Кіріспе

Бразилиялық офицер және саясаткер (1803–1880)

Луис Альвес де Лима-э-Сильва, Каксиас герцогы (kaˈʃi.ɐs; 25 тамыз 1803 – 7 мамыр 1880), «Тыныштық сақтаушы» және «Темір герцог» лақаптарымен белгілі, Бразилия империясының әскери офицері, саясаткері және монархисі болған. Әкесі мен туыстары сияқты, Каксиас әскери мансапты таңдады. 1823 жылы ол жас офицер ретінде Португалияға қарсы Бразилияның тәуелсіздік соғысында қатысты, содан кейін Бразилияның оңтүстік облысы Цисплатинада үш жыл өтті, мұнда үкімет аталған провинцияның Цисплатина соғысында бөлінуіне қарсы тұрды. 1831 жылғы наразылықтар кезінде оның әкесі мен туыстары Император Дом Педро I-ден бас тартса да, Каксиас адал болды. Дом Педро I өзінің кіші ұлы Дом Педро II-нің пайдасына тақтан бас тарды, оған Каксиас семсерлесу және атқа мініс үйретті, соңынан оның досы атанды. Дом Педро II-нің билікке келгенге дейін елдегі регенттік үкімет көптеген көтерілістерге тап болды. Каксиас қайтадан әкесінен және көтерілісшілерге көңіл білдіретін туыстарынан өзгеше, 1839 жылдан 1845 жылға дейін Балайада, 1842 жылғы Либералдық көтерілістер және Рагамуффин соғысы сияқты көтерілістерді басу үшін адал күштерге басшылық етті. 1851 жылы оның басшылығымен Бразилия армиясы Платино соғысында Аргентина Конфедерациясын жеңді; он жылдан кейін Каксиас, армия маршалы (армияның жоғарғы шені) ретінде, Парагвай соғысында Бразилия әскерін жеңіске жеткізді. Осыған сыйлық ретінде ол дворяндыққа көтеріліп, барон, граф және маркиз атағын алды, соңында Дом Педро II-нің 58 жылдық билігі кезінде герцог атағын алған жалғыз адам болды. 1840 жылдардың басында Каксиас Реакциялық партияға қосылды, ол кейіннен Тәртіп партиясына және ақырында Консервативтік партияға айналды. 1846 жылы ол сенатор болып сайланды. Император оны 1856 жылы Министрлер Кеңесінің (премьер-министр) президенті етіп тағайындады; ол 1861 жылы қысқа мерзімге қайтадан осы лауазымды иеленді, бірақ партиясы парламенттегі көпшілігін жоғалтқаннан кейін қызметтен алынды. Он жылдар бойы Каксиас партиясының өсуіне және гүлденуіне куә болды, содан кейін ішкі қайшылықтар оны бөліп, баяу құлдырауына әкелді. 1875 жылы ол соңғы рет кабинетке жетекшілік етті, ал денсаулығы нашарлағаннан кейін 1880 жылдың мамырында қайтыс болды. Оның өлімінен кейінгі жылдары, әсіресе Бразилия монархиясының құлауынан кейін, Каксиас беделі бастапқыда Эрвал маркизі Мануэль Луис Озориодан көлеңкеде қалды, бірақ уақыт өте келе тіпті Эрвалдың даңқынан асып түсті. 1925 жылы оның туған күні Бразилия армиясының құрметіне Әскер күні болып белгіленді. 1962 жылдың 13 наурызында ол армияның қорғаушысы, әскерлік идеалы және оның дәстүріндегі ең маңызды тұлға ретінде ресми түрде тағайындалды. Тарихшылар Каксиасқа жағымды пікірмен қарады, оның кейбіреулері оны Бразилияның ең ұлы әскери офицерлерінің бірі деп санайды.

Туу

Луис Альвес де Лима-и-Силва 1803 жылғы 25 тамызда Бразилияның португал колониясының капитандығы (кейін провинциясы) болған Рио-де-Жанейрода, Сан-Паулу (қазіргі Дуке-де-Каксиас қаласы) атты шаруа қожалығында дүниеге келді. Ол Франсиско де Лима-и-Силва мен Мариана Кандиду де Оливейра Белудың он баласының ағасы және екінші баласы болды. Оның крещеніе атасы – әкесінің әкесі Хосе Хоаким де Лима да Силва, ал анасының шешесі – Ана Квитерия Хоакина болды. Луис Альвестің балалық шағы анасының әкесі және оның құрметіне ат қойылған Луис Альвес де Фрейтасқа тиесілі Сан-Паулу шаруа қожалығында өтті. Сол кездегідей, ол бастапқыда үйде оқытылған болуы мүмкін. Оқып-жазуды анасының шешесі Ана Квитерия үйреткен болуы мүмкін. Луис Альвестің әкесі Хосе Хоаким 1767 жылы Бразилияға эмиграциялаған португалдық әскери шенеунік болды. Ол Рио-де-Жанейро қаласына қоныстанды, ол Рио-де-Жанейро капитандығының және Бразилияның астанасы еді. Оның ақсүйектік атағы немесе тегі болған жоқ және оның мансабының өсуі ортадағы жақсылықтар мен отбасылық байланыстарға тәуелді болды. Бразилияның оңтүстік шекарасында испандықтарға қарсы күрескен ол жергілікті және беделді отбасының мүшесіне үйлену арқылы Рио-де-Жанейроның жоғары топтарына жол тапты. 1808 жылы Португалия корольдік отбасының Рио-де-Жанейроға келуі Лима отбасының өмірін өзгертті. Король Дом Жуан VI Бразилияның аумағын кеңейткен, Сисплатинаны оңтүстікке және Француз Гвианасын солтүстікке қосып алған жаулап алу соғыстарына кірісті. 1818 жылға қарай Луис Альвестің соғыста қызмет еткен және әскери шенеунік болған туыстары ақсүйектік атаққа ие болды. Оның әкесі Хосе Хоаким Христиандық орденінің және Король үйінің Фидальго Кавалерінің (Корольдік үйдің ақсүйек рыцары) мүшесі атанды. Оның әкесі Франсиско де Лима мен туыстарына да құрмет көрсетілді. Екі буын ішінде Лима отбасы қарапайым халықтан Португалияның атағы жоқ ақсүйектерінің қатарына көтерілді.

