Кіріспе
Чарльз Элет (1 қаңтар 1810 - 21 маусым 1862) – Пенсильвания штатында дүниеге келген американдық азаматтық инженер, ірі каналдар, аспалы көпірлер және теміржолдарды жобалаған және құрылысын басқарған. 1849-1851 жылдары ол әлемдегі ең ұзын аспалы көпірі – Уилинг аспалы көпірін жобалап, құрылысына жетекшілік етті. АҚШ Армиясының Инженерлер корпусы атынан Миссисипи және Огайо өзендерін алғашқы рет федералдық деңгейде зерттеді. Элет макроэкономикалық теория, аспалы көпірлерді салу, теміржол құрылысы, өзендердің тасқынын бақылау және бумен жұмыс істейтін шабуылдық кемелер (рам) сияқты кең ауқымды тақырыптар бойынша көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады. Америка Азамат соғысы кезінде Элет полковник шеніне ие болды және коммерциялық кемелерден өзгертілген шабуылдық кемелерден (рам) тұратын Одақ армиясының бөлімшесі – Америка Құрама Штаттарының Рам флотын құрып, оған қолбасшылық етті. Оның шабуылдық кемелері Мемфистің бірінші шайқасында Одақтың теңіз жеңісіне үлкен үлес қосты. Ол шайқаста жараланды (Одақ тарапынан жарақат алған жалғыз адам) және көп ұзамай қайтыс болды.
Charles Ellet Jr. (1 January 1810 – 21 June 1862) was an American civil engineer from Pennsylvania who designed and constructed major canals, suspension bridges and railroads. He designed and supervised construction of the Wheeling Suspension Bridge, the longest suspension bridge in the world, from 1849 to 1851. He conducted the first Federal survey of the Mississippi and Ohio rivers as part of the U. S. Army Corps of Engineers. Ellet published multiple books and essays on wide ranging topics including macroeconomic theory, suspension bridge construction, railroad construction, river flood control and steam powered battery rams. During the American Civil War, Ellet received a commission as colonel and created and commanded the United States Ram Fleet, a Union Army unit of ram ships converted from commercial steamers. His ram ships played a critical role in the Union naval victory at the First Battle of Memphis. He was wounded during the battle (the only casualty on the Union side) and died soon after.
Ерте өмір және білім
Эллет 1810 жылдың 1 қаңтарында Пенсильвания штатының Бакс округіндегі Пенннің иелігінде дүниеге келді. Ол Чарльз Элет аға мен Мэри Израилдің 14 баласының алтыншысы болды. Ол Бристоль мектебінде оқыды және Чесапик және Огайо каналын өлшеуге, сондай-ақ суреттер салуға қатысты жұмыскер болып жұмыс істеді. Бенджамин Райт оны Бесінші резиденцияның инженер-ассистенті етіп тағайындады, бірақ 1830 жылы ол Париждегі École nationale des Ponts et Chaussées мекемесінде азаматтық инженерияны оқуын жалғастыру үшін қызметтен кетті.
Отбасы
Элеттің әкесі мен анасының әкелері Америка Тәуелсіздік соғысында қызмет еткен. Оның әкесі квакер және колониялық Пенсильванияның вице-губернаторы болған Сэмюэл Карпентердің ұрпағы болды. Элеттің кіші інісі Альфред У. Элет Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында бригадир генерал болып қызмет етті және Чарльз қайтыс болғаннан кейін Америка Құрама Штаттарының тарауыш кемелер флотының қолбасшысы болды. Тағы бір туысы, немере інісі Джон А. Элет подполковник болып қызмет етті, ол USS Lancaster тарауыш кемесінің командирі болды. Элетт 1837 жылдың 7 қарашасында Вирджиния штатының Линчбург қаласында Эльвира Аугуста Стюарт Дэниелге үйленді. Оның әкесі Вирджиния штатының заңгері және жақын арада судья болатын Уильям Дэниел, ал анасы Маргарет Болдуин болды. Ол Вирджинияның алғашқы отбасыларының бірінен тегін іздеуге және құлдарға ие болуға мүмкіндік алды, бірақ Элеттің өзі ешқашан құлдар ұстаған жоқ. Судья Дэниелдің әкесі (сол есімді заңгер және судья Уильям Дэниел аға) революциялық соғыс кезінде капитан Арда Алленнің басшылығымен прапорщик болып қызмет еткен, ал оның әйелінің анасының әкесі, доктор Корнелиус Болдуин, соғыс бойында патриоттардың ісі үшін хирург болып қызмет еткен. Олардың ұлы Чарльз Риверс Элет те Одақ армиясында полковник және АҚШ тарауыш кемелер флотының командирі болды. Олардың қызы Мэри Вирджиния Элет Кэбелл (1839–1930) 1867 жылы Уильям Дэниел Кэбеллдің екінші әйелі болып, Америка Тәуелсіздік соғысының қыздарының негізін қалаушы мүшесі болды.
