Парагвай соғысындағы одақтастар жеңісі

Кіріспе

Парагвай соғысындағы одақтастардың жеңісі

Парагвай соғысында Ятай шайқасы 1865 жылдың 17 тамызында Аргентинаның Кориентес облысындағы Пасо-де-лос-Либрес маңында Үштік одақтың (Аргентина, Бразилия және Уругвай) әскерлері мен Парагвай әскерлері арасында болды. Ятай шайқасы – Парагвай соғысының алғашқы маңызды құрлықтағы шайқасы және соғыстың екінші кезеңіндегі ең ірі шайқас.

Өмірбаян

Парагвай президенті Франсиско Солано Лопес Аргентинаға соғыс жариялағаннан кейін, парагвайлықтар дереу екі колоннамен шабуылға көшті. Алғашқы жоспар бойынша Венцеслао Роблес басқарған бірінші колонна Корриентес қаласын басып алса, Антонио де ла Круз Эстигаррибия басқарған 12 000 сарбаздық екінші колонна Корриентестің шығысына жылжып, Уругвай өзеніндегі бразилиялық иеліктерді жаулап алуға тиіс болды. Бұл жоспардың басты мақсаты бразилиялық иеліктерді басып алу еді, себебі бұл президент Лопестің үлкен алаңдаушылығын тудырған Бразилияның кеңеюіне тосқауыл қояр еді. Екінші колонна кейін Корриентесті басып алып, аргентиналық әскерлердің күшін бөлшектеуге және Парагвай мен Атлант мұхиты арасында байланыс жолын құруға арналған еді. Алайда, бұл жоспар кейіннен өзгертіліп, шабуыл күшінің үштен екі бөлігі Корриентеске шабуыл жасап, содан кейін оңтүстік-шығысқа бұрылып Уругвайға баруға бейімделді. Жауап ретінде 1 мамырда Аргентина, Уругвай және Бразилия империясы арасында әскери одақ туралы келісімге қол қойылды. Парагвайлықтар Корриентес қаласын сәтті басып алғаннан кейін, аргентиналық генерал Венцеслао Паунеро 25 мамырда қаланы қайтарып алған батыл шабуылға шықты. Дегенмен, парагвайлықтардың сандық артықшылығын ескере отырып, Паунеро екі күннен кейін қала мен оның тұрғындарын эвакуациялап, провинцияның оңтүстік-батысына көшуді жөн көрді. Паунеро Корриентесті эвакуациялағаннан кейін ғана парагвайлықтардың Уругвай өзеніне қарай жылжып келе жатқанын білді. Осы орайда Риачуэло шайқасы өтті. Шайқас барысында Бразилияның императорлық флоты Корриентес қаласының жанында парагвайлық эскадрильяны талқандады. Бұл жеңіліс Парагвай колоннасына Парана өзенінен Уругвай өзеніндегі күштерге көмектесуге мүмкіндік бермеді.