Әскери білім

1808 жылы 22 мамырда Луис Альвес 5 жасында Рио-де-Жанейро қаласының 1-ші жаяу әскер полкіне кадет ретінде қабылданды. Тарихшы Адриана Баррето де Соузаның айтуынша, бұл «оның бала кезінен қызмет ете бастағанын білдірмейді, полкпен байланысы тек құрметтік болды», – оның әскери шенеуніктің ұлы ретінде алған құқығы. Бұл жаяу әскер полкі бұлжымай «Лима [отбасы] полкі» деп аталды, себебі онда отбасының көптеген мүшелері, оның ішінде оның әкесі мен атасы қызмет еткен. 1811 жылы Луис Альвес ата-анасымен бірге әжесі мен атасының шаруашылығынан Рио-де-Жанейроға көшіп келді және 1837 жылы Педро II мектебіне айналған Сант-Хоаким семинариясына (Seminário São Joaquim) оқуға түсті. 1818 жылы 4 мамырда ол Корольдік әскери академияға қабылданды. Толық курс (бірінші жылдан жетінші жылға дейін) артиллерия және инженерлік әскерлер үшін міндетті болды, ал жаяу әскерлер үшін тек бірінші және бесінші жылдарда оқу қажет болды. Луис Альвес 1818 және 1819 жылдары сәйкесінше бірінші және бесінші жылдарда оқыды. Ол басқа жылдарды өткізіп жіберуге мүмкіндігі болғанымен, 1820 жылы екінші жылға, ал 1821 жылы үшінші жылға қатысуды жөн көрді. Корольдік әскери академияда ол оқыған пәндер арифметика, алгебра және геометриядан бастап тактика, стратегия, лагерь құру, жауынгерлік бекіністер және жерді тануға дейін қамтыды. 1818 жылы 12 қазанда ол алфер (қазіргі заманғы екінші лейтенант) шеніне, ал 1820 жылы 4 қарашада лейтенант (қазіргі заманғы бірінші лейтенант) шеніне көтерілді. Ол жақсы оқушы болғанымен, жаңа түскен студенттерді мазақтағаны үшін жиі жазаланды. Уақыт өте келе ол жетіліп, әріптестерінің пікірінше, өте адал және жақсы мінезді адам ретінде танылды. Оның сыртқы келбеті ерекше көзге түспеді, дөңгелек беті, қоңыр шашы, қоңыр көздері және орташа бойы болды. Луис Альвестің қарапайым сыртқы түрі оның осал еместігімен толықтылды. Тарихшы Томас Уигам оны «өмірінің басында-ақ бұйрық беру өнерін үйренген» адам деп сипаттады. Ол киім-кешегінде мінсіз, жұмсақ сөйлейтін, сыпайы және өзін ұстай білетін болды. Ол тыныш, сабырлы және билікке ие адам секілді көрінді.

Бразилияның тәуелсіздігі

Луис Альвес әдетте 1822 жылдың наурыз айында Корольдік әскери академияның төртінші курсын бастаған болар еді. Бірақ, ол 1821 жылдың желтоқсан айында оқуды тастап, 1-ші фузилерлік батальонына қатарына қосылды. Король Жоан VI-ның ұлы және мұрагері, принц Дом Педро 1822 жылдың 7 қыркүйегінде Бразилияның тәуелсіздігіне жол ашатын Португалияға қарсы күреске кірісті. Кейіннен, 12 қазанда ханзада Бразилияның бірінші императоры Дом Педро I деп жарияланды. Португалияға адал болған бразилиялық және португалиялық әскерлер бұл нәтижені қабылдамады, бұл Бразилияның әртүрлі майдандарында соғысқа әкелді. 1823 жылдың 18 қаңтарында Педро I Император батальонын құрды – бұл Луис Альвестің де арасында болған, таңдаулы элиталық жаяу әскер бөлімі. Ол батальон командирінің, өзінің інісі полковник Хосе Хоаким де Лима и Сильваның адъютанты болып тағайындалды. Император батальоны 28 қаңтарда солтүстік-шығыстағы Баия провинциясына жіберілді және басқа әскерлермен бірге француз бригадасының командирі Пьер Лабатуттың басқаруына берілді. Бразилияның императорлық әскерлері португалдықтар бақылауындағы Баияның астанасы Сальвадорды қоршап алды. Қоршау кезінде Луис Альвес Сальвадор маңындағы португалдық бекіністеріне қарсы кем дегенде үш шабуылға (28 наурыз, 3 мамыр және 3 маусым) қатысты, барлығы да сәтті аяқталды. 28 наурыздағы шайқаста ол жаудың бекінісіне шабуыл жасады. Баия кампаниясы кезінде жоғары шенді офицерлер Лабатутқа қарсы бүлік көтерді, ол тұтқынға алынып, Рио-де-Жанейроға қайтарылды. Луис Альвестің осы оқиғаға қатысы болмаған болуы мүмкін, бірақ оның інісі Хоаким де Лима сөзсіз қастандыққа қатысқан және офицерлер Лабатутты алмастыру үшін оны таңдады. Кампания қайта басталды, португалдықтар Сальвадордан шығып, Португалияға қайтып кетті. 2 шілдеде жеңіске жеткен бразилиялықтар қалаға кірді. Император батальоны Рио-де-Жанейроға оралды, ал Луис Альвес кейіннен 1824 жылдың 22 қаңтарында капитан шеніне көтерілді.

Цисплатин соғысы және абдикация дағдарысы

Португалияның Монтевидеодағы гарнизоны, Цисплатинаның (сол кезде Бразилияның ең оңтүстік провинциясы) астанасы, соңғы болып капитуляциялады. 1825 жылы провинциядағы тәуелсіздік жақтастары көтеріліс ұйымдастырды. Рио-де-ла-Платаның Біріккен провинциялары (кейін Аргентина) Цисплатинаны аннексиялауға тырысты. Бразилия соғыс жариялап, Цисплатина соғысын бастарды. Луис Алвестің қатысқан Император батальоны Монтевидеоны қорғауға жіберілді, кейін ол көтерілісшілермен қоршалды. Луис Алвес 1827 жылы көтерілісшілерге қарсы шайқастарға қатысты (7 ақпан, 5 шілде, 7 шілде, 14 шілде, 5 тамыз және 7 тамыз). 1828 жылы Бразилия Цисплатинадан бас тартып, соғыс апатты аяқталды, ол тәуелсіз Уругвай мемлекетіне айналды. Дегенмен, Луис Алвес 1828 жылдың 2 желтоқсанында майор шеніне көтеріліп, 1829 жылдың басында Император батальонының орынбасары болды. Монтевидеода болғанда ол Мария Анхела Фурриол Гонсалес Лунамен танысты. Олардың қарым-қатынасы қаншалықты дамығанын білуге болмайды, бірақ бұрынғы келісім болған болуы мүмкін. Ол Рио-де-Жанейроға оралып, Император Педро I-нің саяси жағдайының нашарлап бара жатқанын көрді. Педро I-нің саясатына наразылық күшейіп, 1831 жылдың 6 сәуірінде Рио-де-Жанейроның орталықтағы Сантана алаңында жаппай наразылықтар өтті. Луис Алвестің әкесі мен ағалары басқаратын бірнеше әскери бөлімдер наразылыққа қосылғанда жағдай одан да нашарлады. Император Луис Алвесті Император батальонына қолбасшы етіп тағайындауды жоспарлап, одан қай жаққа қосылатынын сұрады. Тарихшы Франсиско Доратиотоның сөзіне сүйенсек, Луис Алвес: «Әкесіне деген махаббаты мен тәжге деген парызы арасында ол соңғысына адал болады» деді. Педро I оның адалдығы үшін алғыс айтты, бірақ оның орнына Император батальонын Сантана алаңына алып, көтерілісшілерге қосылуға бұйырды, қан төгуден гөрі тақтан бас тартуды жөн көрді. Он жылдардан кейін Луис Алвес Бразилия Сенатында былай деді: «Мен Император батальонымен Сантана алаңына [Педро I-нің] құзыретті бұйрықтарымен адалдықпен барып, қатыстым. Мен революционер емеспін. Мен бас тартуды құрметтеймін. Мен мұның Бразилияға пайдалы болады деп ойладым, бірақ мен оны тікелей немесе жанама түрде қолдамадым».

