Кіріспе

1950 жылдардағы автомобильдерде қолданылған арнайы артқы дөңгелек қаптамалары немесе «спаттар».

Австралия мен Ұлыбританияда «спаттар» немесе қаптамалар деп аталатын бұл бөлшектер, көліктің дөңгелектерінің жоғарғы бөлігін жабатын және крылоға (фендерге) бекітілетін немесе оның құрамына кіретін бөліктер. Олар көбінесе артқы дөңгелектерге орнатылады, бірақ кейбір модельдерде барлық дөңгелектерде де кездеседі.

Функциялар

Фендерлік юбкалар эстетикалық және аэродинамикалық мақсаттармен орнатылады. Ауа артқы дөңгелек қуысына түсіп, ішке қамалып қалмай, көліктің корпусымен тегіс ағып өтеді. Олар көбінесе дөңгелектерді ауыстыру және қар тізбектерін орнату үшін алынып тасталады. Автокөлік өндірушілер 1949–1954 жылғы Nash "Airflyte" модельдерінде және 1950–1954 жылғы Nash Rambler шағын көлігінде де алдыңғы фендерлік юбкалармен тәжірибе жасаған, бірақ алдыңғы дөңгелектерді басқару үшін бұру қажеттігі және олардың көліктің қабырғасынан сәл шығып тұруының салдарынан сәттіліктері шектеулі болды. 1955 жылғы Ford Thunderbird артқы "фендер қалқандарын" – шеттік қалыптауыштары және шағылдан қорғайтын қалқаны бар фендерлік юбкалардың бір түрі ретінде ұсынды. General Motors қосалқы бөлшектері каталогында фендерлік юбкалар фендерлік қалқандар деп аталады.

Тарих

Алғаш рет "пантондар" деп сипатталған, оларды Франк Локхарт 1928 жылы Stutz жер жылдамдығы бойынша рекорд орнатуға тырысқан машинада ағымдағы сызықтық эффект үшін қолданды. Фендер юбкаларын зауытта өндіру 1932 жылы Graham Paige көлігімен басталды. Эстетикалық жағынан ағымдағы сызықтық дизайн жаппай өндірілетін модельдерге көшірілді. Амос Нортхап енгізген жаңалықтар, мысалы V тәрізді радиаторлар, фендер юбкалары және көлбеу құйрықтары 1933 жылдан кейін кең таралды. Фендер юбкалары біраз уақыт бойы кейбір көліктерде, әсіресе үлкен американдық сәнді көліктерде қолданылды. Дегенмен, 1970 жылдары фендер юбкалары жаппай нарықтағы автомобильдерден жоғала бастады. Фендер юбкалары көбінесе ақ қабырғалы шиналармен үйлестірілді. Юбканың мөлшері де әр түрлі болды: 1950 жылға дейін артқы шинаның тек төменгі бөлігі ғана жабылатын, ал 1960 жылдары фендер юбкалары шинаның тек жоғарғы бөлігін ғана жауып, жоғарғы деңгейдегі модельдерден басқа көліктерде мүлдем болмады. Мысалы, 1960 жылдардың ортасынан бастап 1976 жылға дейін Chevrolet Caprice, Oldsmobile 98, Buick Electra, Pontiac Bonneville, сондай-ақ Cadillac Fleetwood, DeVille және Calais модельдері фендер юбкаларын қолданды. Cadillac Eldorado модельдерінде 1971 жылдан 1974 жылға дейін фендер юбкалары болды. 1977 жылдан бастап тек Pontiac Bonneville ғана General Motors-тың кішірейтілген көліктерінде фендер юбкаларын сақтап қалды. 1980 жылы Oldsmobile 98 моделіне фендер юбкалары қайтадан орнатылды. 1985 жылы фендер юбкалары барлық стандартты General Motors көліктерінен жоғалып кетті. 1989 жылы фендер юбкалары қайтадан Cadillac алдыңғы жетектегі Fleetwood модельдерінде 1993 жылға дейін қолданылды. 1991-1996 жылдарғы модельдер үшін General Motors әдетте Chevrolet Caprice, Buick Roadmaster және Cadillac Fleetwood толық өлшемді седандарының дизайнына фендер юбкаларын енгізді. General Motors EV1 көлігінде де фендер юбкалары болды. Kustom көліктер жасағанда, артқы крылаларды жабу және ерекше сұлулық қосу үшін фендер юбкалары міндетті аксессуар болып табылады. Еуропалық автомобиль дизайнында Citroën 1950 мен 1990 жылдар аралығында шығарылған барлық модельдерде, әсіресе DS, 2CV, Ami, GS, SM, BX және CX модельдерінде фендер юбкаларын қолданды. Отынның үнемділігін арттыру үшін General Motors EV1 электр көлігіне фендер юбкалары енгізілді. Фендер юбкалары бар жаппай өндірілетін модельдерге бірінші буын Honda Insight және 2016 жылғы Clarity кірді. 2013 жылы шектеулі шығарылған Volkswagen XL1 де фендер юбкаларын қолданды. Олар кейбір жаңа көліктерге қосымша аксессуар ретінде қол жетімді (мысалы, Chrysler PT Cruiser және Volkswagen Beetle). Бұл аксессуар заманауи көліктердің эстетикасына үлкен әсер етпесе, көбінесе "дәмсіз, ерекше, абсурдты немесе жай ғана жаман" көрінеді. Кейбір қалаларда, мысалы Лос-Анджелесте, қалалық автобустарда қауіпсіздік мақсатында фендер юбкалары орнатылған, себебі олар жолдағы заттардың шиналардың астына түсуін болдырмайды.