Кіріспе

1840 жылдары Фрутлендс – американдық аграрлық қауымдастық, Массачусетс штатының Гарвард қаласында 1840 жылдары Амос Бронсон Алкотт және Чарльз Лейн трансцендентализм принциптеріне негізделген утопиялық аграрлық қауымдастық құрды. Алкотттың қызы Луиза Мэй Алкотттың "Трансцендентальді жабайы сұлы" атты кітабында оның жетіспей қалған қызметтері туралы мәліметтер бар. Лейн Вайман фермасы деп белгілі болған жерді сатып алды, ол бұрынғы үй мен сарайды да қамтыды. Фрутлендс тұрғындары жануар тегіндес тағамдарды жемеді, тек су ішті, суық сумен жуынып, "жасанды жарық қараңғы уақытты ұзартпады және таңғы жарықтың сәулесінен айырды". Сонымен қатар, мүлік ортақ пайдалануда болды және жануарлардың еңбегі қолданылмады. Бұл қауымдастықтың өмірі қысқа болды, ол бар болғаны жеті айға созылды. Ол шаруашылыққа тәуелді болды, бірақ ол тым қиын болып шықты. Алғашқы ферма үйі және аймақтағы басқа да тарихи ғимараттар қазір Фрутлендс мұражайының құрамына кіреді.

Тарих

Амос Бронсон Алкотт, мұғалім және Жаңа Англияның қарсылық көрсетпеу қоғамының мүшесі, 1841 жылы Fruitlands идеясын ойлап тапты. Келесі жылы ол Англияға сапар шекті, онда тәжірибеге қатысу үшін қолдау мен адамдарды табуға үміттенді. Англияда оның ең жақтастары болды – оның оқыту философиясына негізделген Alcott House мектебін құрған педагогтар тобы. Оның жақтастарының бірі – Чарльз Лейн, ол 1842 жылғы 21 қазанда АҚШ-қа онымен бірге сапарлады. 1843 жылдың мамыр айында Лейн Гарвардтағы Вайман фермасын 1800 долларға сатып алды. Алкотт Fruitlands идеясын өзі ойлап тапса да, ол жерді сатып алуға қатыспады, себебі Temple School-дың сәтсіздігінен кейін және Массачусетс штатының Конкорд қаласында фермер ретінде өткізген жылдарынан кейін ол мүлде ақшасыз қалды. Шілдеде Алкотт олардың жоспарларын The Dial журналында жариялады: «Біз шамамен жүз акр жердің иесімен келісімге келдік, бұл жерді адам меншігінен босатады». Олар 1 маусымда фермаға ресми түрде көшіп келді және онда бар болғаны он ескі алма ағашы болса да, оны үмітпен «Fruitlands» деп атады. Принцип бойынша, Fruitlands реформаторлары мүлікті сатып алуға қарсы болды; Лейн бұл туралы былай деді: «Біз жерді сатып алуды мойындамаймыз, бірақ оны пропиум немесе меншіктің төмендеуінен құдайға арналған мақсаттарға қайтаруды жақсы түсінеміз; әлемнің иелері деп санайтын адамдар өздерінің жеке құқықтарын Жоғарғы Иеге берген кезде табылады». Коммунаға Алкотт және Лейн отбасыларының ішінде 14 тұрғын тартылды. Шілде айына қарай қауым астық, көкөніс және қарбыз егіп үлгерді. 8 шілдеде Ральф Уолдо Эмерсон мен Эллери Ченнинг де келді. Ол орынның тыныштығына және ауыр еңбек идеясына таң қалса да, сақтықпен жазды: «Мен олардың сәтті болатынын болжамаймын. Олар шілдеде жақсы көрінеді. Желтоқсанда оларды көреміз». Алкотт пен Лейн 1 қыркүйекте New York Evening Tribune газетінде жарияланған және кейін басқа да жерлерде қайта жарияланған хатқа бірлесіп жұмыс істеді. «Біріккен отбасылық өмір» деген мақалада олардың басты мақсаты – «тағамның қарапайымдылығы, қарапайым киім, таза жуу, таза тұрғын үйлер» арқылы қоғамды жақсарту екенін түсіндірді. Fruitlands ашылғаннан кейінгі қыста, негізінен азық-түлік тапшылығы мен тұрғындар арасындағы наразылықтардан кейін сәтсіз аяқталды. Жаңа Англия қысының қаталдығы Fruitlands мүшелеріне тым ауыр болды.

