Кіріспе

Жергілікті билік органдарының заң жинағы

Муниципалды кодекстер – заң кодексі, жергілікті, тәуелсіз емес билік органы, мысалы, муниципалитет жазған заңдар жинағы. Муниципалитет жасаған немесе қабылдаған заңдарды, әдетте, бірақ міндетті емес, муниципалитет – құзыретті орган ретінде іске асырады. Муниципалды кодекс көбінесе заң актісінің немесе тапсырылған заңнаманың бір түрі болып табылады. Муниципалды құқықтық кодекс ұғымы жағынан ұлттық үкімет немесе федерация құрамындағы штат немесе провинция сияқты тәуелсіз мемлекеттік органдар қабылдаған "кодекстерге" ұқсас, бірақ олардан өзгеше.

Нұсқаулық кодтары

Кейбір ұлттық және аймақтық үкіметтер үлгілік құрылыс кодексі сияқты үлгілік кодтарды шығаруы мүмкін. Мысалға, Канаданың Ұлттық құрылыс кодексі, Канаданың Ұлттық өрт кодексі және Германияның MBO Musterbauordnung жатады. Аталған үш мысалдың барлығы нұсқаулық құжаттар ретінде жарық көреді, оларды провинциялар мен федералды жерлер, сәйкесінше, өздерінің құрылыс кодекстерін, мысалы, Онтарионың құрылыс кодексі (OBC) және өрт кодекстерін, мысалы, Альбертаның өрт кодексі (AFC) жасау үшін бастапқы құжат ретінде пайдаланады. Бұл кодекстер өз кезегінде муниципалитеттер қабылдағанға дейін жергілікті заңға айналмайды, содан кейін муниципалитеттер оларды жергілікті деңгейде қолданады. Әдетте, муниципалитет кодексті қабылдау үшін қаулы шығарады, осылайша бұл кодекс бүкіл аумақта немесе провинцияда қолданылады. Балама ретінде, муниципалитет өзінің нұсқасын шығаруға құқылы, мысалы, Канаданың Британдық Колумбиясының Ванкувер қаласы, әдетте Британдық Колумбияның құрылыс кодексіне (BCBC) өзгерістер енгізіп, содан кейін BCBC-ді жай ғана қабылдаудың орнына, өз Ванкувер құрылыс ережесін жарыққа шығарады, бұл Британдық Колумбияның басқа барлық муниципалитеттері істейтін нәрсе.

Код жазу процесі

Көбінесе, еріктілер кодты жазу және өңдеу үшін оны дайындаушы орган орналасқан жерде комитеттер құрып жұмыс істейді. Кодтар мен стандарттарды жазуға қатысатын еріктілердің барлығы мүдделі тараптар саналады. Басқару органы, ең алдымен, ешқандай бір мүдделі тараптың басымдыққа ие болмауын қамтамасыз етуге тырысады, осы арқылы тепе-теңдікті сақтап, құқықтық тұрғыдан қорғалатын түпкілікті құжатты жасауға мүмкіндік береді. Аймақта басым болған заңның жалпы қағидалары мен философиясы да әсер етіп қалуы мүмкін.

Код жазу процессіне әсер ететін факторлар

Бұрынғы заңгерлердің пікірлеріне және прецеденттерге қатты сүйенетін заң кодекстерінің мысалдары: ағылшын ортақ құқығы және АҚШ Конституциялық құқығы. Ислам шариғатының көптеген іске асырылуларымен салыстырғанда, Наполеон кодексі, қытай құқығы және неміс құқығы ислам, француз, қытай және неміс философиясындағы терең тамырланған нақты философиялық принциптерге баса назар аударады. Прецеденттер мен бұрынғы заңгерлердің рөлі айтарлықтай төмендесе, ал қазіргі судьялардың рөлі артады – осылайша, бұл кодекстер заңгерлердің өзіне қолданылатын этикалық кодекс ретінде қарастырылуы мүмкін. Құрылыс саласында прецеденттерге өрт салдарынан және құрылымдық құлаудан алынған тәжірибе кіруі мүмкін. Алынған сабақтар қайта қаралып, жаңартылған кодекстерге енгізілуі мүмкін, осылайша қосымша шығындардың алдын алуға болады. Егер құқықтық жүйе бір ғана мекеме тарапынан бақыланбаса, заң кодексі әртүрлі қатысушылардың билігін теңестіру жолдарын қамтиды (кейде «тексеру мен тепе-теңдік» деп аталады). Бұл шаралар қатысушылардың бір тобының құқықтық жүйеге монополия орнату мүмкіндігін азайтады. Мысалы, өкілді демократияда заңға өзгерістер енгізу немесе олар бойынша дауыс беру үшін сайланған лауазым иелерінің қатысуы талап етілуі мүмкін. Бұдан басқа, салалық ұйымдар код жасау процесіне әсер етуге тырысады, арнайы комитеттер мен топтардың отырыстарына қатысып, өздерінің ұстанымдарын дәлелдейтін мәліметтер ұсынады. Мысалы, өрт сөндіру құралдарын өндірушілердің лоббисі белсенді өрттен қорғауды қолдайды, ал пассивті өрттен қорғау саласының өкілдері, мысалы, Халықаралық өртке қарсы кеңес өз мүшелерінің жұмысының артықшылықтарын қорғайды. Мүдделі тараптарға сақтандыру компаниялары да жатады, олар ғимараттардың жұмыс істеу тәуекелдерін төмен ұстау арқылы пайда көреді, ал жылжымайтын мүлік әзірлеушілер шығындарды азайтуға ұмтылады.

Құқықтық кодекстің мақсаты

Жалпы, заң кодексі қоғамдық мораль туралы нақты көзқарасты және техникалық мәліметтерді жариялаумен қатар, осы моральды бұзғандарға қоғамның, оны қамтамасыз ететін органдар арқылы, қандай жаза беретінін ашып көрсетеді. Мысалы, қауіпсіз емес ғимарат салу немесе ғимараттың қауіпсіздігіне зиян келтіретін іс-әрекеттер жасау үшін жазалар салады. Жазаның мөлшері жасалған құқық бұзушылықтың ауырлығына пропорционалды болуы керек.

Дау-жанжалдарды шешу

Болжамдылықты қамтамасыз ету үшін заң кодексіне әдетте бұрынғы сот шешімдері немесе прецеденттер кіреді, олар заңмен бірге құқықтану деп аталады. Құқықтанушы – сот ісінде немесе заңның өзінде қамтылған шешімдер қабылдайтын адам. Сот ісін жеделдету және бірыңғай өкілдік қамтамасыз ету үшін көптеген заң кодекстері айыпталушының немесе талапкердің адвокатсыз қатысуын талап етпейді, адвокаттың міндеті – клиенттің ісін бейтарап қарастырып, заң бойынша қолданылатын жазаларды барынша азайтуға, тіпті клиентті кез келген жауапкершіліктен толық босатуға барынша күш салу болып табылады.

Компьютерлік код

Жақында Лоренс Лессиг өзінің "Кодекс және киберкеңістіктің басқа да заңдары" атты кітабында компьютерлік код мінез-құлықты дәл заңдар сияқты реттеуге қабілді екенін айтты.