Кіріспе

Саддам Хусейнге дейінгі Иракта адам құқықтары түрлі үкіметтерде әртүрлі дәрежеде сақталмаған. Адам құқықтарының бұзылуы Саддам Хусейн билігінен бұрын да болған.

Ұлыбританияның Иракты басып алуы (1920-1932 жж.)

1920 жылдары Ұлыбритания Ұлттар Лигасының (Біріккен Ұлттар Ұйымының алдыңғысы) мандатын алғанда, Артур Харристің басшылығымен британдық оккупациялық күштері ирактықтардың британдық үкіметке қарсы тұруын басу үшін күйдіргіш газ бен кешіктірілген жарылыс бомбаларын қолданды, нәтижесінде көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапты.

Ассирияның қысымшылығы

1915 жылы оңтүстік-шығыс Түркия мен солтүстік Ирандағы ассириялықтардың үштен екісінен астамдары қаза болған қырғынға байланысты, шамамен 50 мың аман қалған адам шекараны өтіп, негізінен күрдтер мен түркмендер тұратын солтүстік Иракқа ағылды. Босқындар британдық басқарудағы босқындар лагерьлерінде орналастырылды. 1918 жылы Ирандағы ұқсас оқиғалар ассириялық қауымдастықтардың ғасырлар бойы өмір сүрген Иракқа тағы бір толқын босқындар ағынын әкелді. Бұл ағындар ондаған жылдар бойы этникалық қақтығыстарға себеп болды. Британдық мандат кезінде ассириялықтар "Ассириялық жасақтары" деп аталатын әскери жасақтарға біріктірілді және олар көтерілістерді басуға және Ирактағы британдық әскери қатысуды қолдауға жұмылдырылды. 1933 жылы Ирак тәуелсіздік алғаннан кейін британдықтар ассириялықтарды қолдауын тоқтатты. Сол жылдың жазында 800 қаруланған ассириялық Ирактан Сирияға, көптеген ассириялықтар тұратын жерге, "өздерінің заңды ұлттық құқықтарын іске асыру" мақсатымен өтті, деп мәлімдеді саяси талдаушы Джонатан Эрик Льюис. Сириядағы француз колониялық билігі оларды Иракқа қайтаруға мәжбүр етті, онда Ирак әскері оларға шабуыл жасады. 7 тамызда "Ирак армиясы және күрдтік жалдамалы әскерлер, халықтың қолдауымен, Симеледе қырғын жасады". Ассириялық деректерге сәйкес, қаза тапқандардың саны 3000-ға жетті (басқа бағалаулар "жүздеген" деп көрсетеді). Льюис: "Ешқандай оқиға ирактық ассириялықтардың ұжымдық өзіндігін осы оқиғадай қалыптастырмады", - деп жазды. 1930 жылдардың басында Ирак министрліктері күрдтерді ассириялықтарды қырғынға шақыратын жарнамалық парақтарды таратып, исламдық сенімдерге сілтеме жасады және арабтар мен күрдтерді "нағыз емес христиандарға" қарсы біріктірді. 1933 жылғы 11 тамыздағы Симеле қырғынына дейін күрдтер ассириялық елді мекендеріне қарсы тонау науқанын бастады. Ассириялықтар Симелеге қашып келді, бірақ онда да қуғынға ұшырады. Көптеген куәгерлер арабтар мен күрдтердің ассириялық әйелдерге жасаған көптеген қатыгездіктерін баяндады. 11 тамызда күрд басшысы Бакр Сидкинің басшылығымен жасалған Симеле қырғыны негізінен ер адамдарға бағытталды. Курд генерал Бакр Сидкидің басшылығымен күрдтер, арабтар және басқалары бірігіп, христиан ассириялықтарына қарсы Симеле қырғынын жасады, олардың қалаларын тонады, әйелдер мен балаларды зорлады және өлтірді. 16 ғасырдан бастап, Сұлтан Селим I күрдтерді әкеліп, оларды ассириялық жерлерге қоныстандырғаннан кейін Осман империясы христиан ассириялықтары мен армяндарды жүйелі түрде өлтіру үшін күрд тайпаларын пайдалана бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында күрд тайпалары Осман армиясында "Хамидиан кавалериясы" деп белгілі күрд атты әскерін құрды. Олар бүгінгі Түркияның шығысындағы ассириялық жазықтарындағы ауылдарға, сондай-ақ Тур Абдин мен Хаккаридегі ассириялық ауылдарға бағытталды және мыңдаған ассириялықтарды өлтірді. Ассириялық Патриарх Мар Беньямин Шимон (кейін күрдтер өлтірді) ассириялықтардың Ресей тарапына өзін-өзі қорғау және азаттық үшін соғысқа қосылғанын мәлімдеді.

Этникалық қақтығыстар

Иракта адам құқықтарының бұзылуы жиі ел билеушілері мен ерекше этникалық қауымдастықтардың, әсіресе күрдтер мен шиит арабтарының арасындағы қақтығыстардан туындады. Бірақ 1958 жылдан бастап және Саддам билікте болған жылдар бойы режимдердегі жоғары лауазымдарды иеленген азшылық өкілдері болған суннит арабтары этникалық қақтығысқа қатысы жоқ себептермен билеушілердің наразылығына ұшырауы мүмкін.