Кіріспе

"Қуаныш мырзалары" (Джентльмены удачи) — 1971 жылы "Мосфильм" студиясында Александр Серьдің режиссерлігінде түсірілген советтік қылмыстық комедиялық драма. Фильмде Евгений Леонов, Георгий Витсин, Савелий Крамаров және Раднер Муратов сияқты танымал совет актерлері ойнаған. 1972 жылы бұл фильм совет дистрибуциясы бойынша көшбасшы болып, 65,02 миллион билет сатылыммен танылды.

Сюжет

1970 жылдың күзінде Орталық Азиядағы бір Кеңес Республикасында үш қылмыскер археологиялық экспедицияның қазбаларынан Ұлы Александрдың алтын қақпасын ұрлап алады. Полиция осы қылмыскерлерді тез анықтайды: олар Александр Белый (Евгений Леонов), әдебиетте Доцент деп аталатын, қатыгез қылмыскер және оның екі серігі Федор Ермаков (Савелий Крамаров), лақап аты Кросс-айз (қос көзді), және Гаврил Шереметьев (Георгий Витсин), лақап аты Сад Сэк (қапалы). Мәскеуде экспедиция жетекшісі профессор Мальцев Доцентке өте ұқсайтын бір адамды кездестіреді де, оның соңынан барады. Бұл Евгений Трошкин екені белгілі болады, 83-ші балабақшаның меңгерушісі және 2-ші дүниежүзілік соғыстың ардагері (осы рөлді де Евгений Леонов ойнайды). Түсініспеушілік шешіледі, бірақ көп ұзамай полиция Трошкинмен қайта байланысады: үш ұрыны да ұсталған, бірақ қылмыскерлерде қақпа жоқ. Полиция Трошкинді ұрланған қақпаны табу үшін Доцентке ұқсастығын пайдалануға көндіреді. Ол парик және жалған татуировкалармен жасырынып, Доценттің серіктері жазасын өтеген Орталық Азиядағы түрмеге жіберіледі, ал оның басшысы Мәскеу облысындағы түрмеде отыр. Трошкин білімді және жақсы мінезді адам болғандықтан, сенімді болу үшін қылмыскерлердің жаргонын және әдеп-ғайыбын үйренуі керек. Трошкин Доцент болып көрінеді және Кросс-айз бен Сад Сэкке өзінің жалған алибиін айтады, ол басын соғып, жадысының бір бөлігін жоғалтқанын, қақпасы қайда жасырылғанын ұмытқанын айтады. Екі қылмыскер де Доценттің байланыстары мен жоспарлары туралы көп білмейді және өздері Мәскеуден келмегендіктен, Доценттің қайда болғанын және қақпаны соңғы рет қайда көргендерін айта алмайды. Полиция үштіктің қашуын ұйымдастырады; Трошкин оларды қақпаны іздеуді жалғастыру үшін Мәскеуге қайтаруы керек. Үш адам бос цемент тасымалдайтын жүк машинасына мінеді, Трошкин операцияға жеткілікті ақша берген жерге барады. Кездейсоқ, олар қате жүк машинасына мініп, кездесу орнынан алыс қалады, киімдері цементке толы, және жергілікті қалаға іш киімдерін киіп, жүгіру командасы болып жүгіруге мәжбүр болады. Сонымен қатар, Василий Алибабаевич Әлибаба (Раднер Муратов) есімді жергілікті ұсақ қылмыскер олармен бірге қашып кетеді, сондықтан олар оны жасырынбау үшін бірге алып кетуге мәжбүр болады. Жергілікті қалада Трошкин мен оның тобы қонақ үйде тұрады, онда шахмат ойынынан кейін Кросс-айз бен Сад Сэк ұрысқа келеді. Трошкин уақытында келіп, оларды бөліп, топқа қылмыс жасауды және қылмыстық жаргон мен лақаптарды қолдануды тоқтатуды бұйырады, осылайша олар кем дегенде қарапайым адамдар сияқты көрінеді және қауіпсіз болады. Содан кейін Трошкин жаңа киім мен қонақ үй үшін ақша табу үшін жергілікті балабақшада жұмыс істейді, бірақ оны қылмыскерлерге ұрлық жасағаны сияқты көрсетуге тырысады, осылайша олар оған күдік келтірмейді. Әлибабаевич жұмыстан кейін өкініш сезінеді және полицияға тапсыруды қалайды, бірақ оны жасауға қорқады, осылайша олар оған осы уақытқа дейін жасаған істері үшін ауыр жаза бермейді. Полициямен тағы бір рет кездескеннен кейін Трошкин ақша мен жаңа киім алады, сондай-ақ полициядан өз тобының көмектескені үшін түрме жазасынан босатуын сұрайды. Мәскеуге келген топ ескі үйге қоныстанады, оны бұзуға дайындалған. Трошкин, Кросс-айз және Сад Сэк кез келген ілмек іздеп Мәскеуді аралап жүргенде, Василий Алибабевич олардың үйін сақтайды. Кейін Сад Сэк Трошкиннің ақшасын ұрлап алады, бұл оны өз пәтерінен көбірек ақша алуға мәжбүр етеді, бұл оның серіктестеріне тонау сияқты көрінеді. Содан кейін Әлибабаевич кездейсоқ топтың үйіне өрт қояды, содан кейін Трошкин профессор Мальцевпен келісіп, топпен Мальцевтің ел үйіне көшіп кетеді. Профессордың қызы Людмила олардың археологтар екенін ойлап, келіп тұрады. Трошкин шын Доценттің байланыс шеңберін біртіндеп анықтайды. Бұрынғы серіктерінің бірі оған қылмыскерлік өмірден бас тартқанын мәлімдейді және Трошкинді