалар
Type of city or town
cities that are independent of other subnational jurisdictions
Тәуелсіз қала немесе тәуелсіз кент – басқа жалпы мақсаттағы жергілікті өкіметтік құрылымның (мысалы, облыстың) құрамына кірмейтін қала немесе кент.
An independent city or independent town is a city or town that does not form part of another general purpose local government entity (such as a province).
Тарихи бастауыш
Киелі Рим империясында, және оның ізбасар мемлекеттері Германия Конфедерациясы мен Германия империясында, "еркін императорлық қалалар" (жекеше түрі – freie Reichsstadt, көпше түрі – freie Reichsstädte) императорлық тікелей басқару құқығына ие болды. Бұл құқыққа сәйкес, олар ешқандай вассал билеушіге бағынышты болмай, тек императордың билігіне ғана бағынышты болды. Мысалдарға Гамбург, Бремен және Любек қалалары, сондай-ақ империя тарихы барысында тікелей басқару құқығын алған немесе жоғалтқан басқа қалалар кірді.
In the Holy Roman Empire, and to a degree in its successor states the German Confederation and the German Empire, so called "free imperial cities" (nominative singular freie Reichsstadt, nominative plural freie Reichsstädte) held the legal status of imperial immediacy, according to which they were not subinfeudated to any vassal ruler and were instead subject to the authority of the Emperor alone. Examples included Hamburg, Bremen, and Lübeck, along with others that gained and/or lost the privileges of immediacy over the course of the Empire's history.
Ұлттық астаналар
Бірқатар елдер өздерінің ұлттық астаналарын бөлек бірліктерге айналдырды.
A number of countries have made their national capitals into separate entities.
Федералды астаналар
Федералды құрылымды елдерде федералды астана әдетте елдегі басқа аумақтардан бөлек болып табылады және көбінесе ерекше басқару жүйесіне ие болады.
In countries with a federal structure, the federal capital is often separate from other jurisdictions in the country, and frequently has a unique system of government.
Эфиопия
Эфиопияның астанасы Аддис-Абеба 1991 жылдан бері харталық қала мәртебесіне ие, сол жылы ол бұрынғы Шева провинциясынан бөлінді. Осы мәртебеге ие тағы бір қала – Дире-Дава.
Addis Ababa, capital of Ethiopia, has held the designation of chartered city since 1991, when it was separated from the former province of Shewa. It shares this status with one other city, Dire Dawa.
Мали
Бамако, Малидің астанасы, Бамако астаналық округінің ішінде орналасқан.
Bamako, the capital of Mali, is contained within the Bamako Capital District.
Мозамбик
Мапуто, Мозамбиктің астанасы, Мапуто провинциясымен қоршалған провинциялық мәртебеге ие жекелеген аудан болып табылады.
Maputo, the capital of Mozambique, is its own district with provincial status surrounded by the Province of Maputo.
Нигер
Нигердің астанасы Ниамей, Нигердің астаналық ауданынан тұрады. Оны Тиллабери департаменті қоршап тұр.
Niger's capital, Niamey, comprises a capital district of Niger. It is surrounded by the Tillabéri Department.
Нигерия
Нигерияның астанасы Абуджа Федералды астаналық аумақта орналасқан. Бұл аумақ 1976 жылы құрылған, ал астана 1991 жылы Лагостан (тарихи астанасы) ресми түрде көшірілді.
Nigeria's capital Abuja is located in the Federal Capital Territory. The Territory was established in 1976, and the capital was formally moved from Lagos (the historic capital) in 1991.
Тайвань
Тайваньда Қытай Республикасының әкімшілік бөліну жүйесіндегі кейбір қалалар Атқарушы Юаньмен тікелей басқарылады, ал кейбіреулері провинциялармен басқарылады (Тайвань провинциясы формалды түрде ғана саналады), ал қалғандары округтерге бағынады. Орталықтан басқарылатын (Тайпей қаласы, Каосунь қаласы, Жаңа Тайпей қаласы, Тайчуң қаласы, Тайнань қаласы және Таоюань қаласы) және провинциялық басқарудағы қалалар осы тұрғыдан тәуелсіз қалаларға ұқсас.
In Taiwan under the administrative division system of the Republic of China, some cities are directly administered by the Executive Yuan, some are administered by provinces (the province of Taiwan is nominal), and some are subordinate to counties. The centrally administered (Taipei City, Kaohsiung City, New Taipei City, Taichung City, Tainan City, and Taoyuan City) and province administered ones are like independent cities under this definition.
