Кренуляциялық тақталардың пайда болуы және геологиялық маңызы
Crenulation
Метаморфтық тау жыныстарындағы кренуляция – бұл қабаттық құрылым. Екі немеслик бағыттағы кернеудің әсерінен пайда болады, минералдардың қайта кристалдануымен қалыптасады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Геологиялық тұрғыдан алғанда, кренуляция немесе кренуляция жарығы – бұл филлит, шист және кейбір гнейстер сияқты метаморфтық тау жыныстарында екі немесе одан көп бағыттан келген стресс салдарынан қабаттасқан жапырақтың (foliation) пайда болуымен сипатталатын құрылым.
In a geological context, crenulation or crenulation cleavage is a fabric formed in metamorphic rocks such as phyllite, schist and some gneiss by two or more stress directions causing the formation of the superimposed foliations.
Құрылу
Кренулациялар ертедегі жазық құрылымның кейінгі жазық құрылыммен жабылуынан пайда болады. Кренулациялар метаморфизм кезінде мика минералдарының қайта кристалдануы арқылы қалыптасады. Микалы минералдар негізгі кернеу өрістеріне перпендикуляр жапырақшалар деп аталатын жазық беттерді құрайды. Егер тау жынысы екі бөлек деформацияға түсетін болса және екінші деформация бастапқы деформацияға қатысты басқа бұрышта болса, жапырақша жазықтықтарында жаңа микалардың өсуі негізгі кернеу жазықтығына перпендикуляр жаңа жапырақша жазықтығын жасайды. Екі жапырақшаның бұрыштық қиылысы кренулация деп аталатын диагностикалық текстураны тудырады, ол кейінгі жапырақшаның ертедегі мика жапырақшаларын бүктеуін қамтуы мүмкін.
Crenulations form when an early planar fabric is overprinted by a later planar fabric. Crenulations form by recrystallisation of mica minerals during metamorphism. Micaceous minerals form planar surfaces known as foliations perpendicular to the principal stress fields. If a rock is subjected to two separate deformations and the second deformation is at some other angle to the original, growth of new micas on the foliation planes will create a new foliation plane perpendicular to the plane of principal stress. The angular intersection of the two foliations causes a diagnostic texture called a crenulation, which may involve folding of the earlier mica foliations by the later foliation.
Тану
Тау жынысындағы кренуляцияны анықтау үшін тау жынысын қол линзасымен немесе жұқа бөлімді петрографиялық микроскоппен қарау қажет болуы мүмкін. Кренуляциялар өте жасырын болуы мүмкін, және олардың бірнешеуі тау жынысының ішінде, әсіресе порфиробластарда кездесуі мүмкін. Кренуляция бұрынғы жапырақтың иілуі ретінде көрінеді, сондықтан бастапқы жапырақ кейінгі жапырақпен сызылған немесе жазылғандай көрінеді. Дамыған жағдайда, кейінгі жапырақтар бұрынғы жапырақтарды қиып өтетін анық жапырақ жазықтықтарын қалыптастырады, нәтижесінде бұрынғы жапырақтар жаңа жапырақтарға үзіліп, бүгіліп, микроскопикалық деңгейде бүктеледі. Кренуляциялық жапырақша басымдыққа ие бола бастағанда, ол бастапқы жапырақты толығымен немесе дерлік жоюы мүмкін. Бұл процесс әртүрлі литологиялық және химиялық құрамы бар тау жыныстары мен қабаттарда әртүрлі жылдамдықпен жүреді, сондықтан кренуляцияның әсерін жақсырақ бағалау немесе бұрынғы жапырақтардың бағытын немесе болуын анықтау үшін әртүрлі шығыңқыларды қарастыру пайдалы. Кренуляция сондай-ақ серпіліске бастайтын бастапқы жапырақ жазықтығы болуы мүмкін. Бұл жағдайда, кренуляция қима жазықтығы ретінде әрекет етеді және кренуляциялық жапырақ арқылы бұрынғы жапырақтар мен тау жынысы бірліктерін қалпына келтіру қиын болуы мүмкін.