Философия

Алкотт пен Лейннің көптеген идеялары трансцендентализмден туындаған. Олар Құдайды Киелі кітаптағы дәстүрлі түсінік ретінде емес, әлемдік рух ретінде қарастырған трансценденттік идеялармен әсерленді. Алкотттың трансцендентализмге қатысты көзқарасы – діни анархизмнің бір түрі, яғни әлемді қабылдамай, рухқа толыққанды назар аудару. Фрутлендс мүшелері рухани жаңарудың дене саулығымен байланысты екеніне сенді, сондай-ақ "сыртқы тыйым салу – ішкі толығуының белгісі" деп есептеді. Фрутлендс қауымдастық ретінде бірлесіп жұмыс істеуге негізделгенімен, жеке адамның өсуіне де үміт артты. Алкотт балалардың табиғи сезімталдығына сенді, сондықтан білім беруге ерекше мән берді және олардың тазалығы үлкендерге жаңа серпіліс сыйлайды деп ойлады.

Экономика

Өздерін "бірлескен отбасы" деп атаған Фрутленд тұрғындары сауда-саттықтан бас тартып, жеке меншікке ие болмай және жалдамалы еңбек қолданбай, әлемдік экономикадан оқшауланғысы келді. Алкотт пен Лейн қауым толықтай еркіндікке тек экономикалық қызметті толығымен жою арқылы ғана қол жеткізе алады деп сенді. Атап айтқанда, Алкотт қазіргі экономиканың зұлым екеніне көз жеткізді. Осы мақсатта, олар барлық қажетті азық-түлікті өздері өсіруді және тек қажетті заттарды ғана жасауды жоспарлап, өзін-өзі қамтамасыз етуге тырысты. Осы екі мақсатқа жеткеннен кейін, олар сауда жасауға немесе сырттан азық-түлік сатып алуға мұқтаж болмайды. Алғашқыда Бронсон Алкотт пен Лейн жеке меншік туралы ойларын Шейкерлердің тәжірибесіне негіздеді, олар мүлікті ортақ пайдалануға ұстады. Дегенмен, Шейкерлер толықтай өзін-өзі қамтамасыз ете алмады, қолмен жасаған өнімдерін кофе, шай, ет және сүтке айырбастады. Бронсон Алкотт пен Лейн бұл тауарларды алу қажеттігінен құтылды, себебі олар диеталарынан жануар тегіндегі өнімдерді және құлпынайтын заттарды толығымен алып тастады. Нәтижесінде, Фрутленд қауымдастығы сыртқы әлемнің экономикасына ешқандай әсер етпеді; Фрутленд тұрғындарына өз идеалдарын іске асыруға мүмкіндік берді, бірақ оларды нақты өзгерістер жасауға мәжбүрлемеді.