Оңтүстік Корея
Оңтүстік Кореяда тоғыз провинциядан басқа, жеті провинция деңгейіндегі "метрополиттік қалалар" бар. Халық саны бойынша олардың ішіндегі ең ірісі – Сеул қаласы, ол теукбёль си (특별시; сөзбе-сөз, арнайы қала) деп аталады және елдің жалпы халқының 20% астамын құрайды. Қалған алты тәуелсіз қала гванёк си (광역시; сөзбе-сөз, үлкен қала) деп аталады, олардың аттары: Пусан, Тэгу, Тэджон, Инчхон, Кванджу және Ульсан. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл тәуелсіз қалалар оларды қоршаған провинциялардан бөлініп шыққан. Осының салдарынан, олар әдетте көршілес провинциялармен берік аймақтық және мәдени байланысқа ие. Мысалы, Чолла аймағының орталығында орналасқан Кванджу, осы аймақпен тығыз байланысты. Сеул және Инчхон қалалары, оларды толығымен қамтитын және тығыз халқы бар Кёнги провинциясымен бірге Ұлттық астана аймағын құрайды. Жаңа тәуелсіз қалалардың бір қызықты ерекшелігі – кейбір жағдайларда, олар бір кезде құрамына кірген провинциялардың мемлекеттік басқару ғимараттары (дочхон) әлі де қала шегінде орналасқан, яғни бұл провинциялардың астаналары өз шекараларында емес. 2012 жылдың 1 шілдесінде Ёнги кенті Чхунчхон-Намдо провинциясы Чхонан, Конджу және Чхонджу қалаларының бөліктерін қосып алды және Седжон қаласын құру туралы арнайы заңға сәйкес Чхунчхон-Намдо провинциясынан тәуелсіз Седжон арнайы басқару қаласы болып құрылды. Қазіргі уақытта Седжон арнайы басқару қаласының халқы жоғарыда аталған метрополиттік қалалардың халқынан кем, бірақ көп мақсатты әкімшілік қала құрылысының арқасында халық саны артып келеді. 2006 жылы үкіметтік партия барлық ағымдағы провинциялар мен тәуелсіз қалаларды тарату туралы ұсыныс жасады. Бұл жоспар бүкіл республиканы Жапониядағы жүйеге ұқсас, елу немесе алпыс қалалық немесе округтік басқаруларға бөлуді көздеді. Бұл жоспар провинциялық ерекшеліктерді жою арқылы аймақтық кемсітушілік пен антагонизмді азайтуға бағытталған.
In addition to its nine provinces, South Korea has seven province level "metropolitan cities." By far the largest among these in terms of population is the capital, Seoul, called a teukbyeol si (특별시; literally, special city), which is home to more than 20% of the entire population of the country. The remaining six independent cities are called gwangyeok si (광역시; literally, large city) whose names are: Busan, Daegu, Daejeon, Incheon, Gwangju, and Ulsan. Historically, these independent cities have been carved from the province that surrounds them. Consequently, they typically share a strong regional and cultural identity with the adjoining province(s). For instance, Gwangju, located at the center of Jeolla region, is heavily associated with the region. Seoul and Incheon are said to make up the National Capital Area along with the densely populated Gyeonggi that almost completely encompasses them. One interesting relic of the newer independent cities is that, in some cases, the government administrative buildings (docheong) of the provinces they were once a part of are still located within city boundaries, meaning that these provinces have capitals that are not within their borders. On 1 July 2012, Yeongi gun, Chungcheongnam do absorbed parts of Cheonan, Gongju and Cheongju, and became independent from Chungcheongnam do as Sejong Special Self governing City under the Special Act on the Installation of Sejong City. Currently, the population of Sejong Special Self governing City is lower than that of the aforementioned metropolitan cities, but the population is increasing with the construction of a mixed use administrative city. In 2006, the ruling party floated a proposal to eliminate all current province and independent city borders. This plan would divide the entire republic into fifty or sixty city or county level administrations, similar to the system in Japan. The plan was intended to help reduce regional discrimination and animosity by eliminating provincial identity.
Филиппин
Филиппиннің көптеген ірі қалалары "жоғары урбанизацияланған" немесе "тәуелсіз құрамдас бөлік" қалалары ретінде жіктелетін тәуелсіз қалалар болып табылады. Бұл қалалар әкімшілік және заңды түрде провинцияға бағынбайды, демек, салық кірістерін ешқандай провинциямен бөліспейді. Іс жүзінде, Метрополитен Маниладан тыс көптеген қалалар ыңғайлылық және қарапайымдық үшін бұрын бөлінген провинциялармен топтастырылады. Ұлттық үкімет және оның агенттіктері аймақтық бөлімшелер арқылы осы қалаларға қызмет көрсетеді, сондықтан қалалар оларға жанама түрде бағынады. Мұндай қалалардың саны 38, олардың 16-сы Метро-Манилада (ұлттық астана – Манила қаласы қоса алғанда); сегізі – Лусонның қалған бөлігінде және оған жақын аралдарда; жетісі – Висая аралдары тобында; және жетісі – Минданао мен оған жақын аралдарда орналасқан.
