Кіріспе

Emil Sitka (22 желтоқсан 1914 – 16 қаңтар 1998) – жүздеген фильмде, қысқаметражды фильмдерде және телешоуларда ойнаған, ал ең танымал "Үш дос" тобымен көптеген рөлдерімен белгілі болған американдық актер. 1970 жылы Ларри Файн инсульт алғаннан кейін ортаңғы дос болуға таңдалғандықтан, ол ресми емес "соңғы дос" атанды. Ол алты "Дос" (Шемп Говард, Мо Говард, Ларри Файн, Керли Говард, Джо Бессер және Джо Дерита) тобының әртүрлі құрамында фильмде жұмыс істеген екі актердің бірі болды (басқасы – 1940 жылдардағы үш қысқа фильмде қайта-қайта пайда болатын жаман кейіпкер Харольд Брауер). Ситка "Достардың" шамамен 40 қысқаметражды фильмінде нағыз "марионетка" немесе тікелей қатысушы рөлін орындады, олардың көпшілігі Шемп үшінші дос ретінде жұмыс істеген кезде түсірілді. Керлимен бірге болған кезде бір рет және Бессер кезінде шектеулі түрде пайда болғаннан басқа, Ситка трио Деритамен бірге кино мен теледидарға оралғанда дерлік тұрақты кейіпкер ретінде қайта оралды. Оның триомен жиі пайда болуы және "достарға" марионетка рөлі оған "төртінші дос" деген бейресми атақ әкелді.

Ерте өмір

Ситка 1914 жылы Пенсильвания штатының Джонстаун қаласында дүниеге келді. Ол словак иммигранттарының бес баласының ең үлкені еді. Оның әкесі, Эмил Ситка аға, көмір шахтасында жұмыс істеген, Ситка 12 жасқа толғанда қара өкпе ауруынан қайтыс болды, ал анасы Хелена (Матула) Ситка балаларына қарауға шамасы келмей, ауруханаға жатты. Оның туыстары асырап алу отбасыларына берілді, ал Ситка келесі бірнеше жыл бойы Питтсбургтегі (Пенсильвания) шіркеуде католик священнигімен бірге тұрды. Осы кезде ол алтарь қызметшісі болды, дін қызметкері болуды жоспарлады және шіркеудің жылдық құмарлық ойынында алғашқы актерлік тәжірибесін алды. 16 жасқа келгенде ол бір бауырымен бірге АҚШ бойынша жұмыс іздеп саяхаттады. Бір жылдан кейін олар Питтсбургке қайтып келді, онда Ситка фабрикада жұмыс таба алды. Ол 1936 жылғы Ұлы Патрик күні болған Питтсбургтегі су тасқынына дейін сонда жұмыс істеді, содан кейін Голливудқа, Калифорнияға актерлік арманының қуып жету үшін кетті.

Ерте актерлік тәжірибе

Ситка кішкентай театрдың арзан жатақханасында орналасып, жалдау ақысын төлеу үшін қолөнермен айналысты. Бірте-бірте ол театрдың кішкентай рөлдерінде де ойнай бастады. Уақыт және тәжірибе жинақталған сайын рөлдері үлкейді, соңында Ситка пьесаларды қоюмен де айналысатын болды. Театр жалақы төлемегендіктен, Эмил әрқашан азаматтық инженер ретінде жұмыс істеп, отбасын асырап, сонымен қатар түнгі уақытта актерлік карьерасын қолдады. 1946 жылға қарай ол ондаған, тіпті жүздеген рөлдерді ойнаған еді; осы кең тәжірибесі кейінірек кинодағы мансабында оған көмектесті, ол батлерден бастап заңгерге, бизнесменнен құрылысшыға дейін кез келген рөлді ойнады.

Фильмдердегі

1946 жылы Ситка өзінің актерлік труппасын басқарып жүргенде, оны «Колумбия Пикчерс» компаниясының таланттарды іздеушісі байқады. Ол «Колумбия Пикчерс» компаниясының қысқаметражды фильмдер бөлімінің басшысы Жюльс Уайтпен байланысқа түсіп, Уайт режиссерлік етіп жатқан «Шыңырлау мен ұрысу» атты қысқаметражды фильмге тартылды. Бұл фильмде Барбара Джо Аллен «Вера Вейг» кейіпкерімен ойнады. «Шыңырлау мен ұрысу» фильмі «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Бірнеше айдан кейін ол өзінің алғашқы «Үш дос» фильмінде – «Жарты ақылдың мерекесінде» ойнады, онда ол бірінші лакей Саппингтон рөлін сомдады. Сол кезде бұл эпизод Керли Ховардтың соңғы басты рөлі болды, ол экраннан тысқарыда инсульт алды, бұл оның мансабының аяқталуына себеп болды, осылайша «Жарты ақылдың мерекесі» Эмиль мен Керли бірге түскен екі қысқа фильмнің бірі болды. Екінші қысқа фильм – «Арыстанды ұстап тұр». Ситка ондаған «Үш дос» қысқаметражды фильмдерінде, сондай-ақ олардың көптеген көркем фильмдерінде және «Жаңа үш дос» 1965 жылғы мультсериалының тікелей эфирдегі бөлімдерінде ойнады. Ситка «Үш дос» тобымен байланысы үшін және оның бірнеше рет қайталаған сөзі үшін есімдеріне сақталды: «Қолыңнан ұста, көгершіндер!» («Бридлес Грюм» фильмінен – «Үш дос» тобының төрт қысқа фильмінен бірі, ол авторлық құқығын жойғандықтан еркін және кеңінен таралды). 1970 жылдың қаңтар айында Ларри Файн «Кук туры» фильмін түсірілімі кезінде инсульт алды. 1970 жылдың басында Ситканың Ортаншы дос рөліне алмастыру жоспары болды, осы кезде Моның немересі «Үш дос» тобын шақырған фильмде жұмыс істеп жатқан. Жоба қаржыландырудан кейін тоқтатылды, ал Ситка бұрынғы қызметін жалғастырды. Мо 1974 жылы «Үш дос» тобы үшін фильмге ұсыныс алғанда, ол ұсынысты қабылдау үшін Ситка мен Джо Деританы шақырды және «Үш дос» тобын қазіргі әрекет ретінде толыққанды қайта жаңғыртуды бастады. Бірақ бірнеше жарнамалық суреттерден басқа ештеңе жасалмады. Мо ауырып, тұжырымдалғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болғандықтан, топтың бұл жоспарланған құрамы ешқашан іске аспады.