Әскерлер

5 мамырда Корриентес провинциясының солтүстік-батысына басып кіргеннен кейін генерал Эстигаррибия Уругвай өзенінің жағалауын бақылау үшін полковник Педро Дуартені кішкентай алдыңғы колоннаның басына жіберді. Дуарте Сан-Томе қаласын жаулап алды. Эстигаррибияның әскерлері төрт күннен кейін оны қуып жете келді. Содан кейін әскер Уругвай өзенінен өтіп, Бразилияның Рио-Гранде-ду-Сул провинциясына енді. Олар Дуарте колоннасын, 3000-нан астам сарбаздарымен Уругвайды қорғау үшін артында қалдырды. Эстигаррибия оңтүстікке қарсылықсыз ілгерілеп, Сан-Боржа мен Итакиді басып алды. Осы уақытта Эстигаррибияның колоннасына шабуыл жасалып, Бутуи шайқасында Сан-Боржаның шетінде бір бөлігі жойылды. Парагвай әскерлерінің бір бөлігі Сан-Томе мен Сан-Борхада орналасқан, ал Дуарте оңтүстікке бет алды. Уркиза Паунероға Конкордияға қосылуға бұйрық берді, бірақ көшбасшы Уркизаның бұйрықтарын орындауды кешіктірді. 4 маусымда Бразилияға қарсы одақтас саналғандықтан (Аргентинамен қарым-қатынасы нашарлаған) Парагвайға қарсы күресуден бас тартқан Уркизаның әскерлері таратылды. Уругвай президенті және генералы Венансио Флорес Бланко партиясын жеңгеннен кейін 2750 адамымен Уркизаға қосылды. Сонымен қатар, Жоаким Родригес Коэльхо Нелли подполковнигі басқарған 1200 сарбаздан тұратын бразилиялық әскерлер де оларға қарай бет алды. Олар 13 шілдеде кездесті. Алғашқы кездесуде Флореске 450 сарбаздан тұратын "Сан-Мартин" атты әскер полкі және 140 сарбаздан тұратын бір уругвайлық артиллерия эскадрильясы берілді. Барлығы Флорес 4540 әскерге ие болды, бұл парагвай колонналарына қарсы тұру үшін жеткіліксіз еді. Флорес, Дуарте және Эстигаррибия кездесіп, шайқасқа түсу үшін баяу жылжуда болды, ал Паунероның 3600 сарбазы батпақтар мен өзендер арқылы өтіп, оңтүстік Энтре-Риос провинциясын жылдам кесіп, Флореске қосылды. Сонымен қатар, генерал Хуан Мадарияганың басшылығындағы 1400 атты әскер олардың күштеріне қосылды. Ақырында полковник Симеон Пайва 1200 сарбазымен Дуарте колоннасын тығыз қуып жете келді. Эстигаррибия барлық жауларын бірінен соң бірін жою мүмкіндігіне ие болды, бірақ одан бас тартты. Ол сондай-ақ, оған Алегретке қарай жол жалғастыруды бұйырған Лопестің бұйрығына бағынбады. 5 тамызда ол Уругвайанаға келді және әскерлеріне қайта ұйымдасып, жабдықталуға бұйрық берді. Генерал Дэвид Канабарроның бразилиялық әскерлері, Эстигаррибияның 5000 сарбазынан тұратын колоннасына шабуыл жасауға жеткіліксіз болғандықтан, парагвайлықтардан шабуылға ұшырамастан қала маңындағы лагерьде қалды. 2 тамызда Дуарте Сан-Хосе-де-Ресторара ауылын, қазіргі Пасо-де-лос-Либрес қаласын басып алды. Бір аптадан кейін ол алға жылжып, Капи-Квизе шайқасында жеңіліске ұшырады, 20 сарбазы қаза тапты. Барлық жау әскерлері оны қуып келе жатқанын естіген Дуарте жоғары тұрған генералы Эстигаррибиядан көмек сұрады, ол былай деп жауап берді: "Майор Дуартеге, егер оның рухы төмен болса, ол келіп Уругвайана әскерін басқаруға тиіс, ал мен шайқасқа барамын". Дуарте мұндай сөздерге ренжіп, ешқандай көмексіз шайқасуға дайын болды. 13 тамызда Паунеро Дуарте әскерінен аулақ болып, Флореске қосылды, оның күштері 12 000 сарбазға жетті, бұл Дуарте әскерінен төрт есе көп. Дуарте Пасо-де-лос-Либрестен алыстап, ауылға жақын Ятай өзенінің жағасында бекінді. 16 тамыз күні түстен кейін екі әскер де бір-біріне қарама-қарсы тұрды.