Many major cities in the Philippines are independent cities, classified as either "highly urbanized" or "independent component" cities. These cities are administratively and legally not subject to a province, and thus do not share their tax revenues with any province. In practise, most cities outside of Metropolitan Manila are often still grouped with provinces that they were partitioned from for the sake of convenience and simplicity. The national government and its agencies serve these cities through sub offices for each region, to which the cities are indirectly subject. There are 38 such cities, with 16 being located in Metro Manila (including the City of Manila, the national capital); eight in the rest of Luzon and its surrounding islands; seven in the Visayas island group; and seven in Mindanao and its surrounding islands.
Вьетнам
Вьетнамда Вьетнамның ешбір провинциясының құрамына кірмейтін бес қала бар. Оларға Вьетнамның астанасы Ханой және Вьетнамның ең көп халқы бар Хо Ши Мин қаласы (Сайгон) кіреді.
Vietnam has five municipalities that are not part of any of the Vietnam's provinces. This includes Hanoi, the capital of Vietnam; and Ho Chi Minh City (Saigon), the most populous city of Vietnam.
Қытай
Қытайда Пекин және Тяньцзинь екеуі де бұрынғы құрамына кірген Хэбэй провинциясынан тәуелсіз. Сол сияқты, Шанхай қазір Цзянсудан, ал Чунцын Сычуань провинциясынан тәуелсіз. Гонконг пен Макао Гуандун провинциясынан бөлінген ерекше әкімшілік аймақ мәртебесіне ие.
In China, both Beijing and Tianjin are independent of the surrounding province of Hebei, of which they were formerly a part. Similarly, Shanghai is now independent from Jiangsu and Chongqing from Sichuan. Hong Kong and Macao have the status of special administrative regions, separated from their original province Guangdong.
Корея
Оңтүстік Кореяда да, Солтүстік Кореяда да арнайы қалалар өздерін қоршаған провинциялар мен қала мемлекеттерінен тәуелсіз, тікелей орталық үкіметтің басқаруында болады. Мысалы, Оңтүстік Кореяда Сеул, Пусан, Тэгу, Инчхон, Кванджу, Тэджон және Ульсан, ал Солтүстік Кореяда Пхеньян және Расон қалалары. Оңтүстік Кореяда провинциядан бөлінудің басты шарты – бір миллион адамға жететін халық саны.
In both South Korea and North Korea, special cities are independent from their surrounding provinces and city states under direct governance from the central government. Examples are Seoul, Busan, Daegu, Incheon, Gwangju, Daejeon and Ulsan in South Korea and Pyongyang and Rason in North Korea. In South Korea, the main criterion for granting secession from the province is a population reaching one million.
Тайланд
Таиландта елорда Бангкок ешқандай провинцияға тәуелсіз жұмыс істейді және арнайы әкімшілік аймақ ретінде қарастырылады. Ол, халық санының көптігі тұрғысынан, Таиландтың барлық халқының шамамен 8% құрайтын біріншілік қала болып табылады.
In Thailand, the capital Bangkok operates independently of any province and is considered a special administrative area. It is a primate city in terms of its large population, having nearly 8% of Thailand's total population.
Индонезия
Индонезияда ұлттық астана Джакарта Даерах Хусус Ибукута Джакартада (Жакарта астанасының арнайы аймағы) орналасқан. Жакарта Индонезияның провинцияларының бірі саналады, сондықтан Джакартаны қала әкімі емес, губернатор басқарады. Дегенмен, Джакарта 5 кіші "әкімшілік қалаға" (kota administrasi) және бір "әкімшілік ауданына" (kabupaten administrasi) бөлінген. Әкімшілік қалалар – Орталық, Солтүстік, Шығыс, Батыс және Оңтүстік Джакарта. Кепулауан Серибу (Мың арал) әкімшілік ауданы да Джакартаның ресми анықтамасына кіреді. Бұл кіші бірліктердің әрқайсысы белгілі бір дербестікке ие. Бес әкімшілік қаланың әкімдері мен Кепулауан Серибу әкімшілік ауданының басшысы сайланбайды, тікелей губернатор және Джакарта провинциялық парламентінің мүшелері тағайындайды. Бұған қоса, бұл кіші бірліктерде Индонезияның басқа қалалары мен аудандарынан айырмашылығы, жергілікті парламент жоқ.
In Indonesia, the national capital Jakarta is within the Daerah Khusus Ibukota Jakarta (Jakarta Capital Special Region). Jakarta is considered one of Indonesia's provinces, therefore Jakarta is headed by a governor and not a mayor. However, Jakarta is divided into 5 smaller "administration cities" (kota administrasi) and one "administration regency" (kabupaten administrasi). The administration cities are Central, North, East, West, and South Jakarta. The Kepulauan Seribu (Thousand Islands) administration regency is also included in the formal definition of Jakarta. All of these sub units have their own degree of autonomy. Mayors of the five administration cities and the regent of Kepulauan Seribu administration regency are not elected, but directly appointed by the Governor and members of the Provincial Parliament of Jakarta. Furthermore, these sub units do not have local parliament as opposed to other cities or regencies in Indonesia.
