Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс фармацевті және ботаник (1824–1901)
German pharmacist and botanist (1824–1901)
Чарльз Теодор Мохр (Карл Теодор Мохр; 28 желтоқсан 1824 – 17 шілде 1901) – АҚШ-та өмір сүрген және жұмыс істеген неміс тегіндес фармацевт және ботаник.
Charles Theodor Mohr (Karl Theodor Mohr; December 28, 1824 – July 17, 1901) was a pharmacist and botanist of German descent who lived and worked in the United States.
Ерте өмір
Вюртемберг корольдігінің Эсслинген-ам-Неккар қаласында туған Мор – қой шаруасы Август Людвиг Мордың (1795–1833) және Доротея Катарина Фридериканың (құрметті есімі Уокер) төртінші баласы еді. Мохр мектептің алғашқы үш жылын туған қаласындағы ұлдар мектебінде (paedegogium) өткізді. 1833 жылы отбасы жақын орналасқан Денкендорф қаласына көшіп, онда Август Мохр қыша мен сірке қышқылы зауытын ашты. Сол жылдың 10 қыркүйегінде Август Мохр 38 жасында күрт қайтыс болды. Мохр өмірінің басында отбасылық бизнесте жұмыс істеді. Оның ботаникаға деген қызығушылығын үлкен ағасы, Денкендорф монастырындағы орманшы, және ағасының ұлы, Хогенхайм ауыл шаруашылығы колледжінің студенті оятып, дамытты. Ботаника саласындағы бірнеше кітапты өздігінен оқып, Мохр осы саладағы білімін жетілдіріп, табиғат ғылымына құштарлық танытты. Анасының тілегімен, 1842 жылдың күзінде ол Штутгарттағы политехникалық мектепке түсті. Мұнда ол профессор Герман фон Феллингтен химияны оқыды және император сарайының жылыжайларында тропикалық өсімдіктер әлемін зерттеді, онда оның балалық шағының досы Вильгельм Хохстеттер шәкірт болды. Оқуын аяқтағаннан кейін Карл зерттеуші Август Капплердің Суринамға саяхатқа шақыруын қабылдады. 1845 жылдың қараша айында екеуі Тексел аралының портынан «Натали» кемесімен жолға шықты. Қауіпті сапардан кейін олар 1846 жылдың наурыз айының ортасында Жаңа Гвинеяға жетті. Парамарибодан олар елдің ішкі аймақтарына барып, Мохр еуропалық гүл өсірушілер мен гербарийлер үшін өсімдіктер жинады. Мохрдың денесі қатты қызуға шалдығып, бірнеше ай бойы төсекке жатты. Сондықтан ол дәрігерлердің кеңесімен келісіп, 1846 жылдың қараша айында үйіне оралды. Отанына оралғаннан кейін ботаник профессор Хохстеттер (Мохрдың досы Вильгельмнің әкесі) Мохрға Брнодағы ұлының зауытында химик болып жұмыс табуға көмектесті. 1847 жылдың сәуір айында Мохр жаңа лауазымын қабылдады, бірақ 1848 жылғы төңкеріс кезінде зауыт жабылғандықтан көп ұзамай одан айырылды. Мохр Брнодан Лондонға бірнеше жылдан бері тұрып жатқан ағасы Пол Генрихпен бірге саяхатқа шықты. Олар 1848 жылдың тамыз айында кездесіп, Америка Құрама Штаттарына көшіп кетуге шешім қабылдады.