On 5 May, after invading the northwest of the province of Corrientes, General Estigarribia sent colonel Pedro Duarte in front of a small advance column to control the bank of the Uruguay River. Duarte took the city of Santo Tomé. Estigarribia's forces followed up and met him there four days later. The army then crossed the Uruguay River and entered the Brazilian province of Rio Grande do Sul. They left behind them the column of Duarte, with more than 3,000 soldiers to defend Uruguay. Estigarribia advanced unopposed to the south, taking on São Borja and Itaqui. In the meantime, Estigarribia's column was attacked and partially destroyed on the outskirts of São Borja, in the battle of Butuí. Some of the Paraguayan forces were stationed in São Tomé and São Borja while Duarte was heading south. Urquiza ordered Paunero to join him in Concordia, but the leader delayed the completion of Urquiza's orders. On June 4 the troops of Urquiza, who refused to fight the Paraguayans on the grounds of being considered allies against Brazil (which Argentina had frayed relations with), were disbanded. Uruguayan president and general Venancio Flores, fresh from his triumph over the Blanco party, marched to join Urquiza with 2,750 men. In addition, the Brazilian forces, commanded by lieutenant colonel Joaquim Rodrigues Coelho Nelly, numbering 1,200 men, were heading their way. They met on July 13. At the first meeting Flores was given the Line Cavalry Regiment "San Martín", with 450 men, plus one Uruguayan artillery squadron with 140 men. In total, Flores had 4,540 troops—not nearly enough to confront the Paraguayan columns. Flores, Duarte and Estigarribia marched slowly to meet and engage in battle, while Paunero's 3,600 men began a march through swamps and rivers, swiftly crossing the southern province of Entre Ríos to join Flores. In addition, 1,400 cavalry soldiers from Corrientes under the command of general Juan Madariaga joined their forces. Finally, colonel Simeón Paiva, with 1,200 men, closely followed the column of Duarte. Estigarribia had a chance to destroy all his enemies one by one, but missed. He also disobeyed orders from López, who ordered him to continue on his way to Alegrete. On August 5 he went to Uruguaiana and ordered his troops to reorganize and gather supplies. The Brazilian forces of general David Canabarro, too few to attack the column of 5,000 men of Estigarribia, were limited to camp near the city without being attacked by the Paraguayans. On August 2 Duarte occupied the village of San José de Restauración, now the town of Paso de los Libres. A week later he advanced and was defeated, suffering 20 casualties in the Battle of Capí Quisé. Given the news that all enemy forces were in his pursuit, Duarte sought help from his superior, general Estigarribia, who answered:

"Tell major Duarte that if his spirit is low, he should come and take charge of Uruguaiana's force, and I'll go fight the battle". Insulted, Duarte was prepared to give battle without any help. On August 13 Paunero avoided the army of Duarte and joined Flores, whose forces then numbered 12,000 men, nearly four times the force of Duarte. Duarte moved away from Paso de los Libres and took positions on the banks of the Yatay stream, near the village. There was a brief encounter on the afternoon of August 16, and at dusk the two armies were facing each other from half a mile off.

Шайқас

Жақында Ятай және Уругвай өзендері тасып, шайқас алаңының көп бөлігі су астында қалды. Парагвайлық жаяу әскерінің көп бөлігі жақын маңдағы ауылдық иеліктердегі ағаштар мен орлардың арасында бекініп, алдыңғы шабуылдардан сақтайтын лаймен қоршалған, бірақ артындағы ағыс жеңіліс жағдайында шегінуді мүмкін емес етті, бұл Дуарте үшін өте мүмкін деп есептелді. Дуарте әскері 1980 жаяу әскер және 1020 атты әскерден тұрды, артиллериясы болған жоқ. Одақтастардың құрамында барлығы 5550 жаяу әскер, 5000 атты әскер және 32 артиллериялық құрал болды. Одақтас әскердің басшылары Флорес пен Паунеро, Леон де Паллехас, Игнасио Ривас, Энрике Кастро және Хосе Грегорио Суарес, сондай-ақ аргентиналық Хуан Баутиста Шарлоне, Хосе Мигель Арредондо, Хосе Жирибоне, Игнасио Сеговия, Хоакин Виехобуэно, Леопольдо Нельсон, Симон Пайва және Мадарияга сияқты тәжірибелі командирлерді қамтыды. Шабуыл сағат 10:00-де Леон де Паллехас басқарған жаяу әскер дивизиясының парагвайлық бекіністеріне жасаған шабуылымен басталды. Дуарте мүмкіндікті пайдаланып, дерлік барлық атты әскерімен қарсы шабуыл жасады, жүздеген адамды қаза қылды және оларды шегінуге мәжбүр етті. Жағдай нашарлаған сайын, Сеговия атты әскер дивизиясы Кастро мен Суарес атты әскерлерінің қолдауымен парагвайлық атты әскерге шабуыл жасады. Екі сағат бойы шайқас тек атты әскерлердің арасында жүрді. Дуарте шегіну маневрін бұйырды, бұл одақтас жаяу әскердің әрекетке кірісуіне мүмкіндік берді, және олардың (одақтастардың) сандық артықшылығы айқын болғанымен, парагвайлықтар жанкештілікпен шайқасты. Шабуыл жоғалуға жақын келгенде, Дуарте соңғы демалыссыз атты әскер шабуылын жасады, және шайқаста оның аты қаза тапты. Паунеро өзі Дуартеден бас тартуын талап етті, ол ақырында келісті. Лейтенант Зоррилла басқаратын парагвайлық жаяу әскерінің соңғы тобы Ятай өзенін кешіп өтті және Суарес пен Мадарияга атты әскерлерінен арттан шабуылға ұшырады. Бірнеше жүз парагвайлық сарбаз Уругвай өзенінде жүзіп өтті, ал қалғандары қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Барлығы 1700 қаза тапты және 300 жараланған, оның ішінде 1200 тұтқын болды.