Қиындықтар дәуірі

Үш регенттік сайланды, бес жасар Педро II есейгенге дейін және өз билігімен басқаруға қабілетті болғанға дейін билік ету үшін. Таңдалған регенттердің бірі Луис Альвестің әкесі болды. Регенттіктің тиімді билігі шамалы болды, нәтижесінде тоғыз жыл бойы елде саяси фракциялардың бастауымен көтерілістер мен төңкеріс әрекеттері болды. Тарихшы К. Х. Харинг былай деді: "Армия, сәуір революциясында [яғни Педро I-нің тақтан басқарылуы] өзінің үлгілі болмаған рөлінен моральдық жағдайы құлдырап, ол кез келген халық агитаторының немесе демагогтың дайын құралына айналды және көбінесе тәртіпсіздік пен бүліктердің бастауы болды". Үкімет тұрақты армияның санын күрт қысқартты және оны жаңадан құрылған Ұлттық гвардиямен, әскери жасақпен алмастырды. 1831 жылдың шілдесінде, әскерге басшылық етуге мүмкіндік болмағандықтан, Луис Альвес және басқа офицерлер ерікті сарбаз офицерлер батальонына сарбаз ретінде қосылды. Осы бөлімнің екінші басшысы ретінде ол 7 қазан күні Мигель де Фриас е Васкончелос басқарған теңіз артиллериясының көтерілісін тоқтатты. Бір жыл өткен соң, 18 қазан 1832 жылы, ол Рио-де-Жанейро қаласындағы полиция күшінің тұрақты муниципалды күзет корпусының командирі болып тағайындалды. 1833 жылдың 6 қаңтарында, 29 жасында, ол Рио-де-Жанейроның аристократиялық отбасының мүшесі, әскер офицері досының он алты жасар кіші қарындасы Ана Луиза де Лорето Карнейро Вианаға үйленді. Бұл ода келіншектің анасының тілегіне қайшы келді, ол Луис Альвестің және оның отбасының жаңадан келгендер деп есептеді. Оның отбасының саяси жауына байланысты газеттер бұл келіспеушілікті пайдаланып, оған қарсы ауыр, бірақ негізсіз айыптаулар жасады, оның ішінде ол Ана Луизаны ұрлап кеткен деген айыптау да болды. Айыптауларға қарамастан, олардың некелері бақытты болды және үш бала дүниеге келді: Луиза де Лорето Виана де Лима, Ана де Лорето Виана де Лима және Луис Альвес де Лима е Сильва, тиісінше 1833, 1836 және 1847 жылдары туған. 1830-шы жылдардың соңында Луис Альвес жас Педро II-ге қылыш пен ат спорты бойынша нұсқаушы болып тағайындалды. Екі адамды міндеттілік байланыстырды, бірақ ұзақ жылдарға созылған достық және жеке адалдық сезімі де қалыптасты. Педро II көп жылдардан кейін Луис Альвесті "адал досым" деп санайтынын айтты. Тарихшы Гейтор Лираның сөзіне сүйенсек, Луис Альвес "монархияға шынайы сенген, императордың және Браганца әулетінің сирек кездесетін адал достарының бірі болды. Ол өзінің қылышын біртілді және күшті Бразилияға ғана емес, сонымен қатар лайықты және құрметке лайық монархқа да қызмет етуге берді".

Балайда

Тұрақты қалалық күзет корпусының командирі ретінде Луис Альвес Рио-де-Жанейро көшелеріне тәртіп орнатты, өзінің шеберлігі арқылы және қаланың полиция бастығы Эузебио де Квейроспен ынтымақтастық арқылы. Луис Альвес 1837 жылдың 12 қыркүйегінде майор шенінен подполковник шеніне көтерілді. Эузебио де Квейрос сол жылы билікке келген Partido Regressista (Реакциялық партия) мүшесі болды. Бернардо Перейра де Васкончелос, реакционерлердің бірі және үкімет министрі, Луис Альвесті өз партиясына өткізуге тырысты. 1839 жылдың 2 желтоқсанында полковник шеніне жеткеннен кейін Луис Альвес Балаиада деп аталған көтерілісті басу үшін Реакциялық кабинет тарапынан Мараньяо провинциясына жіберілді. Ол провинцияның жоғары азаматтық және әскери лауазымдарына тағайындалды: президент (президент немесе губернатор) және *команданте-дас-армаc* (әскери қолбасшы), осылайша провинциядағы Ұлттық гвардия мен армия (Реакциялық әкімшілік толық күшке келтірген) бөлімшелеріне билік берілді. Луис Альвес 1840 жылдың 4 ақпанында Мараньяоның астанасы Сан-Луиске келді. Бірнеше шайқас пен ұсақ шайқастардан кейін ол көтерілісшілерді жеңді. Осы жетістігі үшін Луис Альвес 1841 жылдың 18 шілдесінде бригадир (қазіргі бригада генералы) шеніне көтерілді және Педро II оны Барон де Кашиас (Кашиас бароны) атағына ие етті. Оған өзінің атағын таңдау құқығы берілді; ол көтерілісшілердің қолына түскен Мараньяоның екінші ең бай қаласы Кашиасты қайтарып алғанын еске алуды шешті. Франсиско де Лима ұлына либералдардың Педро II көпшілікке жариялануын талап етуі туралы жаңалықты хабарлады. Осы уақытта, Хонорио Гермето Карнейро Леао (кейін Парана графы, Кашиас әйелінің алыс туысы және Реакциялық партияның жетекшісі) Луис Альвеске Франсиско де Лиманың оған тигізген ықпалын азайту және императордың жасқа толғанын жариялау туралы конституциялық емес ұсынысты қолдамауға көндіру үшін хаттар жіберді.

