Кіріспе
Ньюфаундленд, британдық колония және доминион ретінде, Ньюфаундленд Ассамблеясының 28 Палатасы үшін 29 жалпы сайлау өткізді; 1836 жылғы екінші сайлау нәтижелері күштен шығарылып, 1837 жылы тағы бір сайлау ұйымдастырылды. 1934 жылы Ньюфаундленд доминионы конституциясын Монархқа қайтарды және Лондон арқылы басқару үшін заң шығарушы органының қызметін тоқтатты. Келесі Ассамблея Палатасы Ньюфаундленд 1949 жылдың 31 наурызында Канаданың он провинциясы болғаннан кейін, 1948 жылғы Канада конфедерациясына қосылу туралы референдумнан соң 1949 жылдың 27 мамырында сайланды. Сайлау күндері, сайланған депутаттардың саны және партиялар бойынша нәтижелер туралы қазіргі уақытта қолжетімді барлық ақпарат төменде келтірілген. Ньюфаундлендтің партиялық жүйесі қарама-қарсылыққа толы және көбінесе зорлық-зомбылыққа ұшыраған сайлауларға байланысты жиі өзгерістерге түсті, сондықтан партиялар арасындағы қарым-қатынастарды және саяси оқиғалардың қысқаша шолуын беруге тырыстық.
Тарих
1832 жылы провинцияға колония мәртебесі берілмей тұрып, Ньюфаундлендте сайланған үкімет болмаған. Жаңадан ашылғаннан кейінгі алғашқы күндері арал колонияларға бөлінді және оларды жеке меншік колонияларын басқаруға уәкілетті адамдар басқарды, олар сондай-ақ меншік иелері губернаторлары деп аталды. Олардың алғашқысы 1610 жылы Куперс-Коувта құрылды және оны Джон Гай басқарды. Көп ұзамай басқа колониялар да құрылды, оларды Англиядағы саудагерлердің мүддесін қорғайтын адамдар басқарды. Мұндай басқару 1728 жылға дейін сақталды. 1729 жылдан 1817 жылға дейін Ньюфаундлендке тұрақты түрде тұрмайтын теңіз губернаторлары басшылық етті. Сэр Фрэнсис Пикмор тұрақты губернатор болып тағайындалды. Кейіннен барлық губернаторлар қыс айларын аралда өткізуге міндетті болды. 1824 жылы Ньюфаундлендке колония мәртебесі берілген кезде, сол кездегі губернатор сэр Томас Кокрейн нақты билігі жоқ кеңесшілер кеңесін құрды. Британ конституциялық құқығын жақсы білетін доктор Уильям Карсон Ньюфаундлендке келгеннен кейін, тұрғындарды өкілдік үкімет құруға ықпалдау үшін белсенді жұмыс жүргізілді. Патрик Моррис, Уильям Томас, Томас Х. Брукинг, Бенджамин Боуринг, Чарльз Трикс Боуринг және Генри Уинтон сияқты танымал адамдар да билікке ие болған сайланған өкілдік үшін күреске қосылды. Брукинг 1832 жылдың қаңтар айында Британ Парламентіне өкілдік ету үшін комитет төрағасы болып сайланды. 1832 жылдың 7 маусымында Британ Парламентіне Ньюфаундлендке өкілдер жиналысын беру туралы заң жобасы ұсынылды. Губернатор Кокрейн 1832 жылдың 25 қыркүйегінде сайлау өткізуге құқықпен Ньюфаундлендке оралды. Дегенмен, толық жауапты үкімет 1855 жылға дейін құрылмады.
Бірінші жалпы сайлау: 1832
Партия құрамы: консервативті 10, либералды 5. Жалпы Ассамблея мүшелерінің саны 15. Ұзақ жылдар бойы шаруашылық қиындықтардан кейін британдық парламент Ньюфаундлендке жергілікті заң шығару органын берді. Алайда, колониядағы негізінен ирландтық католиктер мен британдық протестанттар арасындағы этникалық және діни келіспеушіліктер, британдық Солтүстік Американың басқа аймақтарына қарағанда жүйенің одан да нашар жұмыс істеуіне әкеп соқты.