Инженерлік мансап
Еуропадан оралғаннан кейін Элетт Утика мен Шенектади темір жолында жұмыс істеді және Нью-Йорк пен Эри темір жолының Батыс Нью-Йорк бөлімін зерттеуді жүргізуге тағайындалды. 1832 жылы ол Конгресске Потомак өзені арқылы аспалы көпір салу туралы ұсыныс енгізді, бірақ ол қабылданбады. 1842 жылы ол Филадельфиядағы Фэрмаунт қаласында Скуилкилл өзенінің үстінен 358 футқа созылған АҚШ-тағы алғашқы ірі сым кабельді аспалы көпірді жобалап, салды. 1843 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Элет Вирджиниядағы Джеймс өзені мен Канава каналының құрылысын бақылады. 1846-1847 жылдары Пенсильваниядағы Шюилкилл кеме жүру компаниясының президенті болып жұмыс істеді және антрацит көмірін тасымалдауға қолданылатын каналды жақсартуды бақылады. Оның егжей-тегжейлі есебі кейінгі инженерлік ой-пікірге және кеме жүруді жақсартуға елеулі әсер етті. Оның Миссисипи өзенінің дельтасындағы су тасқыны туралы баяндамасы Нью-Орлеан қаласының жағалауын қайта құруға көмектесті. Джордж Перкинс Марш 14 жылдан кейін «Адам және табиғат» еңбегін жариялады, бірақ дельтаның су тасқынына себеп болатын жасанды бөгеттерді алғаш рет жазбаша атап көрсеткен Элетт болды. Дегенмен, оның бұл тұжырымдары тек ондаған жылдардан кейін ғана қабылданып, су тасқынын бақылау шешімдерінде қолданылды.
АҚШ-тың қошқар флоты
1854 жылдың қыркүйегінде, шетелге саяхаттап жүрген Элет 250 тонналық кеменің 2794 тонналық кемені қасақана соғып, батып кеткенін білді. Бұл оқиға Элетті бу машиналарының дамуымен, тарау әдісі теңіз шайқасында өте тиімді болуы мүмкін деген сенімге жеткізді. Қырым соғысы жүріп жатқан кезде Элет Ресей үкіметіне Севастополь қамалы кезінде Қара теңіздегі теңіз блокадасын бұзуға көмектесетін тарау кемелерінің флотын құруға өз қызметін ұсынды. Ресей үкіметі оған қызығушылық танытты, бірақ Ресей патшасы өлтірілгеннен кейін жоспарлар тоқтатылды. Элет тарау флотының мүмкіндігіне қуанды және АҚШ Әскери-теңіз күштеріне өз жоспарын жазды, бірақ оларды оның артықшылықтарына көндіре алмады. 1855 жылдың соңында ол жағалау және портын қорғау немесе соғыс кемелерін бумен тараудың орнына алмастыру туралы памфлет жариялады, халықтың қызығушылығын оятуға үміттенеді. Азамат соғысы басталғанда, Элет осы мәселені қайта көтеріп, әсіресе Конфедерация тарау кемелерін құруына байланысты белсенділік танытты. Ол тікелей президент Линкольнге хат жазып, АҚШ Әскери инженерлер корпусына қаржыландыруды арттыруға шақырды және Вирджинияның жері мен инфрақұрылымы туралы білімін пайдаланып, Конфедерацияның жабдықтау желілерін кесіп, солтүстік портын қорғау үшін бумен жұмыс істейтін тарау кемелерін салуды ұсынды. Линкольн Элетке АҚШ генералдары Винфред Скотт, Джордж Б. Макклеллан және Джеймс Тоттеннен пікір алуды тапсырды. Линкольннің Элетке жазған хаты Макклелланның үйіне жеткізілді, ол Элетпен кездесуден немесе оның ұсынысын қараудан бас тартты. Конфедерация күштері USS Merrimack-ті Норфолк теңіз кемесінде басып алып, оны тарау кемесіне айналдырды. Кеме үлкен және баяу болғанына қарамастан, Одақ күштері тарау кемелерінің мүмкіндігіне көз жеткізді, өйткені Merrimack, CSS Virginia деп қайта аталды, Хэмптон Роудста USS Cumberland және USS Congress кемелерін баттырды. Теңіз күштері оны әлі де елемеді, бірақ 