Үндістан
Жаңа Дели және Ескі Дели қалалары бірге Дели Ұлттық Астаналық Аумағын құрайды.
New Delhi and the old city of Delhi together form the National Capital Territory of Delhi.
Ирак
Ирактың астанасы Бағдад арнайы астаналық ауданда орналасқан.
The capital of Iraq, Baghdad, is contained within a special capital district.
Жапония
Жапонияда Токио қала ғана емес, сонымен қатар префектура құрайды, ол "метрополиттік префектура" деп аталатын ерекше санатқа жатады және қала мен префектураның кейбір қасиеттерін біріктіреді. Токио ішінде "аудан", "қала", "кеңсе" сияқты кішігірім бірліктер бар, бірақ басқа жапон префектураларындағы қалалар мен кеңселерге жүктелетін кейбір жауапкершіліктер Токио метрополитінің басқаруында.
In Japan, Tokyo, as well as being a city, forms a prefecture, falling into a special category of "metropolitan prefecture" having some of the attributes of a city and some of a prefecture. Within Tokyo, there are smaller units, "wards", "cities", "towns", etc., but some of the responsibilities normally assigned to cities and towns in other Japanese prefectures are handled by the Tokyo Metropolitan Government instead.
Пәкістан
Пакистанның астанасы Исламабад – 1960 жылы Пәнджаб провинциясынан бөлініп құрылған Исламабад астаналық аумағындағы жоспарланған қала. Бұл аумақ заң шығарушы органның екі палатасына өкілдер сайлайды. Исламабад астана болардан бұрын, Карачи Федералды астаналық аумақта орналасқан болатын, кейіннен Синд провинциясына қайтарылды.
The capital of Pakistan, Islamabad, is a planned city within the Islamabad Capital Territory, which was created in 1960 out of the Punjab Province. The Territory elects representatives to both houses of the legislature. Before Islamabad was made the capital, Karachi was located in the Federal Capital Territory, which later reverted to the Sindh Province.
БАӘ
Біріккен Араб Әмірліктерінде жеті әмірлік – қала-мемлекеттер болып табылады, немесе тарихи тұрғыдан осылай болған, әсіресе Әбу-Даби, Дубай және Шаржа қалаларында.
In United Arab Emirates, the seven emirates are themselves city states, or were historically, in particular Abu Dhabi, Dubai and Sharjah.
Австрия
Вена қаласы – Австрия Республикасының құрамындағы федеративтік штат. Осыған ұқсас түсінік – статутты қала.
The city of Vienna is a federal state within the Republic of Austria. A similar concept is the statutory city.
Бельгия
Брюссель астанасы аймағы, тығыз салынған 19 коммунадан тұрады, оның ішінде Брюссель қаласы да бар. 1970 жылы Бельгия федерация болып құрылғаннан кейін, бұл аймақ Бельгияның үш аймағының біріне айналды. (Бельгияда елдің тілдік қауымдастықтарының ерекшеліктеріне байланысты жағдайлар бар.)
The Brussels capital region, a densely built up area consisting of 19 communes including the capital city Brussels, became one of Belgium's three regions after the country was turned into a federation in 1970. (In Belgium there are special circumstances due to the country's language communities.)
Босния және Герцеговина
Брчко ауданы Босния және Герцеговина құрамындағы екі субъектіге (Республика Србская және Босния және Герцеговина Федерациясы) тәуелсіз. Қалған барлық қалалар мен муниципалитеттер субъектінің (Республика Србскаяда) немесе кантондардың (Босния және Герцеговина Федерациясы) қарауында болады. Дейтон бейбіт келісімі Брчко ауданына ерекше мәртебе берді, сонымен қатар қазіргі уақытта ауданды бақылайтын Жоғары өкілдің кеңсесі құрылды.
The Brčko District is independent of both Entities that constitute Bosnia and Herzegovina (Republika Srpska and Federation of Bosnia and Herzegovina). All other cities and municipalities are under the jurisdiction of the Entity (in Republika Srpska) or under the jurisdiction of cantons (Federation of Bosnia and Herzegovina). The Dayton Peace Agreement afforded the special designation as a district, while also creating the Office of the High Representative that currently oversees the district of Brčko.
Болгария
София қаласы облыс (аймақ) мәртебесіне ие.
The capital city of Sofia has the status of oblast (region).
Қазақстан
Елорда Загребтің мәртебесі жупанияға (облысқа) тең, ал қалған қалалар мен муниципалитеттер облыстың құзырына бағынады. Тарихи тұрғыдан алғанда, хорват қалалары "корольдік еркін қала" мәртебесін алып, тәуелсіздікке ие болды. Австро-Венгрия империясы кезінде Риека (Фиуме) қаласы Венгрияның жупанияларынан және оны қоршаған Модрос-Фиуме жупаниясынан бөлек қала болып саналды.