2-ші жалпы сайлау: 1836 жылдың қарашасы
Партия құрамы: Либералдық – 11, Консервативтік – 4. Сайланған жетекшілердің көп бөлігі реформаторлар болды, олардың көпшілігі католиктер еді. Тағайындалған Заң шығару кеңесі негізінен консервативті протестант саудагерлерінен тұрды. Алайда, Бас судья Генри Джон Болтон сайлаудан түскен бірқатар бұйрықтар мөрленбегенін анықтағандықтан, екі палата да жиналған жоқ, және ол қайта сайлау жариялады.
3-ші жалпы сайлау: 1837 жылдың мамыры
Партия құрамы: Либералдық – 11, Консервативтік – 4. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 15. Бас судья Генри Джон Болтон бұрынғы сайлаудан келген шақыру қағаздарының бір бөлігі мөрленбегенін анықтағаннан кейін жаңа сайлау жариялады. Бұл көптеген реформаторлар тарапынан дауға түсті және олардың көпшілігі сайлауға қатыспады. Дегенмен, осы сайлауда реформаторлар көптеген орындарды жеңіп алды.
4-ші жалпы сайлау: 1842 жылдың желтоқсаны
Топтың құрамы белгісіз. Біріктірілген заң шығарушы органның жалпы құрамы 15 сайланған және 10 тағайындалған мүшеден тұрды. Ассамблея мен Кеңесті бірыңғай палаталы заң шығарушы органға біріктіру тәжірибесі қолданылды. Британ Парламенті осы заң шығарушы органның мерзімін екі рет ұзартты. 1847 жылға қарай бүкіл жүйе күйреп қалды. Екі палаталы заң шығарушы орган қайта жаңартылды және 1932 жылға дейін жұмыс істеді.
5-ші жалпы сайлау: 1848 жылдың қарашасы
Партия құрамы белгісіз, бірақ либералдық көпшілік пен консервативтік азшылыққа бөлінген. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 15. Бұл кезде Британдық Солтүстік Американың басқа аймақтарында енгізіліп жатқан Ассамблеяға есепті үкімет құру идеясына қолдау күшейді.
6-шы жалпы сайлау: 1852 жылдың қарашасы
Партия құрамы: Либералдық – 9, Консервативтік – 6. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 15. Жауапты үкімет үшін күрес жалғасты және Лондондағы Колониялық кеңсе тарапынан қабылданды.
7-ші жалпы сайлау: 7 мамыр 1855
Бұл сайлау арқылы Ньюфаундленд Солтүстік Америкадағы жауапты үкіметке қол жеткізген соңғы британдық колониясы болды. Партия құрамы белгісіз, бірақ либералдық көпшілік пен консервативтік азшылық арасында бөлінген. Жалпы Ассамблеяның құрамы 30 адамды құрады. Либералдық партияның жетекшісі Филип Фрэнсис Литтл отардың тұңғыш премьер-министрі атанды. Либералдар көбінесе католиктерден тұратын партия болды, және негізінен англикандық консервативтік оппозицияны жеңу үшін методистердің қолдауына мұқтаж болды. Литтл 1858 жылы судья болып тағайындалды, ал премьер-министрлік лауазымына бұрынғы католик либералы Джон Кент келді.
8-ші жалпы сайлау: 7 қараша 1859 жыл
Партия құрамы: Либералдық – 18, Консервативтік – 12. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 30. Кенттің үкіметі ауыр қиындыққа тап болды. Мефодистер либералдық көпшіліктің ықпалын әлсірете отырып, консерваторларға қолдау көрсетуге көшті. Кент, шаршы қатыгез мінезді адам, губернатормен жаман қарым-қатынаста болды. 1861 жылы премьер-министр судьяларды өзінің үкіметіне қарсы сөз сөйлегені үшін айыптағаннан кейін, губернатор оны қызметтен босатуға риза болды. Консервативтік партияның басшысы Хью Хойлс премьер-министр қызметіне тағайындалды. Ассамблеяда азшылықта болғандықтан, жаңа премьер-министр тарату туралы өтініш берді және ол қабылданды.
