Кіріспе
Архитектуралық және инженерлік тәжірибедегі ұғым. Ғимараттың қаптамасы немесе сыртқы құрылысы – ғимараттың ішкі және сыртқы ортасын физикалық түрде бөліп тұратын элемент, ол ауа, су, жылу, жарық және шудың таралуына кедергі келтіреді.
A building envelope or building enclosure is the physical separator between the conditioned and unconditioned environment of a building, including the resistance to air, water, heat, light, and noise transfer.
Ауаны басқару
Ауа ағынын бақылау ішкі ауа сапасын қамтамасыз ету, энергия тұтынуды реттеу, конденсацияны болдырмау (соның салдарынан беріктікті қамтамасыз етуге көмектеседі) және жайлылықты қамтамасыз ету үшін маңызды. Ауа қозғалысын бақылауға ғимараттың қаптамасы арқылы (осы функцияны атқаратын материалдар жиынтығы ауа тосқауылдық жүйе деп аталады) немесе ғимарат қаптамасының құрамдас бөліктері арқылы (аралық кеңістікте) ауа ағыны, сондай-ақ ішкі кеңістікке және одан сыртқа (ғимараттың жылу оқшаулау тиімділігіне елеулі әсер ете алады) кіретін ауа ағыны жатады. Сондықтан, ауа бақылауы желдің (ауаның оқшаулау арқылы өтуі) және конвекциялық айналымдарды бақылауды қамтиды, бұл қабырға немесе төбедегі ауа қозғалысы, оның салдарынан жылудың 10-дан 20%-ға дейін жоғалуы мүмкін. Қаптаманың физикалық құрамдас бөліктеріне негіз, шатыр, қабырғалар, есіктер, терезелер, төбе және олармен байланысты тосқауылдар мен оқшаулау материалдары кіреді. Материалдардың өлшемдері, өнімділігі және үйлесімділігі, құрастыру процесі мен егжей-тегжейлері, қосылыстар мен өзара әрекеттесулер ғимарат қаптамасы жүйесінің тиімділігі мен беріктігін анықтайтын негізгі факторлар болып табылады. Ғимарат қаптамасының тиімділігін бағалаудың жалпы өлшемдері – ауа райы мен климаттан физикалық қорғау (жайлылық), ішкі ауа сапасы (гигиена және денсаулық сақтау), беріктік және энергия тиімділігі. Осы мақсаттарға жету үшін барлық ғимарат қаптамасы жүйелерінде мықты құрылым, су ағызу жазықтығы, ауа тосқауылдық, жылу тосқауылдық және, қажет болған жағдайда, бу тосқауылдық болуы керек. Ылғалды бақылау (мысалы, ылғалға қарсы жабын) барлық климат аймақтарында маңызды, бірақ суық және ылғалды климат жағдайларында ерекше талаптар қойылады. Ауа тығыздағыштығы ғимаратты жылыту немесе салқындату үшін қажетті энергия мөлшерін азайту арқылы ғимараттың энергия тиімділігін арттыра алады. Бұл әсіресе суық климаттағы ғимараттар үшін маңызды, онда кеңістікті жылыту үшін ең көп энергия жұмсалады. Ғимарат қаптамасының ауа тығыздағыштығын тексеру үшін «есік үрлегіш» сынағы қолданылуы мүмкін. Саңылауларды анықтау үшін түтін қарындаштарын, ал ауа тығыздағыштығын жақсарту үшін герметик және ауа райынан қорғағыш таспа қолданылуы мүмкін. Жылу, вентиляция және кондиционерлеу жүйелері (ЖВК) ғимараттың ауа тартуының жеткілікті, қауіпсіз және энергия тиімді болуын қамтамасыз етеді.
Термиялық қоршау
Жылу қабығы немесе жылу ағынын бақылау қабаты ғимарат қабығының бір бөлігі болып табылады, бірақ ол төбе сияқты басқа жерде орналасуы мүмкін. Мысалы, үйдің ішкі және сыртқы жағы арасындағы жылуды бақылаудың негізгі қабаты – жылу оқшауланған шатыр едені болса, ал шатырдың толық құрылымы (шатыр жабу материалының бетінен бастап төбедегі ішкі бояуға дейін) ғимарат қабығының бөлігі болып есептеледі. Ғимарат қабығының термографиясы – инфрақызыл камераны пайдаланып, құрылыстың ішкі және сыртқы беттеріндегі температуралық аномалияларды көруді қамтиды. Инфрақызыл суреттерді талдау судың кіруінен немесе аралық конденсациядан туындаған ылғал мәселелерін анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, жылу көпірлері, жылу оқшаулағыштың үздіксіздігі және ауаның шығуы сияқты аномалияларды да анықтауға болады, бірақ бұл үшін ішкі және сыртқы орта температурасы арасында айырмашылық болуы керек.