The capital city of Zagreb has the status equal to županija (county), whereas all other cities and municipalities are under a county jurisdiction. Historically, Croatian cities became independent by being named a "royal free city". Under the Austro Hungarian Empire, the city of Rijeka (Fiume) was a separate city from the Counties of Hungary, and the Modros Fiume County that surrounded it.
Франция
Париж қаласы департамент және коммуна болып табылады; бұл статусқа ие жалғыз француз қаласы. Париж Кеңесі (Conseil de Paris) департаменттік кеңес (conseil départemental) және қалалық кеңес (conseil municipal) сияқты функцияларды жүзеге асырады. Дегенмен, Париж және оған ең жақын департаменттер Île de France аймағының құрамына кіреді.
The city of Paris is both a département and a commune; it is the only French city with this status. The Council of Paris (Conseil de Paris) exercises functions similar to those of a departmental council (conseil départemental) and a city council (conseil municipal). However, Paris and the départements closest to it are part of the Île de France région.
Германия штаттары
Германияда Берлин және Гамбург қалалары қала-мемлекеттер (немісше: Stadtstaaten) деп есептеледі. Бұған қоса, Бремен штаты да ресми түрде қала-мемлекет ретінде танылған, бірақ ол Төменгі Саксония штатымен бөлінген Бремен және Бремерхавен екі қаласынан тұрады. Олар он үш аймақтық штатпен (немісше: Flächenländer) бірге Германияның он алты федералдық штатын құрайды.
Two cities in Germany, namely Berlin and Hamburg, are considered city states (German: Stadtstaaten). Additionally, the state of Bremen is officially classified as a city state although it consists of the two cities of Bremen and Bremerhaven, which are separated by the state of Lower Saxony. Together with thirteen area states (German: Flächenländer) they form the sixteen federal states of Germany.
Норвегия
Норвегияда Осло қаласы бірлігінде муниципалитет (kommune) және округ (fylke) мәртебесіне ие.
In Norway, Oslo is both a municipality (kommune) and a county (fylke) within itself.
Қалалық кент
Польшада қала немесе кенті бар муниципалитеттердің арасында 638-і қала және оны қоршаған ауылдық жерлерден тұратын аралас қалалық-ауылдық (gmina miejsko wiejska) болып ұйымдастырылған, олар бірлескен муниципалдық басқарумен басқарылады. Ал қалған 302-сі дербес қалалық гмина (gmina miejska) болып табылады, онда тек тәуелсіз қала немесе 107 қаланың бірі орналасқан (соңғысы қала әкімі немесе prezydent miasta басқарады).
Among Polish municipalities containing a town or a city, 638 are organized as a mixed urban rural gmina (gmina miejsko wiejska) consisting of a town and surrounding villages and countryside, governed by a common municipal government. The remaining 302 of them, however, are a standalone urban gmina (gmina miejska) which contains solely either an independent town or one of the 107 cities (the latter governed by a city mayor or prezydent miasta).
Повиаттық құқықты қала
107 қаланың арасында 66-сы жеке-дара округтер болып табылады, ресми түрде округтік құқықтарға ие қалалар деп аталады. Олар Польшаның округтер тізімінде сәйкес түрде көрсетілген.
Among the 107 cities, 66 of them constitute counties in their own right, formally called cities with powiat rights. They are suitably marked on the list of counties in Poland.
Румыния
Румынияның астанасы Бухарест елдің әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесіне кірмейді.
Bucharest, the capital of Romania, is outside the country's system of counties.
Ресей Федерациясы
Ресей Федерациясында Мәскеу және Санкт-Петербург – федерация құрамына кіретін субъектілер де, қалалар да болып табылады. Ресей сонымен қатар Қырымдағы Севастополь қаласын Ресейдің федералдық қаласы деп есептейді, бірақ көптеген мемлекеттер бұл мәселені мойындамайды, олар Ресей Федерациясының Қырымды заңсыз басып алғанын (аннексиялағанын) көрсетеді.
In the Russian Federation, Moscow and Saint Petersburg are both subjects of the federation and cities themselves. Russia also considers the Crimean city of Sevastopol to be a federal city of Russia, but this is not recognized by the majority of states who see the annexation of Crimea by the Russian Federation as unlawful.
Испания
Испанияда Сеута және Мелилья деп аталатын екі автономды қала бар, олар Солтүстік Африка жағалауында орналасқан, Мароккомен қоршалған және 15 ғасырдан бері испандық билік құралында. Испания – автономиялы аймақтарға бөлінген, жоғары деңгейде өзін-өзі басқаратын мемлекет. Бұл екі қала өздері жеке аймақтар деп есептелмейтіндіктен ерекше мәртебеге ие. Бірақ, олар жоғары дәрежеде өзін-өзі басқару және заң шығару құқықтарымен автономды аймақтар ретінде қызмет етеді.