Өмір сүру салты мен тамақтану

Фрутленд тұрғындары күндерін тазарту үшін суық сумен шаюдан бастап, ешқандай стимуляторлар мен жануар өнімдерін қамтымайтын қарапайым диетамен күн көріскен. Олар қатаң вегетариандық өмір салтын ұстанған, тіпті диеталарынан сүт пен балды да алып тастаған. "Бізді отандық өнім шегінен асырып жіберуге кофе, шай, меласса немесе күріш әрекет ете алмайды", - деп жазды Лейн. "Ет, май, ірімшік, жұмыртқа, сүт сияқты жануарлардан алынған ешқандай зат үстелімізді ластамайды және денемізді бұзбайды". Дәстүрлі тамақ жеміс пен судан тұратын, ал морковь, қызылша және картоп сияқты көптеген көкөністерге тыйым салынған, себебі олар төменгі табиғатты көрсетіп, жерге қарай өседі. Фрутленд мүшелері тек зығырдан тігілген киім мен матадан жасалған аяқ киім киген; құл еңбегін пайдаланғандықтан мақтаға, ал қойдан алынғандықтан жүнге тыйым салынған. Бронсон Алкотт пен Лейн жануарларды еті немесе еңбегі үшін пайдалануға болмайды деп сенді, сондықтан олар шаруашылықта жануарларды пайдаланбады. Бұл екі себепке байланысты болды: жануарлар адамдардан ақыл жағынан төмен, сондықтан оларды қорғау адамның міндеті; және жануарларды пайдалану олардың жұмысын және тағамын "бұзады", себебі жануарлар ағартылмағандықтан таза емес. Соңында, қыс жақындағанда, Алкотт пен Лейн келісімге келіп, бір өгіз бен сиыр ұстауға рұқсат берді.

Тұрғындар

Фрутлендс қауымдастығына қосылу үшін ешқандай ресми талаптар мен рәсімдер болған жоқ, сондай-ақ мүшелердің тізілімі де жүргізілмеген. Көптеген тұрғындар қысқа ғана уақытқа қалды, ал тізімдердің көп бөлігі Алкоттың әйелі Эбби Мэйдің күнделіктеріне негізделген. Фрутленд тұрғындары «ықылас білдірушілер» деп аталды және қатаң қағидалар мен ізгіліктерді ұстанды. Олар қарапайымдық, адалдық және бауырластық сезімдерге берілгендікке терең сенді. Амос Бронсон Алкотт – 1799 жылы туған Бронсон Алкотт – дене жазасын жоюға және оқу бағдарламасына саяхаттарды, дене шынықтыруды, өнер мен музыканы енгізуге ұмтылған көрнекті педагог және трансценденталист. Абигейл Алкотт – Абигейл Бронсон Алкоттың әйелі және реформатор. Ол Фрутлендте тұратын екі әйелдің бірі болды және үй мен шаруашылықты күтіп-ұстауға, сондай-ақ төрт баласын тәрбиелеуге жауапты болды. Луиза Мей Алкотт – Алкотттардың екінші қызы, оның «Трансценденталдық жабайы қарағай» атты қысқаша туындысы Фрутлендтегі тәжірибесі туралы жазылған. Чарльз Лейн – Лейн 1841 жылы Англияда Бронсон Алкоттпен танысты, сол кезде Лейн Суррейдегі Алкотт мектебінде тұрды. Оның «таза» өмір сүруге қатысты қатаң көзқарастары Фрутлендс қауымын құлатқан себептердің бірі болды. Оның ұлы да Фрутлендте тұрды. Джозеф Палмер – Палмер 1843 жылдың тамызында Фрутлендс-ке қосылып, коммуна тарағанға дейін қалды, кейіннен шаруашылықты сатып алып, онда тағы бір утопиялық қоғам құрды. Ол әлеуметтік қарапайымдыққа қарамастан, толық сақал тастағанымен танымал болды; тіпті сақал тастау құқығын қорғағаны үшін түрмеде жазасын өтеді. Айзек Хекер – Хекер Нью-Йоркте нан пісіруші болып жұмыс істеп, кейін діни және рухани ізденістерге бет бұрды. Ол Фрутлендс қауымына қосылғанға дейін алты ай бойы басқа трансценденталистік қауым – Брук Фермасында тұрды. Бастапқыда ол Фрутлендстегі «терең» рухани өмірге қызығушылық танытты, бірақ ол тек екі ай ғана тұрды. Кейіннен ол Рим-католик шіркеуінің діни қызметкері болды. Сэмюэл Ларнед – Хекер сияқты Ларнед Фрутлендке келгенге дейін Брук Фермасында қысқа уақыт тұрды. Ол жамандау сөздерді жиі қолданды, себебі оның пікірінше, таза ниетпен айтылған дөрекі сөздер тыңдаушыларды көтеріп, рухтандырады. Абрахам Эверетт – Абрахам Вудс деп те аталды, ол Фрутлендке келгеннен кейін атын Вуд Абрам деп өзгертті. Ол Фрутлендке келмес бұрын психиатриялық ауруханаға жатқызылған. Сэмюэл Бауэр – Бауэр Фрутлендте бірнеше ай ғана тұрды, содан кейін киімдер «рухты басады» деп сеніп, нудизмді сынап көру үшін кетті. Энн Пейдж – Эбби Мэй Алкоттан басқа Пейдж Фрутлендс қауымының жалғыз ересек әйел мүшесі болды. Пейдж пен Миссис Алкотт үй шаруасының көп бөлігін атқарып, көбінесе шаруашылыққа да қатысты. Пейдж ақырында Фрутлендтен қуылды, себебі ол қауымда тыйым салынған балық жеген деген күдік туды.

