Кіріспе
Жануарлардағы эпилепсия – мида бақылаусыз, қалыптан тыс электрлік белсенділіктің ұстамалармен сипатталатын неврологиялық аурулар тобы. Ұстамалар кенеттен басталып, тоқтауы мүмкін және бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейінге созылуы мүмкін. Иттердегі эпилепсия көбінесе генетикалық болып келеді, бірақ мысықтар мен басқа да үй жануарларында эпилепсия сирек кездеседі, себебі оларда эпилепсияның тұқым қуалайтын факторы жоқ.
Иттер
Иттерде эпилепсия көбінесе тұқым қуалайтын жағдай. Иттердің жалпы популяциясында эпилепсияның/ұстамалардың кездесу жиілігі 0,5%-дан 5,7%-ға дейін бағаланады. Белгиялық овчарка сияқты кейбір тұқымдарда бұл көрсеткіш әлдеқайда жоғары болуы мүмкін.
Диагностика
Иттерде эпилепсияның үш түрі бар: реактивті, екіншілік және бастапқы. Реактивті эпилепсиялық ұстамалар метаболизмдік мәселелерге, мысалы, қандағы қант деңгейінің төмендеуіне, бүйрек немесе бауыр жеткіліксіздігіне байланысты туындайды. Ми ісігіне, инсультқа немесе басқа да жарақаттарға байланысты эпилепсия екіншілік немесе симптоматикалық эпилепсия деп аталады. Бастапқы немесе идиопатиялық эпилепсияның белгілі бір себебі жоқ, және ол тек басқа мүмкін болатын ұстамалардың себептерін жоққа шығарғаннан кейін ғана диагноз қойылады. Идиопатиялық эпилепсиясы бар иттерде алғашқы ұстама бір және үш жас арасында пайда болады. Алайда, диагноз қойылғандағы жас – иттердегі эпилепсияны диагностикалаудың бір ғана факторы, себебі бір зерттеуде бір және үш жас арасындағы иттердің үштен бірінде ұстамалардың себебі анықталды, бұл бастапқы емес, екіншілік немесе реактивті эпилепсияны көрсетеді. Мал дәрігері ұстама тарихымен келген иттің алғашқы тексеруіне физикалық және неврологиялық тексеру, толық қан анализі, сарысу химиялық профилі, несеп талдауы, өт сынақтары және қалқанша безінің функциясын тексеру кіруі мүмкін. Бұл сынақтар ұстамаларды растауға және реактивті немесе екіншілік эпилепсияның себебін анықтауға көмектеседі. Мал дәрігерлері иелерінен әрбір ұстаманың уақытын, ұзақтығын, ауырлығын және қалпына келуін, сондай-ақ диеталық немесе орталық өзгерістерді тіркеу үшін "ұстамалар журналын" жүргізуді сұрауы мүмкін.
Емдеу
Көптеген эпилепсияға қарсы дәрілер иттердің эпилепсиясын басқару үшін қолданылады. Әсіресе, ауызбен қабылданатын фенобарбитал, леветирацетам және имепитоин ең тиімді эпилепсияға қарсы дәрілер саналады және көбінесе "бірінші қадам" емдеу ретінде қолданылады. Зонизамид, примидон, габапентин, прегабалин, натрий вальпроаты, фелбамат және топирамат сияқты басқа эпилепсияға қарсы препараттар да тиімді болуы мүмкін және түрлі комбинацияларда қолданылады. Эпилепсиямен ауыратын жануарларды емдеуде маңызды бөлік – иелерін оқыту, емдеуге ұқыпты қатысуын және сәтті басқаруын қамтамасыз ету.
Мысықтар
Мысықтардағы ұстамалардың түрлі бастау себептері болуы мүмкін. Мысықтарда реактивті, біріншілік (идиопатиялық) немесе екіншілік ұстамалар кездеседі. Идиопатиялық ұстамалар мысықтарда иттерге қарағанда сирек кездеседі, бірақ жақында жүргізілген зерттеуде 91 мысықтың ұстамасының 25%-ы идиопатиялық эпилепсия болуы мүмкін деген күдік туды. Осы 91 мысықтың ішінде 50%-ы екіншілік, ал 20%-ы реактивті ұстамалар екені анықталды.
Жіктеу
Идиопатиялық эпилепсияның жіктелуі жоқ, себебі осы ұстамалардың белгілі бір себептері табылмайды, бірақ реактивті және симптоматикалық екінші эпилепсия жіктелуге жатады.
Қатерлі ісік
Менингиомалар, лимфомалар және глиальды жасушалы ми ісіктері мысықтарда ең көп кездесетін қатерлі ісіктер және олардың барлығы да ұстамалардың (түрліше) себептері болып табылады.
Қан тамырлары аурулары
Қан тамырлары ауруы – миға қан ағынына әсер ететін және әлеуетті түрде ұстамаларға (түрлі бұзылыстарға) алып келуі мүмкін кез келген жағдай. Мысықтардағы кең таралған қан тамырлары ауруларының қатарында мысықтардың ишемиялық энцефалопатиясы, полицитемия және гипертония бар.
Қабынушылық/ жұқпалы
Миға жеткен кез келген қабынулы немесе жұқпалы ауру ұстамаларды тудыруы мүмкін. Мысықтарда ұстамаларды қоздыратын ең көп таралған қабынулы немесе жұқпалы аурулар: мысық жұқпалы перитониті, токсоплазмоз және криптококк.
Реактивті ұстамалар
Денедегі мидан басқа аймақтардағы аурулардың салдарынан туындайтын көптеген сырқаттар, мысықтарда, әсіресе егде жастағыларында ұстамаларға себеп болуы мүмкін. Мысықтардағы ұстамалардың жиі кездесетін метаболизмік себептері: бауыр энцефалопатиясы, бүйрек энцефалопатиясы, гипогликемия және гипотиреоз.