Көне Кретадағы Араден ауылының тарихы

Кіріспе

ежелгі Крит қаласы

Араден (أرادن, , ) ескертпе|Сонымен қатар Арадин деп транслитерацияланады. Араден халқының 14 ғасырдан бұрын-ақ Шығыс шіркеуінің жақтастары болған болуы мүмкін. Ауыл қолжазбалар жасаудың маңызды орталығы болды, ал Араденде көшірілген ең ерте сақталған қолжазба 1571 жылға жатады. Араден тұрғындары 1830 жылдары Амадия архиепископы Джозеф Аудо және Доминикан миссионерлері арқылы Халдей католицизміне көшкен. Осылайша, 1850 жылы Араденде 50-75 Халдей католик отбасы тұрды, оларға Амадия архиепископтығының құрамында екі жұмыс істейтін шіркеу және бір дін қызметкері қызмет көрсетті. 1913 жылға қарай қауым 650 Халдей католикке дейін өсті, олардың екі дін қызметкері, екі мектебі және бір жұмыс істейтін шіркеуі болды. 1933 жылы ауылда 515 ассириялық тұрды, ал Март Шмуне шіркеуі 1935 жылы қайта салынды. Араденде 1950-1951 жылдары Израильге көшіп кеткенге дейін шағын еврей қауымы тұрды. Ауыл халқының саны күрт өзгерді, 1954 жылы шамамен 5000 ассириялық, 474 отбасымен, ал 1957 жылғы санақта 1049 адамға дейін азайды. 1961 жылы Бірінші Ирак-Күрд соғысының басталған кезде Араденде шамамен 3000 адам, 350 отбасы тұрды. Сол жылы ауыл бомбаға түсіріліп, кейін 700 Ирак үкіметтік күштерімен қиратылды, ауыл тұрғындары таратылды, олардың кейбіреулері Күрд саясаткері Хошияр Зебаридің әкесі Махмуд Аға Зебари басқарған үкіметке одақтас күрдтің жазықсыз тобымен өлтірілді. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1971 жылы шамамен 80 отбасы Араденге оралды, бірақ көпшілігі 1975 жылы Екінші Ирак-Күрд соғысының жаңаруынан кейін зорлық-зомбылықтың қайта басталуына байланысты басқа жерге қашуға мәжбүр болды. 2011 жылға қарай Христиан істерінің жоғарғы комитеті 90 үй, мектеп және зал салып, 25 үй мен шіркеуді қалпына келтірді және ауылдың инфрақұрылымын дамытты. Дегенмен, 2013 жылы Араденде тек 46 отбасы тұрады. 2018 жылдың маусым айында «Тигр қалқаны» операциясы басталғаннан кейін ауыл маңы Түрік әуе күштерімен бомбаға түсірілгені және Түрік әуе шабуылдары егін шаруашылығына кедеріс келтіргені хабарланды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша Араденде 220 ассириялық, 54 отбасы тұрады, олардың барлығы Халдей католиктері. Ассириялықтардан басқа, ауылда Бервари және Мизири тайпаларының күрдтері де тұрады.

Araden (أرادن, , )refn|Alternatively transliterated as Aradin. The population of Araden were likely adherents of the Church of the East long before the 14th century. The village was a notable centre of manuscript production, and the earliest surviving manuscript copied at Araden is dated to 1571. The inhabitants of Araden were converted to Chaldean Catholicism in the 1830s by Joseph Audo, archbishop of Amadiya, and Dominican missionaries. Therefore, in 1850, 50 75 Chaldean Catholic families inhabited Araden, and were served by two functioning churches and one priest as part of the archdiocese of Amadiya. By 1913, the community had expanded to 650 Chaldean Catholics, with two priests, two schools, and one functioning church. The village was inhabited by 515 Assyrians in c. 1933, and the church of Mart Shmune was rebuilt in 1935. A small Jewish community resided at Araden until their emigration to Israel in 1950 1951. The village's population fluctuated dramatically, as it grew to approximately 5000 Assyrians, with 474 families, in 1954, then decreased to 1049 people in the census of 1957. At the onset of the First Iraqi–Kurdish War in 1961, Araden was inhabited by c. 3000 people, with 350 families, in which year the village was bombed and then razed by 700 Iraqi government forces, dispersing the villagers, some of whom were killed by government allied Kurdish irregulars under the leadership of Mahmud Agha Zebari, father of the Kurdish politician Hoshyar Zebari. At the war's end in 1971, c. 80 families returned to Araden, but most were forced to take refuge elsewhere in 1975 after the resumption of violence with the eruption of the Second Iraqi–Kurdish War. By 2011, the Supreme Committee of Christian Affairs had constructed 90 houses, a school, and hall, restored 25 houses and the churches, and developed the village's infrastructure. however, only 46 families reside at Araden as of 2013. It was reported that the vicinity of the village was bombed by the Turkish Air Force after the commencement of Operation Tigris Shield in June 2018, and Turkish airstrikes had disrupted farming. As of 2021, Araden is inhabited by 220 Assyrians with 54 families, all of whom are Chaldean Catholics. Beside Assyrians, the village is populated by Kurds from the Berwarî and Mizîrî tribes.

География

Араденде ыстық, жазғы Жерорта теңізі климаты (Кеппен климаттық жіктелімі: Csa). Жазда ыстық және құрғақ, ал қыста суық және жаңбырлы болады. Ауыл 1169 метр биіктікте орналасқан, орташа жылдық температурасы 13,4°C, ал жылдық жауын-шашын мөлшері 956 мм.