Тарату және мұра

Фрутлендтегі ең үлкен қиындық – шаруашылықты жүргізу болды. Қоғамдық бірлестік шаруашылыққа егін егу кестесінен бір ай кешігіп келді, ал жердің шамамен бір бөлігі ғана өңделуге жарамды еді. Шаруашылықта жануар еңбегін пайдаланбау туралы шешім осы қоғамдық бірлестіктің құлауына себеп болды. Сонымен қатар, қоғамдастықтың көптеген ер адамдары дала жұмысына қатысудың орнына, күндерін оқытумен немесе философиямен өткізді. Тек өз қолдарымен Фрутленд тұрғындары қысқы маусымды өткізуге жеткілікті азық-түлік өндіре алмады. Фрутлендтің құрылымы да қиындықтар тудырды. Олкотт пен Лейн дерлік шексіз билікке ие болды және өмір салтына қатысты өте қатаң және жақымсыз талаптар қойды. Алкоттың әйелі Эбби Мэй былай деп жазды: «Мен кейде көңіл көтеруге бейіммін, бірақ мені тыныш, бейбіт және тәртіпсіздікке толы атмосфераға енгізіп, осы шектеу мен форманың ауасында тұншықтырып тастағандаймын». Фрутленд тәжірибесі басталғаннан кейін жеті ай өткен соң ғана аяқталды. Бронсон Олкотттың сөзіне сүйенсек, тұрғындар 1844 жылдың қаңтарында Фрутлендтен кетіпті; ал оның қызы Луиза Мэй олардың 1843 жылдың желтоқсанында кеткенін жазды, бұл нұсқа дәлірек деп есептеледі. Олкотт Фрутлендтің сәтсіздігіне қатты ренжіді және отбасымен бірге жақын жердегі шаруаның үйіне көшіп, бірнеше күн бойы тамақ ішпеді. Кейін Ральф Уолдо Эмерсон отбасы үшін Конкордта үй сатып алуға көмектесті. Фрутленд Америка мен Трансцендентализм қозғалысына ықпал етуге аз ғана мүмкіндік алды. Ол тоқтатылғаннан кейін, жерді оның бұрынғы қатысушыларының бірі – Джозеф Палмер сатып алды және 20 жыл бойы осы жерді бұрынғы реформаторларға пана ретінде пайдаланды. 1910 жылы мүлікті Клара Эндикотт Сирс сатып алды, ол 1914 жылы шаруа үйін музей ретінде жұртшылыққа ашты. Бүгінде Фрутленд мұражайында Шейкерлердің өміріне арналған мұражай, он тоғызыншы ғасыр суреттерінің галереясы, сондай-ақ Американың жергілікті халықтарының өнері мен қолөнері мұражайы бар.