Кіріспе
Меганизоптералар – ірі құмырсқа тәрізді жәндіктердің жойылған отряды, көбінесе гриффенфляйлар деп аталады, ал қате түрде алып құмырсқалар деп те айтылады. Бұл отряд бұрын Protodonata, яғни “proto Odonata” деп аталған, себебі олардың сыртқы түрі мен қазіргі Odonata (құмырсқалар мен әулиеқұйрықтар)мен болжамды туыстығы ұқсас. Олар палеозой дәуірінде (Кешік карбоннан Кейінгі пермге дейін) өмір сүрген. Көпшілігі қазіргі құмырсқалардан сәл ғана ірі болғанымен, бұл отрядқа ең үлкен белгілі жәндік түрлері кіреді, мысалы, Кешік карбонның Meganeura monyi және одан да ірі Кейінгі пермнің Meganeuropsis permiana, олардың қанаттарының ені 6 метрге жетеді. Алдыңғы және артқы қанаттары тамырлардың құрылысы жағынан ұқсас (бұл бастапқы белгі), бірақ артқы қанатта анальдық (артқа қарай) аймақ ірілеу. Алдыңғы қанаты әдетте артқы қанатынан сәл ұзын және жіңішке болады. Нағыз құмырсқалардан айырмашылығы, Odonata, оларда птеростигмалар болмаған және қанаттарында тамырлардың құрылысы қарапайымрақ. Көптеген үлгілер тек қанат сынықтары түрінде белгілі, толық қанаттардың саны аз, ал дене іздері бар үлгілер (Meganeuridae тұқымдасынан) одан да сирек кездеседі. Бұл үлгілерде дөңгелек бас, үлкен тісті мандибулалар, күшті тікенді аяқтар, үлкен көкірек және құмырсқа тәрізді ұзын, жіңішке құрсақ байқалады. Нағыз құмырсқалар сияқты, олар да болжамды түрде жыртқыштар болған. Бірнеше нимфалар да белгілі, олардың ауыз мүшелері қазіргі құмырсқа нимфаларына ұқсас, бұл олардың да белсенді су жыртқыштары болғандығын көрсетеді. Меганизоптералар кейде құмырсқаларға жатқызылғанымен, Odonata-ға тән қанат ерекшеліктерінен айырылады. "Алып құмырсқа" терминінің дұрыс еместігін атап, оның орнына "гриффенфляй" терминін қолдану ұсынылады.
Meganisoptera is an extinct order of large dragonfly like insects, informally known as griffenflies or (incorrectly) as giant dragonflies. The order was formerly named Protodonata, the "proto Odonata", for their similar appearance and supposed relation to modern Odonata (damselflies and dragonflies). They range in Palaeozoic (Late Carboniferous to Late Permian) times. Though most were only slightly larger than modern dragonflies, the order includes the largest known insect species, such as the late Carboniferous Meganeura monyi and the even larger early Permian Meganeuropsis permiana, with wingspans of up to
The forewings and hindwings are similar in venation (a primitive feature) except for the larger anal (rearwards) area in the hindwing. The forewing is usually slenderer and slightly longer than the hindwing. Unlike the true dragonflies, the Odonata, they had no pterostigmata, and had a somewhat simpler pattern of veins in the wings. Most specimens are known from wing fragments only; with only a few as complete wings, and even fewer (of the family Meganeuridae) with body impressions. These show a globose head with large dentate mandibles, strong spiny legs, a large thorax, and long and slender dragonfly like abdomen. Like true dragonflies, they were presumably predators. A few nymphs are also known, and show mouthparts similar to those of modern dragonfly nymphs, suggesting that they were also active aquatic predators. Although sometimes included under the dragonflies, the Meganisoptera lack certain distinctive wing features that characterise the Odonata. point out that the colloquial term "giant dragonfly" is therefore misleading, and suggest "griffenfly" instead.
Өлшемі
Карбон дәуіріндегі жәндіктердің қалайша соншалықты үлкенге жете алғаны туралы пікір таластар тоқтамайды. Жәндіктің трахеялық тыныс алу жүйесі арқылы (жәндіктердің тыныс алу жүйесін қараңыз) оттегінің таралуы дене мөлшеріне шектеу қояды, бірақ тарихқа дейінгі жәндіктер бұл шектен асып кеткендей көрінеді. Алғашында Меганеураның ұшуға қабілетті болуының себебі сол кездегі атмосферада қазіргі 20%-дан артық оттегі болғандығы болжалды. Бұл теория әріптес ғалымдар тарапынан жоққа шығарылды, бірақ гигантизм мен оттегінің қолжетімділігі арасындағы қатынасты зерттеулер арқылы жақында қайта қолдау тапты. Егер бұл теория дұрыс болса, онда бұл жәндіктер оттегі деңгейінің төмендеуіне осал болар еді және қазіргі атмосферада тіршілікке жарамайтын еді. Басқа зерттеулер жәндіктердің "трахеяның қысылуы мен кеңеюінің жылдам циклдары" арқылы тыныс алатынын көрсетеді. Қазіргі жәндіктер мен құстардың ұшу энергетикасын талдау, оттегі деңгейінің де, ауа тығыздығының тағы да мөлшерге шектеу қоятынын көрсетеді. Гигант грифтерге қатысты барлық оттегімен байланысты түсіндірулердегі жалпы мәселе – Франциядағы Лодевтің жоғарғы перміде атмосферадағы оттегі мөлшері карбон және төменгі пермге қарағанда әлдеқайда төмен болған кезде, 45 см қанат кеңдігіне ие үлкен меганевридтердің кездесуі. Зерттеулерге сәйкес, аспандағы омыртқалы жыртқыштардың болмауы карбон және перм дәуірлерінде птериготалы жәндіктердің максималды мөлшерге дейін дамуына мүмкіндік берді, бұл өсімдіктермен қоректенетін палеодиктиоптер мен олардың жыртқыштары меганевридтер арасындағы дене мөлшерін ұлғайту үшін "эволюциялық қару-жарақ жарысы" арқылы жеделдетілген болуы мүмкін.