9-шы жалпы сайлау: 1861 жылдың 2 мамыры
Партия құрамы: Консервативті 15, Либералды 13, бос 2. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 30. Бұл Ньюфаундленд тарихындағы ең зорлықты және діни араздыққа толы сайлау болды. Бір екімандатты сайлау округінде дауыс беруге бара жатқан сайлаушылар тобына шабуыл жасалды. Бір үміткердің туысы атып өлтірілді. Одан кейін бүліктер болды. Сайлау комиссиясының төрағасы бұрынғысын еске түсіріп, өзіне қорқыту түскендіктен екі ғана депутатты тіркегенін айтты. Бірнеше күннен кейін наразылар сайлау комиссиясы төрағасының үйіне шабуыл жасап, өртеп жіберді. Ассамблея даулы сайлаудан түскен талапкерлердің ешқайсысын қабылдамады, бірақ консерваторлар келесі қосымша сайлауда жеңіске жетті. Келесі сайлауға дейін Хью Хойлсты премьер-министр қызметінен консервативті Фредерик Картер ауыстырды, ол діни араздықты азайтуға және кабинетке бірнеше католиктерді қосуға ниеттенді.
10-шы жалпы сайлау: 7 мамыр 1865 жыл
Партия құрамы: Консервативтер 22, Оппозиция 8. Жалпы Ассамблея мүшелерінің саны 30. Картер ескі діни топтасулар ыдыраған кезде католиктердің қолдауын алды. Ньюфаундленд Канаданың құрамына кіруі керек пе деген мәселе жаңаша бағыт алуға себеп болды. Конфедерацияға қарсы жаңа партия, көбінесе Конфедерацияны жақтаған консервативтерге қарсы шықты. Келесі жалпы сайлау осы мәселені шешеді.
11-ші жалпы сайлау: 13 қараша 1869 жыл
Партия құрамы: Конфедерацияға қарсы 21, Консервативті 9. Жалпы Ассамблея мүшелерінің саны 30. Конфедерация тарапының жеңілісі толық болғандықтан, консерваторлар бұл идеядан тез бас тартты. Содан кейін көп жылдар бойы Конфедерацияны қолдаушы деп айыптау саяси қаралауға айналды. Жаңа премьер-министр Чарльз Фокс Беннетт болды, ол көбінесе католиктерден тұратын партияның протестант көшбасшысы еді. Конфедерация мәселесі үстемдік сақтағанда жағдай жақсы болды, бірақ діни араздықтардың қайта жандану қаупі әрқашан сақталып тұрды.
12-ші жалпы сайлау: 1873 жылдың қарашасы
Партия құрамы: Конфедерацияға қарсы 17, Консервативті 13. Барлық Ассамблея мүшелері 30. Чарльз Фокс Беннетт басқаратын Конфедерацияға қарсы партия сайлауды жеңіп, үкімет құрды; Фредерик Картер басқаратын "жаңа" консервативтік партия оппозиция құрды.
13-ші жалпы сайлау: 1874 жылдың 7 қарашасы
Партия құрамы: Консервативтер 17, Конфедерацияға қарсы 13. Барлық Ассамблея мүшелері 30. Консервативтер келесі сайлауды жеңіп алудың жолы сектанттық мәселелерді көтеру екеніне шешім келтірді. Бұл тактика аралдардың саяси тұрақтылығына белгілі бір зиян келтірді. Фредерик Картер Фоксты жеңіп, Премьер-министрлікті қайта иеленді. Партиялық жүйе жаңа секталықтыққа қарай жылжуын жалғастырды. Конфедерацияға қарсы партия жойылып, оның орнына бұрынғыдай, көбінесе католиктерден тұратын жаңа Либералдық партия құрылды. 1878 жылдың сәуір айында Картердің орнына консервативті премьер-министр Уильям Уайтвей келді.