1842 жылғы либералды көтерілістер

Мараньяодан оралғаннан кейін Каксиас саяси жағдайдың өзгергенін байқады. Франсиско де Лиманың Либералдық партиясы императордың көпшілігін мерзімінен бұрын жариялауды 1840 жылдың 23 шілдесінде іске қосты. 1842 жылдың мамыр айында либералдар Рио-де-Жанейро, Сан-Паулу және Минас-Жерайс провинцияларында бүлік көтерді, себебі император Реакционерлер басымдығы бар Мемлекеттік кеңестің кеңесімен жаңа сайлаулар өткізуге шешім қабылдады, бұл Либералдық партия тарапынан жасалған кең ауқымды әртүрлі бұрмалауларға ұшыраған бұрынғы сайлауды жойды. Провинцияның вице-президенті және әскери қолбасшысы ретінде тағайындалған Каксиас 1842 жылдың 21 мамырында Сан-Паулуға келді. Ол ондағы бүлікшілерді жеңгеннен кейін Минас-Жерайс әскери қолбасшысы болып тағайындалды және сол провинцияға аттанды. Рио-де-Жанейродан келген Ұлттық гвардия бөлімдерінің, оның президенті Хонорио Эрмето басшылығымен, көмегімен Каксиас қайтадан сәттілікке жетті және тамыздың соңына қарай бүлік толыққанды басылды. Педро II Каксиасты құрметтеп, оны 1842 жылдың 23 шілдесінде өзінің лагерь көмекшісі етіп тағайындады. Екі күннен кейін Каксиас фельдмаршал (қазіргі дивизиялық генерал) шеніне көтерілді. Реакционерлер өздерін "ретсіз" либералдардан ажырату үшін шамамен 1843 жылы (немесе 1844 жылға қарай) Реакциялық партияны Partido da Ordem (Тәртіп партиясы) деп атады, ал оның мүшелерін saquaremas деп атады. Каксиас өзін сакварема идеологиясымен көбірек байланыстырды: либерализм, мемлекеттік билікті сақтау және конституциялық парламенттік монархияны қолдау. Оның 1839 жылы Мараньяодағы бүліктерді басуға тағайындалған кезде сакварема лагеріне қарай бет бұрғаны сол кезде айқын болмаса да, 1842 жылы либералды бүлікшілерді жеңгені Тәртіп партиясына деген адалдығын одан да нығайтты.

Рагамуффиндер соғысы

1835 жылы Рио-Гранде-ду-Сулде Рагамуффин соғысы деп аталатын республикалық сепаратистік көтеріліс басталғанда, Каксиастың ағасы Жоао Мануэль де Лима-э-Силва көтерілісшілерге қосылды. Оның әкесі Франсиско де Лима, және мүмкін тағы бір ағасы (сол кездегі соғыс министрі) де көтерілісті жасырын түрде қолдады. 1842 жылдың 28 қыркүйегінде Каксиас Рио-Гранде-ду-Сул провинциясының президенті және әскери қолбасшысы болып тағайындалды. 16 жасар Педро II Каксиасқа әкесі мен ағаларынан өзгеше екенін тағы бір рет дәлелдеу мүмкіндігін берді және оған қысқа да нақты бұйрық берді: "Бұл төңкерісті, басқаларын аяқтағандай, аяқтаңыз". Каксиас өзімен бірге басқа сакварема және белгілі ақын Домингос Гонсалвес де Магалхаесті (кейін Арагуая виконты) хатшылыққа алды, бұрынғы Мараньяодағыдай. Каксиас 1839 жылы Рагамуффиндермен шайқасқан әскерді тексеру үшін Рио-Гранде-ду-Сулға қысқа сапар жасаған еді. 1842 жылдың қараша айында провинцияға оралғанда, ол жылдар бойы соғысқаннан кейін қатты әлсіреген көтерілісшілердің партизандық тактикаға көшкенін көрді. Қауіп сезгенде, көтерілісшілер жақын орналасқан Уругвайға (бұрынғы Сисплатина) қашып құтылған. Мараньяо, Сан-Паулу және Минас-Жерайс сияқты, Каксиас жаудың қатарына тыңшыларды орналастырып, ақпарат жинады және араздасуды қоздырды. Тарихшы Родерик Барман оның "қазіргі кезде "контрөңкеріс" деп аталатын соғыс үшін қажетті әскери, ұйымдастыру және саяси қабілеттерін көрсеткенін" айтты. 1843 жылдың басында Хонарио Гермето кабинет басшысы болды, және сакваремалар билікте болғанша Каксиас лауазымында сенімді болды. Бір жылдан кейін Хонарио Гермето Педро II-мен келіспей, ол және сакваремалар отставкаға кетті. Либералдар сакваремаларды үкіметте алмастырды, бірақ Каксиас қолбасшылық лауазымында қалды. Рагамуффин соғысын басу бұрынғы көтерілістерге қарағанда ұзаққа созылды, бірақ сақтықпен келіссөздер жүргізу және әскери жеңістер арқасында Каксиас провинцияны ақыры тыныштандыра алды. Қарулы қақтығыс аяқталғаны 1845 жылдың 1 наурызында жарияланды. 25 наурызда ол тұрақты фельдмаршал болып тағайындалды, ал 2 сәуірде граф титулы берілді. Каксиас Сенатқа үміткер болып түсті, және ең көп дауыс жинаған үш үміткердің бірі болғандықтан, 1845 жылдың соңында император оны Рио-Гранде-ду-Сул штатының сенаторы етіп таңдады. Ол Сенаттағы өзінің орнын 1846 жылдың 11 мамырында иеленді.

Платина соғысы

Парламентте бірнеше жыл оппозицияда болғаннан кейін, 1848 жылдың қыркүйегінде Педро II Порт партиясын жаңа кабинет құруға шақырды. Сакварема кабинеті Каксиаспен жақын қарым-қатынаста болған адамдардан құралды, олардың ішінде 1830-шы жылдардың соңында Рио-де-Жанейро көшелеріне тәртіп орнатуға көмектескен Эузебио де Кейрос та бар. Каксиас құл иеленуші, бай плантатор болды және Порт партиясының негізін құрайтын жер иеленуші аристократияның бір бөлігі еді. 1838 жылы ол бай қайын анасының көмегімен алғашқы мүлкін – кофе шаруашылығын сатып алды. 1849 жылы ол тағы да жер сатып алып, плантациясын кеңейтті. Халықаралық сұраныстың өсуіне байланысты кофе Бразилияның ең бағалы экспорттық тауарына айналды. 1851 жылы Аргентина Конфедерациясының диктаторы Хуан Мануэль де Росас Бразилияға соғыс жариялады. Каксиас Бразилия құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Сыртқы істер министрі Паулино Соарес де Соуза (кейін Уругвай виконты) Бразилия, Уругвай және Аргентинаның бүлікші провинциялары арасында Росасқа қарсы одақ құрды. Паулино Соарес одақтас күштер арасында Бразилия өкілі ретінде кімді тағайындау керектігін сұрағанда, Каксиас Хонорио Герметоны ұсынды. 1844 жылы құлағаннан кейін әріптестерінен шеттетілген Хонорио Гермето Каксиасқа ең жақын сакварема болды. 1851 жылдың қыркүйегінде Каксиас басқарған әскер Уругвайға енді. Одақтастар күштерін екі армияға бөлуге шешім қабылдады: Бразилия дивизиясын қамтитын халықаралық күш және Каксиас басшылығымен толығымен бразилиялықтардан құралған екінші армия. Онорио Герметоның қарсылығына қарамастан, Каксиас бұрынғы күшті басқару үшін Мануэль Маркес де Соузаны (кейін Порто-Алегри графы) таңдады. Каксиас 1839 жылы Рио-Гранде-ду-Сулға сапары барысында Рагамуффиндер соғысында өзінің қолбасшылығында қызмет еткен Маркес де Соузамен танысып, дос болды. Маркес де Соуза басқаратын бразилиялық дивизия, уругвайлық және аргентиналық бүлікшілер әскерімен бірге Аргентинаға басып кірді. 1852 жылдың 3 ақпанында Казерос шайқасында одақтастар Росас басқарған армияны жеңіп, ол Ұлыбританияға қашып кетті, осылайша соғыс аяқталды. 17 қаңтарда Каксиас Джон Паско Гренфеллмен бірге "Дом Афонсо" фрегатында Аргентинаның астанасы Буэнос-Айрес портын қарап, амфибиялық шабуылға ең қолайлы жерді іздеді. Казеростағы жеңіс туралы хабар келгеннен кейін оның жоспары тоқтатылды. Жеңіске қосқан үлесі үшін 3 наурызда Каксиас генерал-лейтенант, ал 26 маусымда маркиз атағына ие болды.