Born in Esslingen am Neckar, Kingdom of Württemberg, Mohr was the fourth child of lamb farmer August Ludwig Mohr (1795 1833) and Dorothea Catharina Friederica (née Walker). The first three years of school, Mohr spent at the boys' school (paedegogium) of his home town. In 1833 the family moved to nearby Denkendorf where August Mohr founded a mustard and vinegar factory. Later that year, on September 10, August Mohr suddenly died at the age of 38. Early in life, Mohr worked in the family business. He developed an interest in botany through his great uncle, a forester at the Denkendorf convent, and his uncle's son, a student at the agricultural college in Hohenheim. Through the self study of several books on botany, Mohr furthered his knowledge in this area and developed a taste for natural science. Following his mother's wishes, he attended the Polytechnical school in Stuttgart in autumn of 1842. There he studied chemistry under Professor Hermann von Fehling and learned the plant world of the tropics in the greenhouses of the imperial court garden where his childhood friend, Wilhelm Hochstetter, was an apprentice. After finishing his studies, Karl was invited on a trip to Surinam by the explorer August Kappler. In November 1845 the two departed from the port on the island of Texel aboard the ship "Natalie." After a dangerous voyage, they reached New Guinea in mid March 1846. From Paramaribo they went into the interior of the country, where Mohr collected plants for European florists and herbariums. Severe fever attacks struck Mohr and tied him to a sick bed for several months, so he felt compelled to follow the advice of the doctors and returned home in November 1846. Back home, the botanist Professor Hochstetter (father of Mohr's friend Wilheim) arranged a job for Mohr as chemist in his son's factory in Brno. In April 1847, Mohr assumed his new position, which he soon lost when the factory closed during the revolution of 1848. Mohr left Brno and traveled with his brother Paul Heinrich, who had been living in London for some time. They met in August 1848 and decided to immigrate to the United States.
АҚШ-та
Бауырластар кемемен Нью-Йоркке жетіп, Цинциннатиге барды, онда Мор Германияның химиялық компаниясында біраз уақыт жұмыс істеді. 1849 жылдың 3 наурызында алтын іздеу қызылына батып, ол 50 адамнан тұратын топпен Калифорниядағы алтын кендеріне аттанды, олар Юба аңғарындағы Сьерра-Невада тауларының етегінде алтын іздеді. Алтын қазып алушының қажырлы еңбегі мен суық суға тұрақтағандықтан денсаулығы нашарлады. Сондықтан 1850 жылдың желтоқсан айында ол Цинциннатиге қайтып келді. Бұл саяхатында ол экспедициядан оралған Вюртемберг герцогы Пауль Вильгельммен кездесті. Мор Индианада қысқаша фермер болып жұмыс істегеннен кейін Луисвиллге көшіп, 1852 жылдың 12 наурызында Цвайбриккеннен Софи Ромерге үйленді. Луисвиллде ол Вюртембергтен таныс бірнеше досымен қайта кездесіп, бірнеше неміс фармацевтімен байланыс орнатты. Осы жерде Мор ботаникалық зерттеулеріне көбірек уақыт арнады, оған швейцариялық палеоботаник және бриолог Лео Лескюрекс қолдау көрсетті. Денсаулығына байланысты Мор 1857 жылы АҚШ-тың оңтүстігіне көшіп, Мексиканың Вера-Круз және Оризаба қалаларында фармацевт болып жұмыс істеді. Ол тәуелсіздікке ұмтылды, бірақ Мексика революциясы оны қайтадан АҚШ-қа оралуға мәжбүр етті.
The brothers reached New York City by ship and went to Cincinnati where Mohr worked for a while in a German chemical company. On 3 March 1849, hit with gold fever, he set out with a group of 50 men for the gold mines of California, where they searched for gold on the slopes of the Sierra Nevada in the Yuba Valley. The strenuous work of a gold miner and the continuous standing in cold water worsened his health. So, in December 1850, he traveled back to Cincinnati. On this trip, he met Duke Paul Wilhelm of Württemberg, who was returning from an expedition. After Mohr worked for a short time as a farmer in Indiana, he moved to Louisville and married a countrywoman from Zweibrücken, Sofie Roemer, on 12 March 1852. In Louisville he again met several friends from Württemberg and made contact with several German pharmacists. Here Mohr again found more time for his botanical studies, which were supported by the Swiss paleobotanist and bryologist Leo Lesquereux. For health reasons, Mohr decided in 1857 to go south of the United States and worked as a pharmacist in Vera Cruz and Orizaba, Mexico. He wanted to become independent, but the Mexican Revolution forced him to return again the United States.