14-ші жалпы сайлау: 1878 жылдың 4 қарашасы
Партия құрамы: Консервативті 21, Либералды 10. Ассамблеяның жалпы саны 31. Уайтвей премьер-министр қызметін жалғастырды.
15-ші жалпы сайлау: 1882 жылдың 6 қарашасы
Партия құрамы белгісіз, бірақ консерваторлар көпшілікте, либералдар азшылықта болды. Ассамблеяның жалпы құрамы 32 адамды құрады. Премьер Уайтвейге қолдау бірте-бірте азайды. Елордадағы саудагерлердің мүддесін қорғайтын Жаңа партия жекеленді.
16-шы жалпы сайлау: 1885 жылдың 31 қазанында
Партия құрамы: Реформа 18, Либералды 13, Тәуелсіз 1. Жалпы Ассамблея мүшелері: 32
Сайлауда Уайтвейдің консерваторларын ығыстырған Реформа партиясы күш сынасты. Реформа партиясының өкілі Сэр Роберт Торберн премьер-министр болды. Реформа партиясы католиктермен келісім жасаспау саясатын ұстанып, науқан жүргізді. Торберн сайлау алдындағы уәдесін бұзып, католик либералдарын үкіметке шақырды. Содан кейін Реформа және Либералды партиялары бірігіп, ірі Реформа партиясын құрды. Ал бұрынғы консервативтік партияның жетекшісі Уильям Уайтвей жаңа партия құрды. «Либералды» атауы қолданыста болмағандықтан, Уайтвей оны жаңа партиясы үшін қабылдады. Осылайша, 15-ші жалпы сайлауға қатысқан Либералды партиясы, 16-шы жалпы сайлаудан бастап Либералды партиясынан өзгеше партия екенін ескеру қажет.
17-ші жалпы сайлау: 1889 жылы 6 қарашада
Партия құрамы: Либералдар 28, Реформа 3, Тәуелсіз 1. Ассамблеяның жалпы құрамы: 32
Уильям Уайтвей жаңа премьер-министрлік қызметін бастады, бірақ ол бұрынғы өкімет мерзімінде болғандай сергек болмады. Реформа партиясы тарап, либералдарға оппозиция ретінде жаңа Тори партиясы пайда болды.
18-ші жалпы сайлау: 1893 жылы 6 қарашада
Партия құрамы: Либералды 23, Тори 12, Тәуелсіз 1. Жалпы Ассамблея мүшелерінің саны 36. Жеңіске жеткен либералдардың (және тәуелсіздің) көптегенінің сайлаулары сот шешімімен күштен шығарылды. Премьер-министр және оның басқарушы қолдаушылары депутаттық өкілдіктен шеттетіліп, қайта сайлануға қатысу құқығынан айырылды. Губернатор Тори партиясының жетекшісі Аугуст Ф. Гудриджті 1894 жылы премьер-министр етіп тағайындады. Бірақ либералдар қосымша сайлауларда жеңіс однымен Гудридж көпшілік дауысқа ие бола алмады. 1894 жылдың желтоқсан айында уақытша либералдық көшбасшы Дэниел Грин премьер-министр болды. 1895 жылдың ақпанында ол Уайтвейдің сайлауға қатысу құқығын қалпына келтіру туралы заң қабылдады, сосын оның пайдасына отставкаға кетті.
19-шы жалпы сайлау: 1897 жылдың 28 қазанында
Партия құрамы: Тори 23, Либерал 13. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. Жаңа премьер-министр – сэр Джеймс Спирман Винтер болды. 1900 жылға қарай Тори партиясы Ньюфаундлендтегі партиялардың көбінесе істегендей, ыдырап кетті.