In Spain, there exist two so called autonomous cities, Ceuta and Melilla, which are located on the North African coast surrounded by Morocco and have been under Spanish jurisdiction since the 15th century. Spain is a highly decentralized state organized in autonomous communities. These two cities hold their special status because they are not large enough to be considered regions on their own. Nonetheless, they function as autonomous communities with a high degree of self administration and law making powers.
Швеция
Тарихи тұрғыдан алғанда, 1967 жылға дейін Стокгольм Швецияның ешбір округіне қарастырылмаған. Оның орнына Стокгольмнің әкімі болды, ол округтік әкімшіліктер мен олардың басшылары – әкімдердің қалыпты міндеттерін атқарды. Округтік кеңес болған жоқ (ол халық сайлап, денсаулық сақтау сияқты салаларға жауапты болады); оның орнына мұндай міндеттерді Стокгольм қаласы жүзеге асырды.
Historically, until 1967, Stockholm did not belong to any county of Sweden. Instead, there was a Governor of Stockholm that had the normal responsibilities of the County Administrative Boards and their managers, the governors. There was no County Council (which is elected by the people and is responsible for example for health care); instead, the City of Stockholm handled such tasks.
Швейцария
Швейцарияның кантондарының бірі – Базель-Штадт қала-мемлекет деп есептеледі.
One of the cantons of Switzerland, Basel Stadt, is considered to be a city state.
Украина
Украинада Киев және Севастополь қалалары, Қырым Автономиялық Республикасы (ҚАР) және тағы 24 облыспен бірге елдің құрамдас аймақтарының құрамына кіреді (Украина облыстарын қараңыз).
In Ukraine, the cities of Kyiv and Sevastopol are part of the country constituent regions along with the autonomous republic of Crimea (ARK), and 24 other oblasts (see Oblasts of Ukraine).
Ұлыбритания
Ұлыбританияда қала мәртебесіне ие болу жергілікті өкіметке қосымша өкілеттіктер бермейді; қала мәртебесі монархтың рұқсатына байланысты және тек осы мәртебе берілген елді орнына өзін қала деп атау құқығын береді. Көптеген қалалар мен ірі қалалық аймақтар – унитарлық биліктер, яғни олардың өздерінің жергілікті басқаруы бар, ол айналасындағы округтен бөлек. (Дегенмен, Үлкен Манчестер сияқты көптеген ірі қалалық аймақтарда бірнеше унитарлық билік бар, яғни олардың бірыңғай, қалалық деңгейдегі жергілікті басқаруы жоқ.) Каунти-бор (county borough) – 1889 жылдан 1974 жылға дейін Англия мен Уэльсте округ кеңесінің бақылауынан тәуелсіз болған қала немесе борон, бұл термин Солтүстік Ирландияда қолданыла береді. Уэльс 1994 жылы осы терминді белгілі бір унитарлық биліктерде пайдалану үшін қайта енгізді. Лондон – Ұлыбританияның астанасы және құрамына Англия кіретін мемлекет, әкімшілік тұрғысынан Ұлы Лондоннан тұрады, ол Лондон қаласы мен 32 Лондон бороннан құралған. Ұлы Лондон Англияның қалған бөлігіне бөлінген метрополиялық немесе метрополиялық емес округтердің бірі емес. Лондонның өз жиналысы және тікелей сайланған мэрі бар, олар Уэльс, Шотландия және Солтүстік Ирландия мемлекеттерінен/провинцияларынан басқа Ұлыбританиядағы кез келген қаладан немесе елден артық жергілікті басқару/делегирленген өкілеттіктерді жүзеге асырады.
In the UK, having city status gives the city's local government no additional inherent powers; city status depends on a grant from the monarch and merely confers on the place so designated the right to call itself a city. Many cities and large urban areas are unitary authorities, meaning they have their own local government, separate from the surrounding county. (However, a number of large urban areas have a number of unitary authorities, such as Greater Manchester, which mean they do not have a unified, citywide local government.) County borough referred to a borough or a city, independent of county council control in England and Wales from 1889 to 1974 with the term continuing in use in Northern Ireland. Wales re introduced the term in 1994 for use with certain unitary authorities. London, the capital of the United Kingdom and its constituent country England, is administratively Greater London, which consists of the City of London and 32 London boroughs. Greater London is not one of the metropolitan or non metropolitan counties, which the remainder of England is subdivided into. London has its own assembly and directly elected mayor, which exercise local government/devolved powers greater than any other city or place in the UK, apart from the nations/provinces of Wales, Scotland and Northern Ireland.
Канада
Канаданың Онтарио провинциясында тәуелсіз қалалар бір деңгейлі муниципалитеттер деп аталады. Бұған қоса, жеке муниципалитеттер де бар. Квебекте оларды көбінесе бөлек қалалар деп атайды, себебі олар айналасындағы аймақтық округтік муниципалитеттің құрамына кірмейді. Альбертада барлық муниципалитеттер (қалалар, поселкелер, ауылдар және жазғы ауылдар) айналасындағы округтерден бөлек. Саскачеван және Манитобада барлық қалалар, поселкелер, ауылдар және курорттық ауылдар айналасындағы ауылдық муниципалитеттен бөлек; бірақ, құрылмаған қауымдастықтар, соның ішінде жергілікті қалалық округтер, олар орналасқан ауылдық муниципалитеттің құрамында қалады. Нью-Брансуикте 1967 жылы округтік басқару жойылды. Сондықтан, теориялық тұрғыдан алғанда, Нью-Брансуиктегі барлық қалалар, поселкелер және елді мекендер тәуелсіз қалалар деп есептелуі мүмкін.