Құрама Штаттарға оралу
1857 жылдың соңында ол Мобиль қаласында (Алабама штаты) алғашқы неміс дәріханасын ашты, бірақ оның бизнесінің дамуына Америка Азамат соғысының басталуы кедергі келтірді. Конфедерация үкіметі оған әскері үшін дәрі-дәрмектерді тексеруді тапсырды. Соғыс барысында оның дәріханасы бір рет қирады, бірақ ол оны дереу қайта жаңартты. Осы қиын кезеңдерге қарамастан, Мор ботаникалық жұмысын жалғастырып, Оңтүстік Алабамадан жинаған көгершіндер коллекциясын Лескюроның 1884 жылғы «Солтүстік Америка көгершіндері» еңбегіне ұсынды. Дәріхана зертханасында Мор тыңайтқыштар мен минералдарды зерттеумен қатар, Алабама ормандарында коммерциялық ағаш және басқа да құнды табиғи ресурстарды іздестірді. Осы жұмысының нәтижесі 1879 жылы «Алабама ормандары және олардың өнімдері» деген атпен жарияланды. Мордың еңбегіне назар аударған Вашингтон қаласындағы Ауыл шаруашылығы департаменті тапсыруымен, ол кең ауқымды ормандық ботаникалық зерттеулер жүргізді. Бұдан бөлек, ол Гарвард университеті және басқа да мекемелерде жұмыс істеді, ірі конгрестерде баяндамалар жасады және 1882 жылы Солтүстік Флориданың топографиялық зерттеулерін жүргізді. Бұл жұмыстардың бәрі одан көп күш-жігер талап етті, сондықтан оның өскен ұлы Мордың денсаулығының зерттеу жұмысынан нашарлауына байланысты дәріхананы толыққанды басқаруға көшті. 1893 жылы оның еңбегін мойындаған Алабама университеті оған құрметті докторлық дәрежесін берді. 1900 жылы Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласына көшіп, онда үлкен Билтмор гербарийінде жұмыс істеп, сүйікті «Алабама экономикалық ботаникасы» атты еңбегін дайындады, ол өсімдіктердің, дәрілік, улы және коммерциялық түрлері туралы болды. Ол 1901 жылдың 17 шілдесінде дүние салды. Мор Нью-Йоркте неміс тілінде шығатын Pharmaceutische Rundschau журналында көптеген мақалалар мен ботаникалық еңбектер жазды.
At the end of 1857, he opened the first German pharmacy in Mobile, Alabama whose business development was hurt by the outbreak of the American Civil War. The confederate government tasked him with examining the medicines for their army. During the course of the war, his pharmacy was destroyed once, but he immediately built it up again. Despite these troubled times, Mohr continued his botanical work and contributed a collection of mosses from southern Alabama to Lesquereux's 1884 work Mosses of North America. In his pharmacy laboratory, Mohr began examination of fertilizers and minerals, as well as exploring the woods of Alabama for commercial timbers and other valuable natural resources. The results of this work was publicized in 1879 under the title "The Forests of Alabama and Their Products". On behalf of the Department of Agriculture in Washington, D. C., who took notice of Mohr's work, he undertook a wide reaching forest botanical study. Aside from this, he was busy working for Harvard University and other institutions, giving talks at large congresses and conducting a topographical examinations of north Florida in 1882. All this work demanded so much from him that his now grown son had completely taken over the pharmacy since Mohr's health had been overstrained by his exploration work. He was given an honorary doctoral degree by the University of Alabama in 1893 in recognition of his work. In 1900, he moved to Asheville, North Carolina, where he worked on the large Biltmore Herbarium while compiling his beloved "Economic Botany of Alabama", about weeds, medicinal , poisonous and commercial plants. He died on July 17, 1901. Mohr wrote many articles and botanical works which appeared in the German language Pharmaceutische Rundschau in New York.
Мұра
Оның 40 жылдан астам уақыт бойы дайындалған "Алабама өсімдіктер өмірі" атты жарияланымы, бір мезгілде оның ең маңызды еңбегі болды. Ол Монтгомериде оның қайтысынан екі апта кейін жарық көрді және оңтүстік штаттардың экономикалық дамуына үлкен әсер еткендігімен маңызды. 1948 жылы Алабама университетінің геология факультетінің 100 жылдығын тойлауға орай Чарльз Теодор Мордың өмірі мен еңбегі, басқа да көрнекті зерттеушілермен бірге, Америкадағы өз саласының алғашқы дамушысы ретінде танылды.
His publication Plant Life of Alabama, which took over 40 years, was at the same time his most meaningful work. It appeared in Montgomery two weeks after his death, and is significant for the economic development of the southern states. On the occasion of the 100 year anniversary of the geology department of the University of Alabama in 1948, Charles Theodore Mohr's life and work were recognized along with other predominant explorers, as he was a pioneer in his field of expertise for America.