"Қолынан ұстасып, құстар"

"Үш марионетканың" "Бридлисс Грюм" (1947) атты қысқаметражды фильмінде Шемп Говард 500 000 доллар мұрагерлік алу үшін кешкі сағат 6:00-ге дейін үйленуі керек. Көңілі толып, ақыры оған үйленуге келісетін қызды табады, екеуі бейбіт сотқа (Ситка) асыға барады. Рәсімді бастағанда, жаңа үйленушілерге "қолдарыңды ұстаңдар, махаббат құстарындары" деп айтқанда, Шемптің ұсынысын қабылдамаған қыздар мұра туралы естіп, бұршақтап кіріп келеді. Содан кейін қақтығыс басталады, кедей Ситка қайта-қайта соққыға ұшырап, рәсімді бастауға тырысады, әр рет сайын одан да шатасып, оның "қолдарыңды ұстаңдар, махаббат құстарындары" деген сөзі әлсірейе түседі. Бұл қысқа фильм кеңінен таралғандықтан (ол "Үш марионетканың" төрт қысқа фильмінің бірі, ол көпшілік доменіне өткен және осының салдарынан жергілікті телеарналарда көптеген рет көрсетілді), осы көрініс Ситканы ең танымал еткен. "Pulp Fiction" (1994) фильмінде осы қысқа фильмнен алынған эпизод көрсетілген, тіпті титрлерде Ситканың есімі "Hold Hands You Lovebirds" деп жазылған. Эмиль де 1989 жылғы "Intruder" атты қорқыныш фильміндегі супермаркетке келген клиент рөлінде осы фразаны айтады.

Кейінгі жылдар

Ситка актерлік мансабын ақшаға емес, актерлік өнерге деген құштарлығынан жалғастырды және 1992 жылға дейін фильмдерде ойнады. Ол түрлі "Үш балдырпан" (Three Stooges) фестивальдарында жиі шақырылды, сондай-ақ көптеген жанкүйерлер оны тойларына шақырып, "Қолдарыңды ұстаңдар, махаббат құстарындары!" деп айтуын өтінді. 1985 жылы Ситка "Let's Make a Deal" телешоуына қатысты, өзімен бірге үнсіз кино жұлдызы Бен Турпиннің суретін әкелді, сол кезде жүргізуші Монти Холл оны таңдағанда осы суретті атап өтті. Холлдан 500 доллар алғаннан кейін, оны белгісіз сыйлыққа айырбастау ұсынылды, бірақ Ситка ақшаны сақтап алып, өзіне және әйеліне қоқыс жәшіктерінен тұратын "зонк" сыйлығынан құтылды.

Жеке өмір

Ситка мен оның алғашқы әйелі Донна Дрисколл 1940 жылдары үйленді және 1960 жылдары ажырасты. Ол ұзақ жылдар бойы сүйген Эдит Веберге 1970 жылдары үйленді; олар Эдит 1981 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Ситканың алғашқы некесінен жеті баласы болды: екі қызы (Элонка және Кішкентай Жұлдыз) және бес ұлы (Рудигор, Шторм, Тао, Дарроу және Саксон). Саксон әкесінің есімін сақтап, мүмкіндігінше жиі Stooge фестивальдарына қатысады.

Өлім

1997 жылы маусымда үйінде бірнеше Stooge жанкүйерлерін қабылдап жатқанда, Ситка ауыр инсульт алды және есін жоғалтты (бір жанкүйер сертификатталған EMT болды және жедел жәрдем келгенге дейін Ситканы тірі ұстай алды). Ол 1998 жылдың 16 қаңтарында Калифорния штатының Камарилло қаласында 83 жасқа толғаннан кейін бір ай ішінде қайтыс болды. Ол Камариллодағы Конехо тауының естелік саябағында әйелі Эдиттің қасына жерленген. Ситканың "The Stooges" тобындағы еңбегіне құрмет ретінде, оның қабірінде "Қолынан ұстасыңдар, көгершіндер!" және "Ол әрқашан билеп жүрді." деп жазылған.