Кіріспе

Жылан уытынан алынған, тромбоциттердің бірігуін тежейтін белоктар

Дизинтегриндер – жылан уытынан алынған шағын белоктар (45–84 аминқышқылынан тұрады) тобы. Олар тромбоциттердің бірігуін және интегралға тәуелді жасушалардың жабысуын күшті тежейді.

Операция

Дисцериндер қан ұю процесінің кезеңдерін тежеу арқылы жұмыс істейді, тромбоциттердің бірігуін (түйісуін) басады. Олар бета-1 және бета-3 интеграл рецепторларының топтарымен өзара әрекеттеседі. Интегриндер – жасушалық-жасушалық және жасушалық-жасушалық матрицалық өзара әрекеттесулерге қатысатын жасушалық рецепторлар, тромбоз және гемостаз үшін маңызды болатын тромбоциттер арасындағы байланыстардың (көпірлердің) қалыптасуы арқылы агрегацияға соқтыратын соңғы ортақ жол қызметін атқарады. Дизинтегриндер RGD (Arg Gly Asp) немесе KGD (Lys Gly Asp) тізбектік мотивін қамтиды, ол тромбоцит бетіндегі IIb IIIa интеграл рецепторларына арнайы байланысады, соның салдарынан фибриногеннің белсенді тромбоциттердің рецептор-гликопротеин кешеніне байланысуын бөгеп тұрады. Дизинтегриндер рецепторлардың қарсы әрекеттес ретінде танылады, АДФ, тромбин, тромбоциттерді белсендіретін фактор және коллагенмен шақырылған агрегацияны тежейді. Дизинтегриннің қан ұюын болдырмаудағы рөлі оны медициналық тұрғыдан қызығушылық тудырады, әсіресе антикоагулянт ретінде қолданылуына байланысты.

Дизинтегриндер отбасының эволюциясы

Дизинтегриндер АДАМ отбасының ататектес ақуыздық тобының гендерінің көбейіп қайталануы арқылы пайда болды. Кішкентай, орташа, үлкен және димерлі дизинтегриндер тек Viperidae туысында ғана кездеседі, бұл шамамен 12-20 миллион жыл бұрын көбейіп, түрленгенін көрсетеді. Жылан уының металлопротеиназалары бүкіл Colubroidea суперотбасы бойынша таралған, бұл олардың Colubroidea шамамен 60 миллион жыл бұрын түрленуге дейін пайда болғанын көрсетеді.

Дисцерин ақуыздарының басқа да көздері

Дизинтегринге ұқсас ақуыздар шырыш саңырақтарынан бастап адамға дейінгі әртүрлі түрлерде кездеседі. Дизинтегрин доменін қамтитын басқа да кейбір ақуыздар: Кейбір жылан уытының мырыш металлопротеиназалары N-терминальді каталитикалық доменінің дезинтегрин доменімен бірігіп тұруынан құралған. Бұл тримерэлизин I (HR1B), атролизин E (Ht e) және триграмин үшін де осылай. Бұл протеиназалар өздерін дезинтегрин домендерінен бөліп шығара алады және соңғысы осындай трансляциядан кейінгі өңдеу нәтижесінде пайда болуы мүмкін деген пікір бар. Маңызды протеаза ферменттерін қамтитын ADAM және ADAMTS ақуыз отбасылары. ADAMTS13 секрецияланатын протеазасы сарысуда табылады, ол фон Виллебранд факторын кесіп, тромбоциттердің жабысуы мен жинақталуының табиғи, эндогенді тежегіші ретінде әрекет етеді. ADAM2 (бета-фертилин, теңіз шошқасы сперматозоидтерінің бетіндегі ақуыз PH30-дың бета-бөлігі). PH30 – сперматозоид пен жұмыртқаның бірігуіне қатысатын ақуыз. Бета-бөлігінде N-терминальді ұшында дезинтегрин бар. ADAM7 (сүтқоректілердің эпидидимистік апикальді ақуызы 1, EAP I). ADAM7 сперматозоид мембранасымен байланысты және сперматозоидтардың жетілуіне қатысуы мүмкін. Құрылымдық тұрғыдан ADAM7 N-терминальді доменнен, одан кейін мырыш металлопротеиназа доменінен, дезинтегрин доменінен және трансмембраналық аймақты қамтитын үлкен C-терминальді доменнен тұрады.