1862 жылдың наурыз айында Соғыс министрі Эдвин М. Стентон, оның Уилиндегі аспалы көпірдегі және басқа жобалардағы жұмысымен таныс болғандықтан, Элетті инженерлер полковнигі етіп тағайындады және оған Миссисипи өзенінде АҚШ тарау флотын құруға уәкілеттік берді. Миссисипи өзенін бақылау үшін Одақ теңіз күштерінің Миссисипи эскадрильясы мен Конфедерация өзен қорғаныс флоты күресіп жатты және Стентон Одақ теңіз күштері тарау кемелерінің қосылуынан пайда табады деп сенді. Элет пен тарау флоты теңіз күштерінің тікелей басқару тізбесінен тыс болды және тікелей Стентонқа есеп берді. Элет Огайо өзеніндегі ең жылдам тоғыз бу кемесін сатып алып, оларды тарау кемелеріне айналдырды. Ол басқа тарау кемелерінің капитандығына отбасы мүшелерін тағайындады, оның ішінде ағасы Альфред В. Элет, ұлы Чарльз Риверс Элет және жүрегі туысы Джон А. Элет. 1862 жылдың 25 мамырында Элет пен тарау флоты Миссисипи өзеніндегі Форт-Пиллоудан солтүстікке қарай, Чарльз Х. Дэвис басқаратын Миссисипи эскадрильясына қосылды. Дэвис тарау кемелерінің тиімділігіне көп сенбеді, бірақ флотты өзен бойымен Мемфиске дейін ертіп жүруге рұқсат берді. 6 маусымда Элет "Королева Батысының" капитаны ретінде Мемфис шайқасында тарау кемелерін басқарды, ал оның ағасы Альфред В. Элет "Монарх" USS командасында болды. Элеттер Дэвиспен шабуыл жоспарын келіспеді және флотилия Конфедерация күштеріне жақындаған кезде екі тарау кемесі Дэвистің канонерлік кемелерінен алға шықты. "Королева Батысы" Конфедерацияның CSS полковник Ловелл флагманын соғып, баттырды. Соқтығысқаннан кейін "Королева Батысына" CSS Sumter және CSS Beauregard шабуыл жасады. Шабуыл нәтижесінде "Королева Батысының" бір дөңгелегі жыртылып, оны өзен жағасына жерге тұруға мәжбүр етті. "Монарх" CSS генерал Прайсты соғып, оны да өзен жағасына жерге тұруға мәжбүр етті. Элет шабуыл жасағын жіберіп, генерал Прайсты тұтқынға алды. Шайқас кезінде Конфедерация снайперы Элетті тізесінен жаралады. Оның жарақаты шайқас кезінде Одақ жағынан алынған жалғыз ауыр жарақат болды. Конфедерация күштері Мемфис шайқасында ауыр зардап шекті, көптеген қаза болды және олардың сегіз кемесінің жетісін жоғалтты.
Өлім және мұра
Эллет жарақатына аяқ кесуден бас тартты, бірақ жарасы жұқты және ол 15 күннен кейін Иллинойс штатының Каир қаласында қан инфекциясынан қайтыс болды. Оның денесі Филадельфиядағы Independence Hall-ға жеткізіліп, мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі өткізілді. Ол Лорел-Хилл зиратында жерленді. Буксирлер флотының басқаруы оның інісі Альфред У. Эллетке жүктелді. АҚШ Әскери-теңіз күштері Эллет отбасын құрметтеп, эсминецке осы отбасының атын берді. USS Ellet (DD 398) 1939–1946 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет етті. 1994 жылы Стэнфорд университеті Элизабет Элетт Ниц және Франсис Элетт Уордтан Эллеттің Азамат соғысы кезеңіндегі хаттарын сыйлық ретінде алды. Бұл құжаттар университет кітапханасының арнайы коллекциялар бөлімінде сақталады. 1999 жылдың 6 қарашасында Америка революциясының қыздарының Батыс Вирджиния штаты, Уиллинг қалалық бөлімі Уиллинг аспан көпірінің батыс тірегіне Эллеттің еңбектері мен оның қызы Мэри Вирджиния Элетт Кэбеллдің Америка революциясының қыздарын құрудағы рөлін еске сақтайтын ескерткіш тақта орнатты.