Бітімгершілік кабинет

1853 жылдың желтоқсан айында Каксиастың әкесі қайтыс болды. Әкесі мен ұлы көп жылдар бойы қарама-қарсы пікірде болды. Маркиз соңында жеңіске жетті, атасы Хосе Хоаким де Лиманың Таққа берілгендігі мен заңға құрметтеуіне қатаң орайласқан еді. Франсиско де Лима қайтыс болған кезде, өзінің бұрынғы беделін жоғалтқан және көп жылдар бойы маңызды лауазымды иеленбеген еді. Дегенмен, Каксиас пен Франсиско де Лима өмірінің соңына дейін махаббат пен құрметке толы қарым-қатынасты сақтап, оны олардың арасындағы сақталған хаттарынан көруге болады. Алайда, оның басқа отбасы мүшелерімен қарым-қатынасы наразылыққа толы болды, ол жылдар өткен соң әйеліне былай деді: "Біз қоғамда алдыңғы қатарда тұрамыз, тіпті сіздің және менің туыстарымыздың қызғанышын тудырамыз". Шамамен 1853 жылы (әрине, 1855 жылы) ескі Тәртіп партиясы Консервативтік партия ретінде кеңінен танылды. 1855 жылдың 14 маусымында маркиз Соғыс министрі лауазымын қабылдап, Хонорио Гермето (қазіргі Парана маркизі) басқаратын "Келісім кабинетіне" қосылды. Каксиас пен Парана 1831 жылдан бері бір-бірін біліп, өзара сенім мен ортақ көзқарасқа негізделген терең достық пен мықты байланыс орнатқан еді. Парана парламентте өзінің және Каксиас партиясының мүшелерінен күшті қарсылыққа тап болды. Сайлаудағы кемшіліктерді түзету сылтауымен, барлық партиялар парламенттегі өкілдікке заңды түрде қол жеткізе алуы үшін Парана сайлау реформаларын қабылдауға тырысты, бұл кабинеттерге сайлауға әсер ету үшін мәжбүрлеу және қамқорлық арқылы одан да көп мүмкіндік беретін еді. Сакуаремалар бұл қауіпті түсінді: бұл заң шығарушы билікті күшейте отырып, олардың өз партиясын (немесе кез келген партияны) әлсірететін еді. Көбірек қолдау табу үшін Парана сакуаремалармен байланысы жоқ немесе аз саясаткерлерді министрлерге тағайындады. Каксиас өзі сакуарема болған, бірақ Ниделлдің сөзіне сүйенсек, ол "бірінші кезекте әскери адам болған. Империяға деген жеке адалдығы басқа нәрселерден жоғары тұрды. Көптеген адамдар сияқты, ол осы адалдықты абстракциядағы Таққа және жеке Дом Педроға деген адалдықпен байланыстырды". Ол барлық тарапты қуантуға болатын таңдау болды. Ниделлдің айтуынша, Каксиас "көбінесе саяси адам емес, Консервативтік партиямен байланысты Монархияға берілген адам болды. Осылайша, Парана, Парананың тәуелсіз саяси ұстанымын қауіпсіздендіре отырып, дәстүрлі консерваторларды сендіру үшін Каксиасты тағайындаған болуы мүмкін".

Министрлер Кеңесінің төрағалық етуі

Парана сайлау реформасын қабылдады, ол Lei dos Círculos (Айналар заңы) деп аталды. Күтілгендей және қорқынышты болғандай, ол Министрлер Кеңесінің президентіне (премьер-министріне) сайлауға араласуға үлкен мүмкіндік берді. Күтпеген жағдайда Парана 1856 жылдың 3 қыркүйегінде ауырып қайтыс болды. Каксиас оны алмастырды, бірақ келесі жылы шақырылатын, сайлау реформасы бойынша сайланған заң шығарушы органмен бетпе-бет келуге құлшынбады. Ол 1857 жылдың 4 мамырында басқа министрлермен бірге отставкаға кетті. Айналар заңы және оған байланысты дау-дамай Консервативтік партияны екіге бөлді: бір фракция – сакварема ультраконсервативті (немесе дәстүршіл) қанаты, кейін Эузебиу де Кейрос, Уругвай және Итабораи виконты Хоаким Родригес Торрес басқаратын vermelhos (қызылдар) немесе puritanos (пуритандар) деп аталды. Екінші топ – консерватор модерадо (орталық консерваторлар) қанатынан құралды, олардың көпшілігі сайлау реформасының арқасында өзінің лауазымдарын иеленген жас саясаткерлерден тұрды. Орталық консерваторлар тек аты жөнінен ғана консерваторлар еді және сакварема идеологиясы мен басшылығын қолдамады. 1857 жылдан кейінгі жылдары екі консервативтік қанаттың бір-бірімен күресінен және үстемдік үшін таластан депутаттар палатасында көпшілікті жинау мүмкін болмағандықтан, бірден-бір кабинеттер жылдам құлап жатты. Император 1861 жылдың 2 наурызында Каксиастан жаңа кабинетке жетекшілік етуді сұрады. Оның министрлерінің арасында Хосе Мария да Силва Паранос (кейін Рио-Бранко виконты) болды, Каксиас оны Платина соғысы кезінде, Парананың хатшысы болып қызмет еткенде кездесіп, дос болған еді. Каксиас дәстүрлі сакварема басшылығының қолдауын алуға тырысты. Алайда олар оны өздерінің мақсаттарына жету үшін, құрылыс құралы ретінде пайдалануға тырысты. Ол Параносқа: «Мен осы мырзалардың ерекше мінез-құлқы туралы сіздің айтқандарыңызды енді түсінемін, олар елді басқаруға шақырылғанда, оны қаламайды, себебі олар Үкіметті басқаруды жөн көреді. Олар мені қате түсінеді, өйткені мен оларға құмарлықпен қызмет етуге дайын емеспін» деді. Парламентте қолдау таппай, Каксиас кабинеті 1862 жылдың 24 мамырында депутаттар палатасындағы (ұлттық заң шығарушы органның төменгі палатасы) көпшілігін жоғалтқаннан кейін отставкаға кетті. Педро II Лига Прогрессистаның (Прогрессивтік лига) мүшелерін – орталық консерваторлар мен либералдардан тұратын жаңа партияны – жаңа кабинет құруға шақырды. Бір айдан кейін Каксиастың жалғыз ұлы 14 жасында белгісіз себептермен қайтыс болды. 1862 жылдың соңында, 2 желтоқсанда, ол Бразилия армиясының ең жоғары атағы – brevet marechal de exército (армия маршалы) атағын алғанда, сәл де болса көңіл көтерілді.