Recognising a crenulation in a rock may require inspecting the rock with a hand lens or petrographic microscope in thin section. Crenulations may be very cryptic, and there may be several recorded within a rock and especially, entrained within porphyroblasts. Crenulations may manifest as kinking of previous foliation, such that the original foliation appears to be lined or inscribed by a later foliation. In more advanced states, the later foliation will tend to form distinct foliation planes cross cutting the earlier foliation, resulting in breaking, warping, and micro scale folding of the earlier foliation into the new foliation. When the crenulation foliation begins to dominate it may totally or almost completely wipe out the original foliation. This process occurs at different rates in rocks and beds of different lithology and chemical composition so that it is usually valuable to look at a variety of outcrops to gain a better appreciation of the effect of crenulation or discover the orientation or presence of earlier foliations. Crenulation may also be the incipient foliation plane which precipitates shearing. In this case, it is often likely that the crenulation acts as a shear plane and it may be difficult to reconstruct earlier foliations and rock units across the crenulation foliation.
Талдау
Кренулациялар екінші (немесе одан да көп) жапырақтанудың нәтижесі болғандықтан, олар кренулациялық жапырақты қалыптастырған кернеулер туралы ғана емес, сонымен қатар бұрынғы жапырақтанулардың бағыты туралы маңызды ақпаратты сақтайды. Біріншіден, кренулацияны бастапқы жапырақты, S1 деп аталатын, және одан кейін қабаттасқан жапырақты анықтау үшін талдау керек. Осы екі жазықтықтың қиылысы қиылысу сызығын құрайды. Бұл қиылысу сызығы, L12, F2 интерференциялық бүктелулердің бағытына жуық болуы мүмкін. Кренулациялық жапырақтың бастапқы көрінісі бұрынғы жапырақтануға бұрышпен жаңа минералдардың көзге көрінбейтін, микроскопиялық өсуі болуы мүмкін. Бұл тек тау жыныстарының белгілі бір құрамында ғана кездеседі, олар сол кездегі P-T жағдайларында минералдардың өсуіне қолайлы. Көбірек сынғыш жағдайларда, әсіресе микаға толы жыныстарда, кренулация "бұрылыс жолақтары" түрінде көрінуі мүмкін, онда S1 жапырақтары S2 жапырақтарымен бұрылып, бастапқы минералдардың сынуына немесе деформациялануына әкеледі. Бұл жаңа минералдардың өсуіне әкелмейді. Соңында, кренулациялық жапырақшалар S1 жапырақшаларын жабады. Ең нашар жағдайларда, S2 жапырақшасы бұрынғы жапырақшаны жояды, әсіресе сол кезде минералдардың өсуіне бейімділігі бар ылғалды жыныстарда. Мұндай жағдайда, S1 жапырақтарының кіріктірілген іздері болса, порфиробластар бұрынғы жапырақтарды байқаудың жалғыз құралы болуы мүмкін.
Crenulations, because they are the result of a second (or more) foliation, preserve important information on not only the stresses which formed the crenulation foliation, but the orientation of previous foliations. Firstly, the crenulation must be analysed to determine the initial foliation, termed S1, and the overprinting subsequent foliation. The intersection of these two planes forms an intersection lineation. This intersection lineation, L1 2 may approximate the plunge of F2 interference folds. The initial impact of a crenulation foliation may be cryptic, microscopic growth of new minerals at an angle to previous foliations. This may occur only in certain compositions of the rocks which favor growth of minerals under the P T conditions at that time. In more brittle conditions, especially in highly micaceous rocks, a crenulation may appear as 'kink bands, where S1 foliations are kinked by the S2 foliation so that the original minerals are broken or deformed. This may not result in new mineral growth. Eventually, the crenulation foliation overprints the S1 foliation. In extreme cases, the S2 foliation will obliterate the previous foliation, especially in wet rocks which have compositions amenable to growth of minerals at that time. In this case, porphyroblasts may be the only means in which to observe earlier foliations, assuming they have inclusion trails of the S1 foliation.