In the Canadian province of Ontario, independent cities are referred to as a single tier municipalities. In addition, there are also separated municipalities. In Quebec, they are often called separated cities, as they are not a part of their surrounding regional county municipality. In Alberta, all municipalities (cities, towns, villages, and summer villages) are separate from their surrounding county. In Saskatchewan and Manitoba, all cities, towns, villages, and resort villages are separate from their surrounding rural municipality; unincorporated communities, including local urban districts, remain part of the rural municipality they lie within. In New Brunswick, all county government was abolished in 1967. Therefore, in theory, all cities, townships, and settlements in New Brunswick could be considered independent cities.
Доминикан Республикасы
Доминикан Республикасында Санто-Доминго-де-Гусман қаласын қамтитын Насиональ округі 1922 жылы ерекше округ ретінде құрылды.
In Dominican Republic the Nacional District, containing the city of Santo Domingo de Guzman was created as a special district in 1922.
Мексика
Бұрын Федералдық округ Мексиканың ешбір штатынан бөлек болған. Бірақ, 2016 жылдың 30 қаңтарында ол Мексика Біріккен Штаттарының штаттарының біріне айналып, сонымен бірге елдің астанасы болып, өзін Мексика қаласы деп атады.
Previously, the Federal District was a separate entity from any of the states of Mexico. However, on 30 January 2016, it became one of the states of the United Mexican States, as well as the capital of the country, calling itself Mexico City.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та 41 тәуелсіз қала бар. Олардың 38-і Вирджиния штатында орналасқан. Бұл қалалар «тәуелсіз» деп аталады, себебі олар ешқандай округтің құрамына кірмейді. Вирджиниядағы тәуелсіз қалалар көршілес округтер үшін округ орталығы қызметін атқаруы мүмкін. Вирджиниядан тысқары үш тәуелсіз қала – Балтимор (Мэриленд штаты), Сент-Луис (Миссури штаты) және Карсон-Сити (Невада штаты). Нью-Йорк қаласы тәуелсіз қалаларға тән көптеген белгілерді көрсетеді, бірақ іс жүзінде бес округпен шектесетін ерекше муниципалитет болып табылады. Округтер әдетте штаттық басқарудың әкімшілік бөлімдері болып саналады. Алайда, Нью-Йорк қаласында олар қалалық басқарудың да әкімшілік бөлімдеріне жатады. Қалалық басқару бөлімдері ретінде бес округ «округ» деп аталады және штаттық басқару бөлімдері ретінде де «округ» атауын сақтайды. Бес округтің үшеуі үшін округ пен ауданның атаулары әртүрлі: Манхэттен ауданы – Нью-Йорк округі, Бруклин – Кингс округі, және Статен-Айленд – Ричмонд округі. Қалған екі округ – Куинс және Бронкс үшін округ пен аудан атаулары бірдей. Тағы бір ұқсас нысан – біріктірілген қала-округ. Тәуелсіз қала есімді түрде ешқандай округтің құрамына кірмейді, ал біріктірілген қала-округ үшін округ номиналды түрде болады. Кейбір жағдайларда, мысалы, Индиана штатының Индианаполис қаласында, округтың ең ірі қаласы округтік басқарумен біріктіріледі, ал кішігірім қауымдастықтар сол округтің құрамында, бірақ Индианаполистен тәуелсіз жұмыс істей береді. Басқа жағдайларда, мысалы, Гавай штатының Гонолулу қаласы және округі, сондай-ақ Калифорния штатының Сан-Франциско қаласы және округі муниципалитет пен округтің толыққанды бірігуін көрсетеді. Мысалы, Сан-Францискода «мэр» деп аталатын басшы тұлға бар, бұл термин көбінесе қалалық басқарумен байланысты, бірақ заң шығару органы «Бақылаушылар кеңесі» деп аталады, бұл Калифорниядағы округтік басқарумен байланысты. Ал Вашингтон, округ, тиімді түрде тәуелсіз қала, біріктірілген қала-округ және штат ретінде әр түрлі қызмет етеді, бірақ «АҚШ үкіметінің орнын құрайтын округ» ретінде ерекше Конституциялық мәртебеге ие және округтың немесе штатының құрамына кірмейді. 1871 жылы Вашингтон және Джорджтаун қалалары мен Вашингтон округі бірыңғай жергілікті басқаруға біріктірілді.