Both the Yatay and Uruguay rivers had recently flooded, leaving much of the battlefield underwater. Most Paraguayan infantry forces were entrenched among trees and ditches in the area of the nearby village estates and protected by mud that protected them from frontal approaches, but the stream behind them made it impossible to retreat in case of a defeat, which was considered very likely by Duarte. Duarte's forces consisted of 1,980 infantry and 1,020 cavalry, with no artillery. The Allies had a total of 5,550 infantry, 5,000 cavalry and 32 pieces of artillery. Among the leaders of the allied army were experienced commanders such as Flores and Paunero, León de Pallejas, Ignacio Rivas, Enrique Castro and José Gregorio Suárez and Argentines Juan Bautista Charlone, José Miguel Arredondo, José Giribone Ignacio Segovia, Joaquin Viejobueno, Leopoldo Nelson, Simón Paiva and Madariaga. The battle began at 10:00 am, with an early attack on the Paraguayan positions by the infantry division commanded by León de Pallejas. Duarte seized the opportunity and counterattacked with almost all his cavalry, causing hundreds of casualties and forcing them to retreat. Faced with an increasingly bad situation, the cavalry division of Segovia attacked the Paraguayan cavalry, supported by Castro's eastern and Suárez. For two hours the battle was fought exclusively with cavalry. Duarte ordered a withdrawal maneuver, which finally enabled the allied infantry to go into action, and although their (the allies) numerical superiority was overwhelming, the Paraguayans fought with tenacity. When the battle was almost lost, Duarte tried a desperate cavalry charge, and in the fight his horse was killed. Paunero himself demanded that Duarte surrender, which he finally agreed to do. A final Paraguayan force of infantry under lieutenant Zorrilla crossed the Yatay stream and was attacked by a cavalry unit of Suárez and Madariaga, who attacked from the rear. A few hundred Paraguayan soldiers swam the Uruguay River, while the rest were killed or taken prisoner. In total they suffered 1.700 dead and 300 wounded, including 1,200 prisoners.

Салдарлар

Тұтқындардың арасында Флорес Уругвайдың Бланко партиясынан бірнеше ондаған сарбаздарды тапты, олар Флорес әскерінен Уругвайда билікті тартып алуға тырысқан, Парагвайға қашқан қолдаушылар еді. Ол оларды сатқындықпен айыптап, өлім жазасын берді. 18 қыркүйекте Бразилия императорының өкілдеріне ол Уругвайана қираған жерде көмілуге дайын екенін, бірақ ешқашан басы иілмейтінін мәлімдеген соң, генерал Эстигаррибия аз ғана қарсылық көрсетіп, бас берді. Одан кейін паргвайлық әскерлер тастап кетілген Корриентес қаласынан солтүстікке шегініп, жақын арада Парагвайға қайта оралды. Соғыстың басым бөлігі Парагвай аумағында өтті, 1870 жылы ел толық жеңіліске ұшырады, нәтижесінде елдің ересек ер адамдарының көп бөлігі қаза тапты. Осы шайқастың құрметіне Буэнос-Айрес қаласының Кабаллито ауданында бір көше аталды.