20-шы жалпы сайлау: 1900 жылдың 8 қарашасы
Партия құрамы: Либералдық 32, Оппозициялық 4. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. Либералдық партиядан Роберт Бонд премьер-министр болды. Бонд Ньюфаундленд премьерлерінің ең үздігі деп есептеледі және 20 ғасырдың басы арал тарихындағы сирек кездесетін өркендеу кезеңі болды.
21-ші жалпы сайлау: 1904 жылдың 31 қазанында
Партия құрамы: Либералдық – 30, Біріккен оппозиция – 6. Ассамблеяның жалпы мүше саны – 36. Эдвард Патрик Моррис Бонд үкіметінен кеткеннен кейін, «Біріккен оппозиция» деп аталатын партия нығая түсті. Моррис Ньюфаундленд халық партиясын құрды, ол либералдардың негізгі қарсыласы болды. 1907 жылы Ньюфаундленд Британ империясының доминионы мәртебесінде мойындалды (Канада, Австралия және Жаңа Зеландияның мәртебесімен тең).
22-ші жалпы сайлау: 1908 жылдың 2 қарашасы
Партия құрамы: Либералдық 18, Халықтық 18. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. Тең нәтиже қиындықтар тудырды. Сэр Роберт Бонд бұл Ассамблеямен жұмыс істей алмайтынын түсінді, себебі оның партиясы спикерді сайлағаннан кейін дауыс беруде азшылық болып қалатын еді. Губернатор дереу таратуға рұқсат бермеді, сондықтан Бонд отставкаға шықты. Сэр Эдвард Патрик Моррис үкімет құрды, бірақ ол да Бонд сияқты мәселеге тап болды. Губернатор Морриске таратуға келісім берді.
23-ші жалпы сайлау: 1909 жылдың 8 мамыры
Партия құрамы: Халықтық 26, Либералды 10. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. 1909 жылы Премьер-министр лауазымы Премьердің орнына келді.
24-ші жалпы сайлау: 1913 жылдың 30 қазанында
Партия құрамы: Халықтық 21, Одақтық 8, Либералды 7. Барлық Ассамблея мүшелерінің саны 36. Балықшылардың қорғау одағының өкілі Уильям Кокер саяси партия құруға шешім қабылдады. Одақ (немесе Одақтас) партиясы либералдармен сайлау шарты жасады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ньюфаундленд үлкен құрбандықтар берді. Соғысқа дейін Ньюфаундлендте әскери күштер болған жоқ. Арал тұрғындары Корольдік Ньюфаундленд полкін құрды. Батыс майданындағы ауыр жағдайлар әскерге алу мәселесін күн тәртібіне қойды. Халық партиясы оппозиция жетекшілерін Ұлттық үкіметке қосылуға шақырды. 1918 жылы сэр Эдвард Патрик Моррис отставкаға кеткен соң, либерал партиясының жетекшісі Уильям Ллойд коалициялық үкіметті басқаруға шақырылды. 1919 жылғы сайлауға дейін Либералды және Одақтық партиялар Либералды реформа партиясы болып бірікті. 1919 жылдың мамыр айында Халық партиясының жетекшісі сэр Майкл Кашин, өзі бірнеше минут бұрын кетіп қалғандай көрінетін министрлікке сенімсіздік білдірді. Ұсыныс қабылданды, соның салдарынан Кашин премьер-министр болды.
25-ші жалпы сайлау: 1919 жылдың 2 қарашасы
Партия құрамы: Либералды реформа 24, Халық партиясы 12. Ассамблеяның жалпы саны 36. Жаңа Либералды реформа Премьер-министрі – сэр Ричард Сквайрс. Сайлаудан кейін Халық партиясы Либералды еңбекші прогрессивті партия болып қайта құрылды.