Уругвайның қоршауы

1864 жылдың желтоқсан айында Парагвайдың диктаторы Франсиско Солано Лопес Бразилияның Уругвайға әскери араласуынан пайдаланып, өз елін аймақтық держава ретінде бекітті. Парагвай армиясы Бразилияның Мату-Гросу провинциясына (қазіргі Мату-Гросу-ду-Сул штаты) басып кірді, бұл Парагвай соғысын бастады. Төрт айдан кейін парагвайлық әскерлер Аргентина аумағына Рио-Гранде-ду-Сулға шабуыл жасауға дайындалып кірді. Рио-Гранде-ду-Сулдағы жағдай хаостық еді, ал жергілікті әскери қолбасшылар парагвай армиясына тиімді қарсылық көрсете алмады. Қауіпті сезінген Педро II операцияларды нығайту үшін майданға баруға шешім қабылдады. Императордың әскери көмекшісі Каксиас онымен бірге соғыс аймағына ілесіп келді. Маркиз прогрессивті кабинетті Бразилияның Уругвайға араласуға дайын еместігін, тіпті шетелдік басқыншылыққа қарсы тұруға одан да дайын еместігін ескерткен. Оның ескертулеріне құлақ аспады, ол өзінің досы Жоао Маурисио Вандерлейге, Котехипе баронына, Келісім кабинетіндегі бұрынғы әріптесіне аздап ирониямен шағымданып: "Мен көріп отырған қателіктерге ашуланып тұрмын, бірақ мен қызыл [ультраконсервативті немесе дәстүрлі сакварема] болғандықтан, мені тыңдамайды, өйткені елімізде бәрі прогреске ұмтылады", – деді. Императорлық сарай 1865 жылдың шілдесінде Рио-Гранде-ду-Сулдың астанасы Порту-Алегреге келді. Одан кейін олар қыркүйек айында Уругвайанаға жеткенше ішкі аймаққа сапарлады. Бұл бразилиялық қала парагвай армиясымен басылып алынған еді. Каксиас пен оның серіктері келген кезде қала бразилиялық, аргентиналық және уругвайлық бөлімшелердің біріккен күштерімен қоршауда болды. Парагвайлықтар одан әрі қан төгілмей капитуляциялады, император мен Каксиасқа императорлық астанаға оралуға мүмкіндік берді.

Бас қолбасшы

1866 жылы сәуірде одақтастар Парагвайға шабуыл жасады, бірақ бастапқы табысқа жеткеннен кейін, олардың ілгерілеуі Хумаитадағы бекіністермен құрлықта және Парагвай өзені бойында тоқтатылды. Прогрессивті кабинет Парагвайдағы бразилиялық күштердің біртұтас басқаруын құруға шешім қабылдады және 1866 жылдың 10 қазанында 63 жастағы Каксиасты (13 қаңтарда тұрақты армия маршалы атанған) жаңа басшы етіп тағайындады. Ол әйеліне соғыстың "императордан бастап, ең бақытсыз құлға дейін барлығына дерлік тиген жамандық" болғандықтан бұл қызметке келіскенін айтты. Каксиас 18 қарашада Парагвайға келді және соғыстағы құрлық және теңіз күштерінің жоғарғы қолбасшылығын қабылдады. Оның бірінші қадамы – вице-адмирал Хоаким Маркес Лисбоаның (кейіннен Тамандаре маркизі және Прогрессивті лиганың мүшесі) үкімет тарапынан босатылуын ұйымдастыру және консервативті вице-адмирал Хоаким Хосе Инасиоға (кейіннен Инхаума виконты) теңіз күштерін басқаруды тапсыру болды. 1866 жылдың қазан айынан 1867 жылдың шілдесіне дейін барлық шабуылдық операциялар тоқтатылды. Осы кезеңде Каксиас әскерлерді оқытты, армияны жаңа қарулармен жарақтандырды, офицерлер корпусының сапасын арттырды, әскерлердің денсаулық сақтау қызметін және жалпы гигиенасын жақсартты, эпидемиялардың алдын алды. Соғыста қатысқан Альфредо д'Эскрагнолле Таунай (кейіннен Таунай виконты) Каксиастың "адамгершілікпен қараушы әскери басшы, ұсақ қателерді кешіретін, бірақ ауыр қылмыс жасағандарға немесе оның сенімін бұзғандарға қатал болған" адам екенін еске алады. Бразилия армиясы шайқасқа дайын болғаннан кейін, Каксиас Хумаитаны қоршауға алып, қоршау арқылы капитуляцияға мәжбүр етуді көздеді. Операцияға көмектесу үшін ол жаудың орналасқан жерлері туралы ақпарат жинау үшін бақылау шарларын пайдаланды. Біріккен бразилиялық-аргентиналық-уругвайлық армия Хумаитаны қоршау үшін жау территориясынан өтті. 2 қарашада Хумаита Парагвай күштерінен құрлықтағы күшейте беруден толығымен үзіліп қалды. 1868 жылдың 19 ақпанында бразилиялық броненосцы Парагвай өзенімен күшті атыс астында жоғары қарай сәтті өтіп, өзенді толық бақылауға алды және Хумаитаны сумен жабдықтаудан оқшаулады.