There are 41 independent cities in the United States. Of these, 38 are in Virginia. They are called 'independent' because they are not in the territory of any county or counties. Independent cities in Virginia may, however, serve as county seats for neighboring counties. The three independent cities outside Virginia are Baltimore, Maryland; St. Louis, Missouri; and Carson City, Nevada. New York City displays many features associated with independent cities but is, in fact, a sui generis municipality that is coextensive with five counties. Counties invariably are administrative divisions of state government. In the case of New York City, however, they are also administrative divisions of city government. As city administrative divisions, the five counties are called boroughs, retaining the label 'county' as state administrative divisions. For three out of the five boroughs, the borough and county have different names: the borough of Manhattan is the County of New York; Brooklyn is Kings County; and Staten Island is Richmond County. For the remaining two boroughs, Queens and the Bronx, the county and borough share the same name. Another similar entity is a consolidated city county. An independent city is not even nominally part of any county, whereas for a consolidated city and county, the county at least nominally exists. In some cases, such as Indianapolis, Indiana, the largest city in a county is consolidated with the county government while smaller communities continue to operate within the same county but separately from Indianapolis. In other cases, such as The City and County of Honolulu, Hawaii, and The City and County of San Francisco, California, there is a complete consolidation of municipality and county. San Francisco, for example, has a chief executive called "Mayor", a term normally associated with city government, but the legislative body is called "Board of Supervisors", which is otherwise associated with county government in California. Washington, D. C., meanwhile, effectively functions in varying ways as an independent city, consolidated city county, and state all in one, although it has special Constitutional status as the "district constituting the seat of government of the United States," and is not part of a county or a state. In 1871, the cities of Washington and Georgetown and the County of Washington were consolidated into a single local government.
Аргентина
Буэнос-Айрес қаласы бұрын Аргентинаның Федералды округі болған. 1996 жылы Аргентина Конституциясының 1994 жылғы реформасы негізінде қала автономиялы қала мәртебесін алды, ресми атауын Буэнос-Айрес автономиялы қаласы деп өзгертіп, алғашқы әкімдік сайлауын өткізді. Буэнос-Айрес Аргентина Сенатында үш сенатормен және Аргентинаның Депутаттар палатасында 25 ұлттық депутатпен өкілдік етіледі.
The Buenos Aires city was previously the Federal District of Argentina. In 1996, under the 1994 reform of the Argentine Constitution, the city gained autonomous city status, and changed its formal name to Autonomous City of Buenos Aires, and held its first mayoral elections. Buenos Aires is represented in the Argentine Senate by three senators and in the Argentine Chamber of Deputies by 25 national deputies.
Бразилия
Бразилияның астанасы Бразилия Федералды округінің ішінде орналасқан. Федералды округ – федерацияның ерекше бірлігі, себебі ол муниципалитеттер сияқты құрылмаған, штаттарға тән дербестікке ие емес (бірақ олармен тең дәрежеде саналады) және орталық билікпен тығыз байланыста. Аудан әкімі 4 жылдық мерзімге тікелей сайлау арқылы тағайындалады. Жергілікті заңдарды жергілікті халық сайлайтын заң шығарушы палата қабылдайды. Сот істерін Бразилияның басқа штаттарындағыдай губернатор емес, одақ жүзеге асырады. Федералды округ көптеген жағынан федералды штат мәртебесіне ие. Оның өкілдері Депутаттар палатасында (конгрестің төменгі палатасы) және Федералды Сенатта (конгрестің жоғарғы палатасы) бар.
Brasília, the capital of Brazil, is set within the Federal District. The Federal District is a special unit of the federation, as it is not organized the same manner as a municipality, does not possess the same autonomy as a state (but is ranked among them) and is closely related to the central power. The District Governor is elected directly for a 4 year term. Local laws are issued by a legislative chamber also elected by the local population. Judiciary affairs are carried out by the Union, instead of being appointed by the governor as in the other states of Brazil. The Federal District has the status of a federal state in many aspects. It has representatives both in the Chamber of Deputies (lower house of congress) and in the Federal Senate (upper house of congress).
Колумбия
Колумбияда Богота қаласын қамтитын Елордалық округ 1955 жылы Густаво Рохас Пиньильяның қаулысымен Арнайы округ ретінде құрылды.
In Colombia the Capital District, containing the city of Bogotá was created as Special District in 1955 by Gustavo Rojas Pinilla.
Венесуэла
Капитал ауданында Венесуэланың астанасы Каракас қаласы орналасқан.
The Capital District has the capital of Venezuela, Caracas.
Папуа - Жаңа Гвинея
Порт-Морсби, Папуа-Жаңа Гвинеяның астанасы, 1975 жылы ел тәуелсіздік алғаннан бері Папуа-Жаңа Гвинеяның Ұлттық астаналық округінің шегінде қамтылған.
Port Moresby, the capital of Papua New Guinea, has been contained within the National Capital District of Papua New Guinea since the country achieved independence in 1975.