Кіріспе

"Еуропа" – Генри Джеймстің 1899 жылғы маусым айында Scribner's Magazine журналында алғаш жарияланған қысқа әңгімесі. Жазушының өзінің туындыларының Нью-Йорк басылымында (1907–1909) әңгімеге жазған алғы сөзінде, ол отандық трагедиялық комедияға бір идеяны Еуропаға ерте сапар жасаған естеліктерімен тіршілік ететін қарт әйелмен кездесуден алғанын айтады. Кейін Джеймс оның Еуропаға ешқашан бармаған, осы жайттан қатты өкінген қыздары туралы естіген. Ол екі ойды шеберлікпен сюжетке енгізіп, көркем әрі ұқыпты жазылған қысқа әңгіме тудырды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Айтқыш Жаңа Англиядағы ескі жесір әйел, миссис Риммлдің үйіне және оның үш қартайған қызына: Бекки, Джейн және Марияға барады. Көп бұрын миссис Риммл Еуропаға сапар шеккен, ол оның өміріндегі ең маңызды оқиға болды. Қыздары да Еуропаны көргісі келеді, бірақ олардың жоспарлары іске асуға жақын келген сайын анасы ауырып қалады. Соңында, отбасының достары Джейнды Еуропаға апарып кетеді, ол оралуға мүлдем ниеті болмайды. Айтқыш миссис Риммлді келесі жолы кездескенде, Джейн шетелде қайтыс болғанын айтады, бұл рас емес, сондай-ақ Беки жақын арада Еуропаға барады дейді. Бірақ Беки ешқашан үйден шығып кетпейді және соңында қайтыс болады. Отбасына соңғы рет барғанда, миссис Риммл апатты баяндаушыға Бекидің "Еуропаға кеткенін" айтады, бұл оның өліміне қатысты қайғылы эвфемизм.

Негізгі тақырыптар

Бұл оқиға - Джеймстің ескі әлем мен жаңа әлем арасындағы "халықаралық тақырыптың" қара комедиялық түрі. Дегенмен, комедия ащыға айналады, өйткені Риммл ханым сияқты қарапайым әйел, өз қыздарының өмірін тоқтаусыз психологиялық үстемдігімен ақырындап құрдымға жібереді. Қыздарының бірі Риммл ханымның ықпалынан қашып, Еуропада жаңа өмір бастаса, қалған екеуі осылай сәтті болмайды. Риммл ханым Нью-Англия пуритандық идеологиясының символы ретінде қарастырылады, ол қыздарын кінә сезіміне ие ету арқылы бақылай алады. Джеймс осы қарт әйелді қатты сынайды, бірақ оның еркіне бағынуға мүлдем әлсіз емес. Джеймс осы әңгімедегі тыныш, бірақ күшті күресті драмалық түрде бейнелегендігімен мақтанады. Оқиғаның қараңғы юморы, өмірдің тоқырауы мен босқа кеткеніне байланысты қайғыны күшейтеді.

Санаткерлік бағалау

Бұл әңгіме сыншылардың бағалаған туындысы болды, себебі әр қыздың тағдырының ащы да қайғылы айтылуы және баяндаушының кейде қатал екенін ескере алмайтын, әдемі әңгімелеу шеберлігі. Оқиға жергілікті ерекшеліктерді сипаттауға көп уақыт бөлмесе де, барша әңгіме ескірген миссис Риммл бейнелеген алғашқы Жаңа Англия атмосферасымен сіңген. Билеуші жесір Салемдегі сиқыршыларға қарсы сот сияқты көне болып көрінеді және олардың рухын әңгімеге әкеледі. Джеймс Натаниел Хоторнға арналған кітабында ескі жазушы Жаңа Англияның пуритандық мұрасын өзінің әңгімелерін тереңдету және қараңғылату үшін қаншалықты ұстаздықпен қолданғанын атап өтті. Джеймс "Еуропа" туындысында да осыған ұқсас әсерге қол жеткізеді.