Қазандалған

Маркиз Каксиас, қазір одақтас бас қолбасшы, пен биліктегі прогрессивтер арасындағы қарым-қатынас нашарлап, саяси дағдарысқа ұласқаннан кейін үкімет отставкаға кетті. Император 1868 жылдың 16 шілдесінде Итабораи басшылығымен консервативтерді қайта билікке шақырды, ал Прогрессивтік лига Либералдық партия болып қайта құрылды. Осы уақытта одақтастар 25 шілдеде Лопестің барлық парагвай әскерін бекінісінен сәтті шығарып жіберуіне байланысты Умаитаны басып алды. Артықшылығын пайдаланып, маркиз Лопестің Асунсьонның (Парагвай астанасы) оңтүстігінде Пикисыри бойында салған жаңа парагвай қорғанысына шабуыл ұйымдастыруға кірісті. Бұл өзен Парагвай өзенімен және Чако аймағының батпақты ормандарымен бекітілген берік қорғаныс позициясын құрады, олардың екеуі де үлкен күштер үшін өтпес деп есептелді. Каксиас Лопестің қатарларына тікелей шабуыл жасамай, Чако арқылы жол салды. Жол желтоқсан айының басында аяқталып, одақтас күштерге парагвайлық қатарларды айналып өтіп, арттан шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Үш тізбектей шайқаста (Итороро, Авай және Ломас Валентинас), «Желтақсан ісі» деп аталған одақтас күштер парагвай армиясын талқандады. Лопес аз ғана серіктерімен қашып құтыла алды, ал 1869 жылдың 1 қаңтарында бразилиялықтар Асунсьонды басып алды. Тарихшы Роналдо Вайнфас айтқандай, Каксиас «одақтас күштер алдындағы өнері жаудың үлкен жеңіске жетуіне күмәнсіз үлес қосты». Маркиз осы жеңістерді жеңу үшін үлкен тәуекелге баруға мәжбүр болды. 5 желтоқсанда болған Итороро шайқасында одақтастардың мақсаты Итороро өзені арқылы көпірді басып алу болды. Көптеген әрекеттер жасалды, бірақ парагвайлық позициялардан келген қарқынды атыс олардың барлығын тойтарды. Соңғы әрекетте бразилиялық сарбаздар үрейленіп, тәртіпсіздікке ұшырап қаша бастады. Каксиас апаттың өршуін көріп, қылышын суырып алып, атпен көпірге қарай шабуыл жасады, оның штабы оны ілесіп келді. Ол қашқан әскерлердің арасынан өтіп, «Патшаға сәлем!», «Бразилияға сәлем!» деп айқайлады, соңында «Sigam me os que forem brasileiros!» («Нағыз бразилиялықтар, маған еріңдер!») деді. Оның батылдығы бірден кері шегінуді тоқтатты; бөлімдер қайта құрылды, ал Каксиас жеке басқарған күшті шабуыл парагвайлық позицияны басып алды. Шабуыл кезінде оның жанында болған бірнеше адам, сондай-ақ оның аты қаза тапты.

Салдары

Каксиас Асунсьонға жеткен кезде қарттап, ауырып, шаршаған еді. Ол Лопесті Парагвайдың ішкі аймағына қууға күші жетпейтінін сезіне, қызметтен босатуды немесе қысқа мерзімді демалыс беруді сұрады. Оның өтініші қабылданбағанымен, ол штабының аға мүшесін уақытша командир етіп тағайындап, 19 қаңтарда Бразилияға кетті. Император маркиздің рұқсатсыз қызметін тастап кеткеніне ашуланды, әсіресе Каксиас соғыс жеңілгенін жариялағанда, Лопес әлі де қашып жүрген және азын-малын қайта жинақтаған болатын. Каксиас жасаған дұрыс емес шешім, өткен айларда қиындықпен қол жеткізген үлкен жетістіктерге қауіп төндірді, тіпті Лопесті жою мақсаты қол жетімді болып тұрды. Ақпан айының басында маркиз Рио-де-Жанейродағы үйіне ешкімге хабарсыз келді, бұл оның әйеліне үлкен күдік тудырды. Инхаума виконты да көп ұзамай үйіне оралды, бірақ денсаулығы нашарлап, бірнеше аптадан кейін қайтыс болды. Инхауманың қазасын естіген Каксиас: «Егер мен сол тозақтан шығуға шешім қабылдамасам, мен де осылай болар едім», – деді. Педро II Каксиасқа қатты ренжіді, бірақ соғыстағы үлкен жетістіктерге, жылдар бойы құрбандық пен жеке батылдықпен келген жетістіктерге ең жауапты адам маркиз екенін де жақсы білді. Император маркизді 21 ақпан 1869 жылы Император сарайына, Пасо-де-Сан-Кристоваоға келісімге шақырды. Бірнеше күннен кейін император Каксиасқа Педро I орденін беріп, оны маркизден герцог дәрежесіне көтерді, бұл Бразилия аристократиясының ең жоғары атағы және Педро II-нің 58 жылдық билігіндегі ерекше құрметтің белгісі болды. 1870 жылдың қазанында император оны Мемлекеттік кеңеске мүше етіп тағайындады. Бірақ бұл шабуылдар мен айыптаулардан, тіпті парламентте рұқсатсыз қызметін тастап кеткеніне қатысты сындардан сақтамады. Көңілі қалған герцог өзінің досы, Эрваль маркизі Мануэль Луис Озориоға былай деп жазды: «Жас кезімде қарттардың өзімшіл болуын түсіндіре алмадым, бірақ қазір қартайғаннан кейін олардың осындай болуын көремін, өйткені өмір бойында кешіріп, мойындалмаған жағдайларға ұшырайды. Кемінде менің жағдайым осылай».

Өлім

1877 жылдың соңында Педро II Каксиасқа сапар шегіп, ол енді лауазымында қала алмайтынын анықтады. 1878 жылдың 1 қаңтарында бүкіл министрлер кабинеті отставкаға кетті. Оның денсаулығы нашарлағандықтан, 1876 жылдың басынан бері бірнеше рет отставкаға беруді сұраған. Каксиас денсаулығының нашарлауына байланысты алаңдағаннан бөлек, өзін уақтап-соққандай сезіне бастады. Ол саясатта маңызды рөл атқара алмайтынына сенімді болмады. Ол императорды (демек, монархияны) ұлтты біріктіру үшін қажет деп санайтын ескі буынға жатты. Үкіметке ықпал ете бастаған жаңа саясаткерлер 1840 жылы Педро II билікке келмес бұрынғы заманды жақсы білмеді. Олардың бұрынғыларынан айырмашылығы, Педро II билігінің алғашқы жылдарындағы сыртқы және ішкі қауіптер ұлттың өмір сүруіне төнетін регенттік дәуірі мен жылдарды бастан өткерген жоқ; олар тек тұрақты басқару мен гүлденуді ғана көрді. Жастар саясаткерлер императорлық билікті ұлтты біріктіретін күш ретінде сақтап, қорғауға ешқандай себеп таппады. Заман жылдам өзгеріп жатты, Каксиас жағдайды сезінді. Ол бұрынғы консерваторлық партиялас достарымен өткізген күндерді сағынып, болашақ саяси перспективаларға пессимистікпен қарады. 1830 жылдары мансапты бастаған консерваторлық көшбасшылардың соңғы тірі қалғанының бірі 1872 жылы қайтыс болғанда, герцог досына: "Оның орнын кім басады? Мен білмеймін, көре алмаймын. Ол қалдырған бос орын толтырылмайды, Еузебио, Парана, Уругвай, Мануэль Фелизардо және бізге осы шағын шіркеуді [яғни монархия, оның 'екінші иымы'] сақтап тұруға көмектескен көптеген басқалармен толтырылмағандай, ол 1831 жылдың 7 сәуірінде құлап немесе құлауға жақын болды." Денсаулығы нашарлап, коляскаға таңылған герцог Каксиас өмірінің соңғы күндерін Рио-де-Жанейро провинциясының ауылдық аймағындағы Валенса қаласының жанындағы Санта-Моника шаруашылығында өткізді. 1880 жылдың 7 мамырында сағат 23:00-де ол отбасы мүшелерінің арасында тыныш қайтыс болды. Педро II (оның ұзақ ауруы кезінде Каксиасқа бірнеше рет барған) өзінің "жарты ғасырға жуық досы" туралы: "Мен оны 1832 жылдан бері білдім және құрметтедім. Ол 76 жаста, шамамен 77 жасқа толуға жақын еді. Міне, біз осы дүниеде қаламыз." деді. Каксиас қарапайым жерлеу рәсімін өткізуді өтінді, ешқандай әсемдік, құрмет көрсетілмесін, шақырулар да болмасын, тек жақсы мінез-құлқымен көзге түскен алты сарбаз табынын көтеріп әкелсін деді. Оның соңғы тілегі толығымен орындалмады: Педро II императорлық отбасы мүшелерінің жерлеу рәсіміне пайдаланатын күймесін жіберді, соңынан императорлық үйдің он алты қызметшісі, бір капрал және алты емес, он үш жақсы мінез-құлқымен көзге түскен сарбаз табыны оның сүйегін алып жүрді. Зор шеруден кейін жерлеу рәсімі өтті (Педро II қатысты) және оның денесі Рио-де-Жанейро қаласындағы Сан-Франциско-де-Паула зиратына жерленді.

