Жергілікті әкімшілік бірліктер

Кіріспе

Жергілікті басқару аймағы

Муниципалитет – әдетте корпоративтік мәртебеге және ұлттық және аймақтық заңдармен берілген өзін-өзі басқару немесе юрисдикциялық өкілеттіктерге ие, бірыңғай әкімшілік бөлімше болып табылады. "Муниципалитет" термині сондай-ақ берілген муниципалитеттің басқару органына да қатысты болуы мүмкін. Муниципалитет – арнайы мақсаттағы ауданнан өзгеше, жалпы мақсаттағы әкімшілік бөлімше. Ағылшын тіліндегі сөз француз тіліндегі municipalité сөзінен, ал ол латын тіліндегі municipalis сөзінен шыққан, бұл сөз әлеуметтік келісімшарт (municipium) ұғымына негізделген. Municipium – бастапқыда Римді әскермен қамтамасыз еткен және Рим мемлекетіне қосылудың шарты ретінде тұрғындарына римдік азаматтық құқық берілген, бірақ өздерінің жергілікті басқаруларын сақтап қалған латын қауымдастықтарын білдіреді (шешілген автономия). Муниципалитет – Монако княздығы сияқты егеменді мемлекеттен бастап, Нью-Йорк штатындағы Вест-Хэмптон-Дюнес сияқты шағын ауылға дейін кез келген саяси юрисдикция болуы мүмкін. Муниципалитеттің юрисдикциясы бар аумақ: бір ғана елді мекенді (қала, қалашық немесе ауыл) немесе бірнеше мұндай елді мекендерді (мысалы, АҚШ-тың Нью-Джерси штатындағы (1798–1899) бірнеше ауылды басқарған қалашықтар, Мексиканың муниципалитеттері, Колумбияның муниципалитеттері) қамтуы мүмкін, тіпті кейде қаланың бір бөлігін, мысалы, Чилидің Сантьяго қаласының 34 муниципалитетін де қамтуы мүмкін.

Саяси өкілеттіктер

Муниципалитеттердің өкілеттігі толық дербестікке дейін немесе мемлекетке толық бағынышты болуға дейін өзгереді. Муниципалитеттер жеке тұлғалар мен корпорациялардан табыс салығы, мүлік салығы және корпоративтік табыс салығы түрінде салық жинауға құқылы, бірақ мемлекеттен маңызды қаржылай көмек алуы мүмкін. Мысалы, Германия сияқты кейбір еуропалық елдерде муниципалитеттер мемлекеттік қызметтерді муниципалитетке тиесілі коммуналдық кәсіпорындар арқылы ұсынуға конституциялық құқықтары бар.

Қалалық әкімдігі

"Муниципалитет" терминімен байланысты, көбінесе аумаққа немесе саяси құрылымға сілтеме жасайтын сөздер испан тілінде municipio (Испания) және municipalidad (Чили), каталон тілінде município, ал португал тілінде município болып табылады. Бразилияда мунисипио – Бразилия Федералдық Конституциясымен мойындалған және штаттық конституциялар арқылы құрылған жергілікті басқару органы. Бұл атқару және заң шығару биліктеріне ие ең кіші аумақтық бөлімше. 1988 жылғы Конституциядан бері барлық мунисипиолар федерация құрамына кіреді. Күнделікті тілде жергілікті халық муниципалитет және қала терминдерін жиі алмастырып қолданады, алайда конституция "қаланы" муниципалитеттің орталығы деп анықтайды.

Басқа терминдер

Грецияда Δήμος (demos) сөзі қолданылады, ол «қоғам» дегенді білдіреді; бұл сөз ағылшын тілінде демократия (халық үкімдігі) сөзінен таныс. Кейбір елдерде испан тіліндегі ayuntamiento термині муниципалитеттің әкімшілік ғимаратына қатысты қолданылып, синекдоха арқылы муниципалитеттің өзін білдіреді. Молдова мен Румынияда муниципалитеттер (municipiu; қалалық әкімшілік бірліктер) және коммуналар (comună; ауылдық бірліктер) бар, сондай-ақ коммуна муниципалитеттің құрамында болуы мүмкін. Көптеген елдерде осыған ұқсас бірліктер әртүрлі атаулармен кездеседі.

