Кіріспе

Құрылысы жойылған мүйізді динозаврлар туысы

Лептоцератопс (грек тілінен 'жұқа мүйізді бет' деп аударылады, лепто /λεπτο – 'кішкентай', 'маңызсыз', 'жіңішке', 'аз' немесе 'тартымды', керат /κερατ – 'мүйіз' және опс/ωψ – 'бет' сөздерінен шыққан), – қазіргі Батыс Солтүстік Америкадағы кейінгі бор кезеңінен (кейінгі Маастрихт жасы, 68,8–66 млн жыл бұрын) табылған лептоцератопсид мүйізді динозаврлар туысы. Олардың бас сүйектері Альберта (Канада) және Вайомингте (АҚШ) табылды.

Сипаттама

Лептоцератоптар, мүмкін, артқы аяқтарымен тұрып, жүгіре алған: алдыңғы аяқтарының қызметін талдау көрсетіп тұрғандай, олар қолдарын бұра алмаса да, төрт аяқпен жүре алған. Пауль Лептоцератоптың шамамен ұзындығы және салмағы болды деп ұсынды, бірақ Терещенко ең көп ұзындығы деп санайды.

Ашық жерлер мен түрлер

Лептоцератопс деп аталатын алғашқы кішкентай кератопсияны 1910 жылы Барнум Браун Канаданың Альберта штатындағы Ред-Дир аңғарында тапты. Ол оны төрт жылдан кейін сипаттады. Алғашқы үлгіде бас сүйегінің бір бөлігі жоқ еді, бірақ 1947 жылы С. М. Стернберг жақсы сақталған қалдықтар тапты, оның ішінде бір толық қаңқа болды. Кейінірек 1978 жылы Вайомингтің солтүстігіндегі Бигхорн алқабында қосымша материал табылды. Типтік түрі – Leptoceratops gracilis. 1942 жылы Монтанада жиналған материал Leptoceratops cerorhynchos деп аталды, бірақ кейіннен Montanoceratops деп қайта аталды.

Жіктеу

Лептоцератопс - кератопсиялар тобына жататын динозавр. Бұл топ крида кезеңінде Солтүстік Америка мен Азияда гүлденген, қауырсынға ұқсас мүңкілі бар, шөппен қоректенетін динозаврларды қамтиды. Дәстүрлі түрде Protoceratopsidae отбасымен байланысты болғанымен, қазір ол өз отбасына, Leptoceratopsidae-ге, Udanoceratops және Prenoceratops сияқты динозаврлармен бірге жатқызылған. Лептоцератопстың кератопсидтермен туыстығы толыққанды анықталмаған. Көптеген зерттеулер олардың протоцератопсидтер мен цератопсидтерден тыс екенін көрсетсе де, кейбір зерттеулер олардың Ceratopsidae отбасымен туысты болу мүмкіндігін айтады. Премаксилляр тістерінің жоқтығы осы пікірді қолдайтын бір белгі.

Мінез-құлық

2019 жылы Хелл Крик формациясынан табылған қазбалар үш қазба сүйек жиынтығын ашты, олар Leptoceratops-тың әлеуметтік жануар екенін ғана емес, сонымен қатар балаларын қуыстарда өсіргенін көрсетті.

Палеобиология

Лептоцератопс, басқа кератопсиялар сияқты, өсімдіктермен қоректенген. Жұмсақ тістері салыстырмалы түрде қысқа және терең болған, ал жақ бұлшықтары үлкен париетосквамозаль қалқаншасының үстіне бекітілген, бұл Лептоцератопске күшті шағуға мүмкіндік берген. Тістерінің ерекшелігі – төменгі жақ тістерінің екі түрлі тозу беті болған: тік тозу беті – жоғарғы жақ тістері тажын кесіп өткен жерде, ал көлденең тозу беті – жоғарғы жақ тістері төменгі жақ тістеріне қарсы басып ұсатқан жерде. Бұл Лептоцератопс тісімен кесіп, ұсақтап жегенін көрсетеді. Тісінің кесіп-ұсақтау әрекеті мен күшті жағының арқасында Лептоцератопс өте қатты өсімдіктерді жеуге қабілетті болған. Кішкентай денесі мен төрт аяқты қозғалысын ескере отырып, Лептоцератопс төменнен жеген. Гүлді өсімдіктер, сондай-ақ ангиоспермдер деп аталатындар, сол кездегі ең көп түрлі өсімдіктер болған, бірақ папоротниктер, цикадалар және қылқан жапырақтылар саны жағынан одан да көп болуы мүмкін. 2016 жылғы зерттеуде Лептоцератопс тамағын бірнеше сүтқоректілер тобы сияқты шайнай алатыны, яғни оның диетасы қатты, талшықты өсімдік материалдарынан тұратыны анықталды.