Мұра

1880 жылы қайтыс болғаннан бастап 1920 жылдарға дейін Каксиас герцогы бразилия тарихындағы ең маңызды әскери тұлға ретінде қарастырылмады. Бұл құрмет Эрваль маркизі Мануэль Луис Озориоға тиесілі болды. Каксиас Эрвалмен салыстырғанда маңызды емес тұлға саналды. Оның беделі біртіндеп өсіп, 1923 жылы Армия министрлігі оның құрметіне жыл сайынғы мереке ұйымдастырды. 1925 жылы оның туған күні ресми түрде бразилия армиясын еске алатын «Әскер күні» болып жарияланды. 1949 жылдың 25 тамызында оның денесі, әйелінің денесімен бірге, эксгумацияланып, Рио-де-Жанейро қаласындағы Каксиас герцогы пантеонында қайта жерленді. 1962 жылдың 13 наурызында Каксиас армияның патроны (қорғаушысы) атанды, осылайша оны армия дәстүріндегі ең маңызды тұлға етті. Адриана Баррето де Соуза, Франсиско Доратиото және Сельсо Кастроның айтуынша, Каксиас Озорионы басып озды, себебі ол 1889 жылы құрылғаннан бері әскери бағынбаушылық, көтерілістер мен төңкерістерге ұшыраған бразилия республикасында үлгі бола алатын адал және міндетті офицер ретінде көрінді. Тарихшы Томас Уигамның айтуынша, «оның есімі заңды ешқашан бұзбайтын адал офицер мен азаматтың синониміне айналды, сондықтан «caxias» деген кең таралған термин пайда болды, ол сенімсіздік, күмән және жалғандықсыз ережелерді орындайтын адамдарды білдіреді». Тарихнама көбінесе Каксиасқа жағымды баға береді және көптеген тарихшылар оны бразилияның ең ұлы әскери офицері деп санайды. Тарихшы Нельсон Вернек Содре үшін ол «өз заманында континентіндегі [Оңтүстік Америкадағы] ең ұлы әскери қолбасшы ғана емес, сонымен қатар ұлы саясаткер де болды». Одан әрі, Каксиас «Д. Педро II-ден де артық империяның өкілі болды». Франсиско Доратиото герцогтың «Парагвайда күмән, мақтаныш, реніш болды және қателіктер жіберді; қысқасы, ол шынайы тұлға болды. Алайда Каксиас өзіне салған шектеулерден жоғары көтеріліп, өзіне үлкен жеке құрбандықтар жасады және мақсатқа жету жауапкершілігін қабылдады. Осы тұрғыда Каксиас, шын мәнінде, батыр болды; ол өз заманының әлеуметтік және саяси көзқарастарын өзімен бірге алып жүрді, бірақ өткеннен қазіргі заманның құндылықтарын сақтауды талап ете алмайсыз». Родерик Барман Каксиас «консервативті партияда өте күшті» ғана емес, сонымен қатар «режимге қарсы көтерілістерді жеңіп, өзінің қабілеті мен адалдығын дәлелдеген» «елдің ең көрнекті» және «ең табысты әскері» екенін мәлімдеді. С.Х.Харинг оның «тамаша әскери офицер», сондай-ақ «Бразилияның ең әйгілі әскери қайраткері» және «таққа шын берілген» адам екенін айтты. Уигамның пікірінше, герцог «Бразилияның ұлттық мифологиясында жоғары орын алуға тағдырланған. Ол көбінесе әскери адам ғана емес, мемлекет қайраткері ретінде де әрекет етуге тиіс болды» және «екі рөлде де шебер және тиімді болды». Хелио Виана Каксиасты «Бразилияның ең ұлы әскері» деп санады, бұл пікірді Евгений Вильхена де Мораис, Педро Калмон, Октавио Таркинио де Соуза, Антонио да Роша Алмейда және Густаво Баррозу бөлісті.

Асыл атақтар

18 шілдеде 1841 жылы Каксиас бароны (Ұлылықсыз). 25 наурызда 1845 жылы Каксиас графы. 26 маусымда 1852 жылы Каксиас маркізі. 23 наурызда 1869 жылы Каксиас герцогы.

Басқа атаулар

Бразилия Мемлекеттік кеңесінің мүшесі. Бразилияның тарихи-географиялық институтының мүшесі. Жоғарғы әскери және сот кеңесінің мүшесі. Императордың жеке көмекшісі. Императордың веадоры (сарай күзетшісі).

Құрметтер

Бразилияның Оңтүстік Крест орденінің Ұлы кресті. Бразилияның Роза орденінің Ұлы кресті. Бразилияның Педро I орденінің Ұлы кресті. Бразилияның Авиз әулие Бенедикт орденінің Ұлы кресті. Вила-Вичозаның Пәк Тұжырым орденінің Португалиялық Ұлы кресті.

Әскери құрметтер

Тәуелсіздік соғысының медалі (овал) (Баия). 1852 жылы Уругвайдың Шығыс штаты әскерінің медалі. Парагвай армиясының Уругвайана ауылын басып алған дивизиясының тапсыруын еске алу медалі. "Ең батылдарға" батылдық медалі (овал) (1867). Парагвай соғысының (1870) операцияларындағы әскер, флот және мемлекеттік қызметкерлерге берілген медаль.