Ағылшын тілінде сөйлейтіндер

Австралияда жалпы муниципалитеттің орнына жергілікті басқару аймағы (LGA) термині қолданылады. Бұл жерде "LGA құрылымы Австралияның енгізілген аумақтарын ғана қамтиды. Енгізілген аумақтар – штаттар мен аумақтардың заңды түрде белгіленген бөліктері, оларға енгізілген жергілікті басқару органдары жауапкершілік жүктеледі". Канадада муниципалитеттер провинциялық және аумақтық заңнама арқылы құрылған жергілікті үкіметтер болып табылады, әдетте жалпы муниципалдық заңдар шеңберінде. Канададағы муниципалитеттердің түрлері: қалалар, округтік муниципалитеттер, муниципалитеттер, приходтар, ауылдық муниципалитеттер, қалалар, кенттер, ауылдар және т.б. Онтариодағы жоғары деңгейдегі муниципалитеттерге округтер мен аймақтық муниципалитеттер жатады. Үндістанда муниципалитет (кейде аудандық кеңес деп те аталады) – 100 000 немесе одан көп тұрғыны бар қалаларды басқаратын қалалық жергілікті өкілдік орган (критерийлер штаттан штатқа өзгереді). Дегенмен, бұған ерекшеліктер бар, себебі бұрын муниципалитеттер 20 000-нан астам халқы бар қалалық орталықтарда құрылған, сондықтан бұрын муниципалитет ретінде жіктелген барлық қалалық органдар, олардың халқы 100 000-нан аз болса да, муниципалитет ретінде қайта жіктелді. Әдетте, кішкентай аудандар мен үлкен қалаларда муниципалитеттер кездеседі. Муниципалитеттер сондай-ақ 1992 жылғы Конституциялық (74-ші түзету) заңында бекітілген белгілі бір міндеттер мен жауапкершіліктермен жүктелген жергілікті өзін-өзі басқару нысаны болып табылады. Ұлыбританияда бұл термин 1974 жылы Англия мен Уэльсте Жергілікті басқару туралы 1972 жылғы заң күшіне енгенге дейін, ал 1975 жылы Шотландияда және 1976 жылы Солтүстік Ирландияда "муниципальдық корпорация аясында өзін-өзі басқару үшін ұйымдастырылған қала немесе қалашық үшін, сондай-ақ басқарушы органның өзі үшін" қолданылды. Ұлыбританиядағы мұндай корпорация әкім немесе проректор және әкімдер мен кеңесшілер ретінде жоғары тұрған мүшелерден тұрады. Жергілікті басқаруды қайта ұйымдастырудан кейін Англия, Солтүстік Ирландия және Уэльстегі бірлік – округ, ал Шотландияда – кеңес ауданы деп белгіленді. Ауданға қала немесе қала мәртебесі берілуі мүмкін немесе аудан атағын сақтай алады. Жерсейде муниципалитет – бұл 12 приходтың әрқайсысын басқаруға сайланған құрметті лауазымды тұлғаларға қатысты. Бұл осы юрисдикциядағы ең жоғары деңгейдегі өңірлік үкімет. Тринидад және Тобагода "муниципалитет" әдетте қала, қалашық немесе басқа да жергілікті басқару бірлігі ретінде түсініледі, ол мемлекеттік муниципалдық жарғымен муниципалдық корпорация ретінде құрылады. Қалашыққа қала мәртебесі берілуі мүмкін, кейіннен ол қала мәртебесіне көтерілуі мүмкін. Шагуанас, Сан-Фернандо, Порт-оф-Испания, Арима және Пойнт-Фортин – Тринидад пен Тобагодағы қазіргі 5 муниципалитет. АҚШ-та "муниципалитет" әдетте қала, қалашық, ауыл немесе басқа да жергілікті мемлекеттік құрылым ретінде түсініледі, ол мемлекеттік корпорациядан муниципалдық жарғымен құрылған жергілікті мемлекеттік құрылым. Мемлекеттік заң аясында кейбір АҚШ штаттық кодекстері "муниципалитет" терминін кеңінен анықтайды, мемлекеттен бастап бірнеше халықты мекендейтін және халықсыз жерлерді қамтитын аймаққа қатысты кез келген саяси бөлімшелерге дейін (қараңыз: АҚШ-тағы жергілікті үкімет#Муниципалдық үкіметтер).