26-шы жалпы сайлау: 1923 жылдың 2 мамыры
Партия құрамы: Либералды реформа 23, Либералды еңбекші прогрессивтік 13. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. Осы Ассамблея кезеңінде, жетекші министрлер отставкаға кеткен әріптесі тарапынан жемқорлыққа қатысты айыптамаларға ұшырады. Сквайрдың беделі түгелдей құлдырады. Уильям Уоррен 1923 жылғы шілдеде Либералды реформалық премьер-министр болды. Алберт Хикман 1924 жылғы сайлауға дейін бірден басшылыққа келді. Келесі сайлауға дейін Либералды реформа партиясы тарап кетті. Оның бір бөлігі мүшелері Альберт Хикменмен бірігіп, Либералды прогрессивтік партия құрды. Уильям Уоррен Торилермен бірлесіп, Либералды еңбекші прогрессивтік партияның орнына жаңа партия құрды, ол Либералды консервативтік прогрессивтік партия деп аталды.
27-ші жалпы сайлау: 2 маусым 1924
Партия құрамы: Либералды консервативті прогрессивті 25, Либералды прогрессивті 10, Басқа 1. Ассамблеяның жалпы мүше саны 36. Жаңа премьер-министр Уолтер Стэнли Монро болды, ол кейбір Ньюфаундленд тұрғындарының пікірінше, байларға артық көмектесетін заңдарды ұсынған кәсіпкер еді. 1928 жылдың тамызында премьер-министрлік Монроның туысы Фредерик С. Алдердейске өтті. Кәсіпкерлік үкімет соншалықты беделсіздікке ұшырады, халық Либералдық партияны басқаратын, оның одақтас «Юнион» партиясының қолдауына ие сэр Ричард Сквайрсты қайтадан сайлауға дайын тұрды.
28-ші жалпы сайлау: 1928 жылдың 29 қазанында
Партия құрамы: Либералды 19, Либералды консервативті прогрессивті 12, Одақ 9. Жалпы Ассамблея мүшелері 40. Сэр Ричард Сквайрс Юнион партиясының қолдауымен екінші рет премьер-министр болды. Фредерик С. Алдердис оппозицияны Біріккен Ньюфаундленд партиясы ретінде қайта ұйымдастырды. Ұлы депрессия Ньюфаундлендке ауыр соққы берді. Арал 1919 жылдан бері бюджет профицитін көрмеген және бюджет тапшылығын жабу үшін қарызға батқан. Мемлекеттік шығыстарды қысқарту және жұмыссыздықтың өсуі саяси толқуларға әкелді. 1932 жылы Колониялық ғимараттың (заң шығару органы отырған жер) алдындағы демонстрация тәртіпсіздікке ұласты. Демонстранттар ғимаратқа бұзып кірді. Олар Ассамблея залына шабуыл жасауына жол берілмеді, бірақ Сквайрс жанама есіктен қашып, бірнеше күн бойы жасырын өмір сүрді. Ол одан кейін өткен жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады.
29-шы жалпы сайлау: 1932 жылдың 11 маусымы
Партия құрамы: «United Newfoundland» 24, Либералдық партия 2, Басқалар 1. Жалпы Ассамблея мүшелерінің саны 27 (экономиялық шара ретінде 40-тан азайтылды). Жаңа премьер-министр Фредерик С. Алдердис мемлекеттік қаржыны жақсарта алмады. Осы кезде Ньюфаундленд тұрғындары саясаткерлерінің проблемаларды шеше алмайтынына көз жеткізді. Британ үкіметі Уильям Уоррендер Маккензиге, 1-ші Амулри баронына Ньюфаундлендтегі жағдайды зерттеуді тапсырды. Оның Амулри есебі Ньюфаундлендтің саяси мәдениетін сынап көрсетті. Британ үкіметінің қаржылық көмегінің құны – жауапты және өкілдік үкіметтен бас тарту болды. Заң шығару органы таратылды. 1934 жылдың 16 ақпанында Үкімет комиссиясы құрылды, осымен Ньюфаундлендте бір ғасырдан астам созылған заң шығару демократиясы аяқталды.