баспалдақтан лақтырады. Тағы бір қылмыскер, гардеробтың күзетшісі Прохоров, Большой Театр жанындағы алаңда кездесу ұйымдастырады. Прохоров өзінің серіктесі Митяйды Трошкинге жібереді, оны танымайды. Митяй оның шын Доцент емес екеніне көз жеткізеді, ал Прохоров кездесуге бармай қалады. Екеуі де Трошкиннің жасырын агент екеніне сенімді. Прохоров жұмысынан шығып, Митяйдың үйіне жасырынып қалады. Полиция қызметкерлері Трошкинге шынайы Доцент түрмеден қашып шыққанын және жақын арада оның серіктерін іздеуге тырысатынын хабарлайды, сондықтан операцияны дереу тоқтату керек. Трошкин олармен Жаңа жылды тойлау үшін топпен бірге қалуға рұхсат сұрайды: осы компанияда ұзақ уақыт болғаннан кейін, ол қылмыскерлердің санасын оятуға және олардың өмірін қайта қарастыруға шешім қабылдады, тіпті оны қылмыскер басшысының маскасын тастамайынша. Мальцевтің ел үйінде, Жаңа жылдың соңғы сағаттарында, Трошкин қылмыскерге тән емес сөз сөйлейді, бірақ топ мүлдем таңқалмайды: олар оның сөзін тағы бір қылмысқа дайындалу деп санайды және Доценттің өткен қылмыстарын еске алады. Міне, нағыз Доцент Митяйдың үйіне келеді, онда ол Прохоровты кездестіреді. Екеуі де оның бұрын кездескен жалған Доцент екенін ойлайды. Доцент олардан жасырынуға орын сұрайды. Осы сылтаумен Митяй мен Прохоров оны құрылыс аяқталып жатқан үйдің шатырына шақырады, онда Митяй Доцентті пышақтауға тырысады, бірақ ол Митяйды шатырдан итеріп өлтіреді. Содан кейін Прохоров қорқып, Доцентке көмектесуге келіседі. Ел үйіне оралған Трошкин топқа сыйлықтар тартады, сондай-ақ Сад Сэкке полициямен кездескенде алған туыстарынан келген хатты береді. Қылмыскерлер Доценттің оларға басшылық етуіне, зорлық-зомбылықпен қорқытуына және, олардың пікірінше, олардың түрме жазасын ұзартуға әкелетін қылмыстық схемаларға наразы болып барады. Сад Сэк хатты оқығаннан кейін және санасының азабына шыдай алмай, өзін ілгішке асуға тырысады, бірақ дереу құтқарылады. Жедел жәрдем кеткеннен кейін, қылмыскерлер жедел жәрдем дәрігері оларды полицияға тапсырады деп қорқады, бірақ Трошкин оларға дәрігерді өлтіргенін айтады, осылайша куәгерлерді қалдырмайды. Бұл Әлибабаевич пен басқа қылмыскерлер үшін соңғы шек болады, және олар «Доцентті» басып алып, өз еркімен әділетке тапсыруға шешім қабылдайды. Маскарасынан шаршаған Трошкин, соңғы рет оның кім екенін топқа ашып көрсетуге тырысады, бірақ олар оны тез байлап, аузын жабады. Кросс-айз түрмеден шыққаннан кейін қылмыстық әлеммен байланысын үзуге ант етеді және қамаудан бұрын Доценттің оны көлдегі мұз тесігіне қандай себеппен салғанын еске алады. Дер кезінде Сад Сэк ұрланған қақпаның көлде жасырылғанын түсінеді, және үштік жергілікті қайық станциясына беттейді, онда нағыз Доцент оларды пышақпен қаруланған күйде табады. Ол Кросс-айзға қақпаны мұз тесігінен алуды бұйырады, содан кейін оны алып кетеді, топты Кросс-айзды жалаңаш күйінде күтуге мәжбүр етеді. Осы уақытта профессор Мальцевтің қызы Людмила тағы бір рет археологтар деп ойлап, ел үйіне келеді. Трошкин оның көлігін алып, қайық станциясына асығып жетеді және қылмыстық өзімен бетпе-бет келеді. Ұзақ шайқастан кейін Кросс-айз, Сад Сэк және Василий Алибабаевич Доцентті ессіз қылып, содан кейін Трошкинді ескекпен соққыға жығып, екеуін де полицияға тапсыруға шешім қабылдайды, екі Доценттің біреуінен гөрі түрме жазаларының қысқаруына сенімді. Полиция екі Доцентті де алып кетеді, ал профессор Мальцев өзінің бағалы қақпасын қайтарып алады. Содан кейін полиция машиналары кетеді, ал Кросс-айз, Сад Сэк және Василий Алибабаевич олардың неге полициямен алып кетілмегенін түсінбей тұрып қалады. Осы кезде бір көлік тоқтайды...

Өндіріс

Фильмді жаңа ғана түрмеден шыққан Александр Сери режиссерлік етті. Георгий Данелия оған көмектесіп, сценарий жазды. Сери түрмедегі өмірінен алған тәжірибесін фильмдегі көптеген жағдайларды жасау үшін пайдаланды, сондай-ақ ресейлік қылмыстық жаргоннан (феня деп аталады) көптеген сөздерді енгізді.

Басқа фильмдерге сілтемелер

Фильмде Плющихадағы үш қайың туралы мәлімдеме жасалады. Бір көріністе, "Азаматтар қазысы" былай дейді: "Біз Плющихадағы үш қайыңдай отырмыз!" – үш түрмеден қашқан адам бос спорт стадионында отырғанда. Осы фильмнен кейін "Плющихадағы үш қайың сияқты" деген фраза әйгілі цитатаға айналды.