In Australia, the term local government area (LGA) is used in place of the generic municipality. Here, the "LGA Structure covers only incorporated areas of Australia. Incorporated areas are legally designated parts of states and territories over which incorporated local governing bodies have responsibility." In Canada, municipalities are local governments established through provincial and territorial legislation, usually within general municipal statutes. Types of municipalities within Canada include cities, district municipalities, municipal districts, municipalities, parishes, rural municipalities, towns, townships, villages, and villes among others. Types of upper tier municipalities in Ontario include counties and regional municipalities. In India, a municipality (also known as municipal council) is an urban local body that administers a city of population 100,000 or more (the criteria varies from state to state). However, there are exceptions to that, as previously municipalities were constituted in urban centers with population over 20,000, so all the urban bodies which were previously classified as municipality were reclassified as municipality even if their population was under 100,000. it interacts directly with the state government, though it is administratively part of the district it is located in. Generally, smaller district cities and bigger towns have a municipality. Municipalities are also a form of local self government entrusted with some duties and responsibilities, as enshrined in the Constitutional (74th Amendment) Act,1992. In the United Kingdom, the term was used until the Local Government Act 1972 came into effect in 1974 in England and Wales, and until 1975 in Scotland and 1976 in Northern Ireland, "both for a city or town which is organized for self government under a municipal corporation, and also for the governing body itself. Such a corporation in Great Britain consists of a head as a mayor or provost, and of superior members, as aldermen and councillors". Since local government reorganisation, the unit in England, Northern Ireland and Wales is known as a district, and in Scotland as a council area. A district may be awarded borough or city status, or can retain its district title. In Jersey, a municipality refers to the honorary officials elected to run each of the 12 parishes into which it is subdivided. This is the highest level of regional government in this jurisdiction. In Trinidad and Tobago, "municipality" is usually understood as a city, town, or other local government unit, formed by municipal charter from the state as a municipal corporation. A town may be awarded borough status and, later on, may be upgraded to city status. Chaguanas, San Fernando, Port of Spain, Arima and Point Fortin are the 5 current municipalities in Trinidad and Tobago. In the United States, "municipality" is usually understood as a city, town, village, or other local government unit, formed by municipal charter from the state as a municipal corporation. In a state law context, some U. S. state codes define "municipality" more widely, from the state itself to any political subdivisions given jurisdiction over an area that may include multiple populated places and unpopulated places (see also: Local government in the United States#Municipal governments).

Қытай тілінде сөйлейтіндер

Қытай Халық Республикасында тікелей басқарылатын муниципалитет (直辖市, пиньинь бойынша: zhíxiáshì) – провинциямен бірдей мәртебеге ие муниципалитет: Пекин муниципалитеті, Чунцин муниципалитеті, Шанхай муниципалитеті және Тяньцзинь муниципалитеті (қараңыз: Қытайдың тікелей басқарылатын муниципалитеттері). Қытай Республикасында (Тайвань) ерекше муниципалитет (直轄市, пиньинь бойынша: zhíxiáshì) – провинциямен бірдей мәртебеге ие муниципалитет: Каосиун, Жаңа Тайпей, Тайчун, Тайнань, Тайпей және Таоюань (қараңыз: Тайваньның ерекше муниципалитеттері).